Art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
Brzmienie przepisu
Art. 61.
§ 1. Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
§ 2. Organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Organ obowiązany jest uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a w razie nieuzyskania zgody – postępowanie umorzyć.
§ 3. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.
§ 3a. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną jest dzień wystawienia dowodu otrzymania, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych.
§ 4. O wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie.
§ 5. Organ administracji publicznej przekazuje informacje, o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia 2016/679, przy pierwszej czynności skierowanej do strony, chyba że strona posiada te informacje, a ich zakres lub treść nie uległy zmianie.
Źródło brzmienia: tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1691.
W bazie mamy 12 historycznych brzmień tego artykułu, najstarsze od 28 marca 1980.
Co wynika z przepisu
Art. 61 § 1 KPA stanowi, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi (§ 3). Przy żądaniu wniesionym drogą elektroniczną jest to dzień wystawienia dowodu otrzymania (§ 3a).
O wszczęciu postępowania należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie (§ 4). Ze względu na szczególnie ważny interes strony organ może wszcząć z urzędu postępowanie w sprawie wymagającej wniosku, ale musi uzyskać zgodę strony, a bez niej postępowanie umarza (§ 2).
| Kwestia | Co stanowi przepis | Podstawa |
|---|---|---|
| tryb wszczęcia | na żądanie strony lub z urzędu | § 1 |
| z urzędu w sprawie wymagającej wniosku | tylko ze względu na szczególnie ważny interes strony, za jej zgodą uzyskaną w toku postępowania, a bez zgody organ umarza postępowanie | § 2 |
| data wszczęcia na żądanie strony | dzień doręczenia żądania organowi | § 3 |
| data wszczęcia przy żądaniu elektronicznym | dzień wystawienia dowodu otrzymania | § 3a |
| zawiadomienie o wszczęciu | wszystkie osoby będące stronami w sprawie | § 4 |
Kiedy zaczyna się postępowanie wszczęte na wniosek?
W dniu doręczenia żądania organowi, a przy żądaniu elektronicznym w dniu wystawienia dowodu otrzymania (§ 3 i 3a).
Kogo organ zawiadamia o wszczęciu postępowania?
Wszystkie osoby będące stronami w sprawie (§ 4).
Objaśnienie przygotował zespół HWW na podstawie brzmienia przepisu. Opisuje regułę ogólną i nie zastępuje porady w konkretnej sprawie.
Obszar praktyki kancelarii
Orzeczenia powołujące ten przepis
W bazie HWW mamy 415 orzeczeń, które powołują art. 61. Poniżej 15 wybranych, ułożonych od sądów wyższej instancji.
- I OPS 3/17 Naczelny Sąd Administracyjny 09 października 2017
Sąd rozstrzygnął, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty wszczyna postępowanie wyłącznie wobec wnioskodawcy, a nie automatycznie wobec wszystkich pozostałych uprawnionych. Organ administracyjny musi jednak zawiadomić inne osoby o wszczęciu postępowania, co wynika z art. 61 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli z wniosku wynika ich interes prawny. Przepis ten nakłada na organ obowiązek zawiadomienia o wszczęciu postępowania, gdy z wniosku i dołączonych dowodów wynika, że interes prawny w sprawie mają inne osoby niż wnioskodawca.
- II FSK 1289/08 Naczelny Sąd Administracyjny 07 stycznia 2010
Wierzyciel zaskarżył decyzję o obciążeniu kosztami postępowania egzekucyjnego mimo braku zastosowania środków przymusu. Sąd uznał, że obciążenie jest nieprawidłowe, gdy egzekucja nie nastąpiła, choć postępowanie wszczęto. Art. 61 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego zastosowano do ustalenia momentu wszczęcia postępowania, który nastąpił wraz z doręczeniem wniosku i tytułu wykonawczego, co wykluczyło nałożenie kosztów na wierzyciela.
-
Skarżący domagał się stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów, co organy odmówiły. Sąd uchylił zaskarżone decyzje, wskazując, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności art. 61 § 4 KpA zobowiązuje organ do zawiadomienia wszystkich osób będących stronami, a zakres badania nie jest ograniczony granicami żądania strony.
