Przepis art. 429 k.c. reguluje zagadnienie odpowiedzialności deliktowej podmiotu, który nie jest bezpośrednim sprawcą szkody, ale powierzył wykonanie czynności innej osobie (podmiotowi), która szkodę spowodowała. Jest to odpowiedzialność samodzielna za własny czyn i niezależna od odpowiedzialności bezpośredniego sprawcy, który może odpowiadać za własny czyn na zasadzie winy.
Innymi słowy, osoba, która powierzyła wykonanie czynności innej osobie może zwolnić się z odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez ten podmiot, przy czym powinna, zgodnie z art. 6 k.c., udowodnić, że przy wyborze dochowała należytej staranności ocenianej przez pryzmat przesłanek z art. 355 k.c. albo że wybór powierzyła profesjonaliście.
Należy przez to rozumieć, że w sposób rzetelny sprawdzono kwalifikacje takiej osoby, jej wykształcenie, uprawnienia, doświadczenie itp., albo powierzono wykonanie czynności profesjonaliście, który w zakresie swej działalności zawodowej trudni się wykonywaniem takich czynności.
Wykładnia językowa przepisu skłania do wniosku, że w przypadku powierzenia wykonania czynności profesjonaliście nie jest konieczne wykazywanie dołożenia należytej staranności przy jego wyborze; sam fakt powierzenia wykonania czynności profesjonaliście prowadzi do ekskulpacji, rodzi bowiem domniemanie faktyczne, że poprzez wybór profesjonalisty została zachowana należyta staranność w wyborze.
W orzecznictwie wskazuje się nadto, że Art. 429 k.c. jest podstawą odpowiedzialności danego podmiotu za cudzy czyn w sytuacji, gdy ten, któremu powierzono wykonanie czynności, zajmuje wobec powierzającego pozycje samodzielną. Odpowiedzialność powierzającego jest oparta na istnieniu związku przyczynowego między powierzeniem czynności a wyrządzeniem przez sprawcę szkody oraz na winie w wyborze bo powierzający odpowiada zawsze za własną winę. Aby doszło do odpowiedzialności powierzającego musi zatem istnieć powierzenie czynności, uprawnienie osoby, której czynność powierzono do samodzielnego działania oraz funkcjonalny związek szkody ze sposobem wykonania czynności (Wyrok SN z 15.07.2021 r., V CSKP 132/21, LEX nr 3269566.)
Warto również wskazać, że kwestię posłużenia się przez dłużnika osobami trzecimi w celu wykonania zobowiązania wynikającego z umowy reguluje art. 474 k.c., nie zaś art. 429 k.c. Zgodnie natomiast z art. 474 k.c.: dłużnik odpowiedzialny jest jak za własne działanie lub zaniechanie za działania i zaniechania osób, z których pomocą zobowiązanie wykonywa, jak również osób, którym wykonanie zobowiązania powierza (Wyrok SA w Gdańsku z 15.10.2021 r., V AGa 14/21, LEX nr 3416882).
Podnieść przy tym należy, że skuteczne powierzenie czynności osobie trzeciej, które na podstawie art. 429 k.c. zwalnia od odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez przedsiębiorstwo trudniące się zawodowo wykonywaniem danych czynności, nie wyklucza odpowiedzialności powierzającego za szkodę wyrządzoną jego własnym bezprawnym i zawinionym zaniedbaniem. Wyłączenie odpowiedzialności z tytułu winy w wyborze nie zamyka drogi do odpowiedzialności powierzającego, gdy możliwe jest przypisanie mu czynu z art. 415 k.c. Tym samum zastosowanie art. 429 k.c. jest wyłączone jedynie w tej sytuacji, gdy zachowanie sprawcze może być przypisane samemu powierzającemu (Wyrok SA w Szczecinie z 1.08.2019 r., I ACa 813/18, LEX nr 2719381).
Najczęściej zadawane pytania
Czy odpowiadam za szkodę wyrządzoną przez osobę, której powierzyłem wykonanie czynności?
Tak, jako powierzający ponosisz samodzielną odpowiedzialność deliktową za szkodę spowodowaną przez inną osobę, nawet jeśli nie jesteś bezpośrednim sprawcą. Odpowiedzialność ta wynika z Twojej własnej winy w wyborze wykonawcy i jest niezależna od odpowiedzialności samego sprawcy szkody. Możesz jednak zwolnić się z niej, jeśli udowodnisz, że przy wyborze dochowałeś należytej staranności.
W jaki sposób mogę udowodnić, że wybrałem wykonawcę z należytą starannością?
Musisz wykazać, że rzetelnie sprawdziłeś kwalifikacje, wykształcenie, uprawnienia oraz doświadczenie osoby, której powierzyłeś czynności. Alternatywnie, możesz udowodnić, że powierzenie wykonania otrzymał profesjonalista, czyli osoba zawodowo zajmująca się tego rodzaju działaniami. Samo powierzenie czynności profesjonaliście rodzi domniemanie, że zachowałeś należytą staranność.
Czy odpowiedzialność za cudzy czyn dotyczy każdej osoby współpracującej z moim przedsiębiorstwem?
Odpowiedzialność na podstawie przepisu o winie w wyborze dotyczy sytuacji, gdy osoba wykonująca czynność zajmuje wobec Ciebie pozycję samodzielną. Musi istnieć związek przyczynowy między powierzeniem czynności a wyrządzoną szkodą oraz funkcjonalny związek szkody ze sposobem jej wykonania. Nie obejmuje to wszystkich osób trzecich, lecz tylko te, które działają samodzielnie w ramach powierzonego zadania.
Czy zwolnienie z odpowiedzialności za wybór wykonawcy oznacza całkowitą ochronę przed roszczeniami?
Nie, zwolnienie z odpowiedzialności za winę w wyborze nie wyklucza odpowiedzialności za Twoje własne zaniedbania. Jeśli szkodę można przypisać Twojemu bezprawnemu i zawinionemu działaniu lub zaniechaniu, nadal ponosisz odpowiedzialność na ogólnych zasadach. Przepis o winie w wyborze ma zastosowanie tylko wtedy, gdy nie można przypisać zachowania sprawczego bezpośrednio Tobie.
Kiedy stosuje się inne przepisy niż odpowiedzialność za winę w wyborze przy użyciu osób trzecich?
Jeśli używasz osób trzecich do wykonania zobowiązania wynikającego z umowy, stosuje się przepisy o odpowiedzialności dłużnika za pomocników i osoby powierzone. W takim przypadku odpowiadasz za działania tych osób tak, jakbyś działał lub zaniechał działania sam. Inaczej wygląda sytuacja odpowiedzialności deliktowej za cudzy czyn osoby samodzielnej, która regulowana jest odrębnymi zasadami.
Szykuje się spór albo postępowanie?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto. Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy to warszawska kancelaria prawna doradzająca przedsiębiorcom i podmiotom publicznym. Łączymy doświadczenie w prawie gospodarczym, energetyce, podatkach, ochronie danych osobowych i sporach sądowych, dostarczając rozwiązania dopasowane do realiów biznesowych klientów.
Poznaj kancelarię →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