-
Właściciel nieruchomości zawiadomił organ nadzoru budowlanego o samowolnej zmianie lokalizacji przepompowni kanalizacji, co uniemożliwiło dojazd do jego działki. Sąd oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając ważność decyzji o umorzeniu postępowania. Orzeczenie wyjaśniło, że art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego pozwala na wszczęcie postępowania w trybie budowlanym na żądanie strony, jeżeli posiada ona interes prawny, a nie wyłącznie z urzędu.
-
Strona wnioskiem o wszczęcie postępowania nadzwyczajnego dotyczącego decyzji kontrolowanej przez sąd administracyjny. Sąd uznał, że zgłoszenie takiego żądania samo w sobie wszczyna postępowanie, co wynika z art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ administracji publicznej jest jednak obowiązany zawiesić to postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego.
-
Mieszkańcy domagali się wstrzymania działalności zakładu produkcyjnego ze względu na uciążliwe zapachy i hałas, jednak organy administracyjne wydały decyzję jedynie w zakresie dopuszczalnego poziomu hałasu. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone decyzje, stwierdzając, że organy nie ustaliły treści żądania strony i nie rozpoznały sprawy w jej całości, co stanowiło istotne naruszenie prawa.
-
Stowarzyszenie zaskarżyło odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego, powołując się na interes prawny. Sąd oddalił skargę, wskazując, że wnioskodawca nie był stroną w pierwotnym postępowaniu. Art. 61 § 3 Kpa nie znalazł zastosowania, gdyż wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności wymaga uprzedniej kontroli dopuszczalności przez organ, a nie jest to zwykłe wszczęcie postępowania na żądanie strony.
-
Emeryt złożył podanie o nabycie działki, na której znajdowały się budynki stanowiące odrębną własność osoby trzeciej, co uniemożliwiało jej sprzedaż. Organ I instancji odmówił ustalenia kandydata na nabywcę, nie wyjaśniając jednak skarżącemu, że nieruchomość nie podlega sprzedaży, co zgodnie z art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego wymagałoby wydania decyzji umarzającej postępowanie jako bezprzedmiotowe. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody, wskazując, że organy naruszyły przepisy postępowania, rozpatrując wniosek co do istoty zamiast stwierdzić jego bezprzedmiotowość.
-
Strona złożyła wniosek o wydanie koncesji, deklarując jednocześnie brak zamiaru prowadzenia działalności gospodarczej. Na rzecz której żądanie nie dotyczyło sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty. Sąd uchylił decyzję odmawiającą koncesji, wskazując, że postępowanie powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, skoro żądanie nie mieściło się w zakresie działania organu. Art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego został zinterpretowany tak, że żądanie strony musi mieć merytoryczny związek z przedmiotem sprawy, aby organ mógł wydać decyzję w istocie.
- II OSK 1357/08 Naczelny Sąd Administracyjny 15 września 2009
Sąd uchylił wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę na decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie przywrócenia jakości gleby. Rozstrzygnięcie oparto na tezie, że art. 375 Prawa ochrony środowiska jest lex specialis wobec art. 61 § 1 k.p.a., co oznacza wyłącznie ograniczenie możliwości wszczęcia postępowania na żądanie strony. Zastosowanie art. 61 § 1 k.p.a. nie wyłącza jednak stosowania art. 28 k.p.a., co gwarantuje status strony osobom, których interes prawny dotyczy postępowania, nawet gdy jest ono wszczynane z urzędu.
-
Spółka domagała się zwrotu nadwyżki podatku VAT, powołując się na następstwo prawne po zlikwidowanym przedsiębiorstwie państwowym, co organ podatkowy odrzucił, uznając wnioskodawcę za brak strony w postępowaniu. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje wydawania odrębnego aktu w sprawie statusu strony, a ustalenie to powinno nastąpić w decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty.
Sygnatura, sąd i data pochodzą z metadanych publikatora, a link prowadzi do źródła. Streszczenia przygotowaliśmy na podstawie treści orzeczeń. Celowo nie zawierają danych osobowych, kwot ani dat, dlatego przed powołaniem orzeczenia w piśmie warto przeczytać jego pełną treść u źródła. Powołanie przepisu w orzeczeniu nie znaczy, że orzeczenie rozstrzyga każdą sprawę na jego tle.
Strona ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Brzmienie przepisu pochodzi z ogłoszonego tekstu jednolitego, a jego aktualność podajemy z datą. Przed powołaniem przepisu w piśmie procesowym należy sprawdzić, czy po tej dacie nie weszła w życie nowelizacja.