Art. 991 Kodeksu cywilnego
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Brzmienie przepisu
Art. 991.
§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).
§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, bądź w postaci świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Źródło brzmienia: tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795.
Brzmienie obowiązuje od 17 czerwca 2026.
W bazie mamy 11 historycznych brzmień tego artykułu, najstarsze od 23 stycznia 2014.
Orzeczenia powołujące ten przepis
W bazie HWW mamy 516 orzeczeń, które powołują art. 991. Poniżej 15 najnowszych.
-
Powód domagał się od pozwanych solidarnie zapłaty należności z tytułu długu rzeczowego, powołując się na ich status właścicieli nieruchomości obciążonych hipoteką. Sąd II instancji częściowo uwzględnił apelację, zasądzając od pozwanych określone świadczenie pieniężne z odsetkami, z zastrzeżeniem prawa do ograniczenia odpowiedzialności do wartości nieruchomości objętej zabezpieczeniem. W pozostałym zakresie apelacja została oddalona, a koszty postępowania wzajemnie zniesiono.
- I C 314/22 Sąd Okręgowy w Olsztynie 09 listopada 2023
- VIII C 117/22 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi 06 października 2023
Powódka dochodziła od pozwanej, która nabyła spadek na podstawie testamentu, zapłaty różnicy między pełną wartością spadku a należnym jej zachowkiem. Sąd uznał roszczenie za przedawnione jedynie w części, zasądzając odsetki od dnia doręczenia pozwu, a kwotę główną obliczył jako połowę udziału spadkowego przypadającego z ustawy, stosując art. 991 § 1 k.c. do określenia wysokości należnej części.
- I C 316/21 Sąd Rejonowy w Piszu 06 czerwca 2023
Powód żądał od pozwanego zapłaty zaległego zachowku po zmarłych rodzicach. Sąd zasądził od pozwanego określone kwoty tytułem zachowku po matce i ojcu, oddalając pozostałą część roszczeń. Przepis art. 991 Kodeksu cywilnego został zastosowany jako podstawa prawna do określenia wysokości należnych świadczeń, stanowiąc mechanizm ochrony praw najbliższej rodziny przez gwarancję określonej części spadkowej nawet wbrew woli spadkodawcy.
-
Powodowie domagali się od pozwanej zapłaty zachowku wraz z odsetkami. Sąd oddalił apelację pozwanej, potwierdzając zasadność roszczeń odsetkowych oraz decyzję o nieobciążeniu powodów kosztami procesu w pierwszej instancji ze względu na miarkowanie ich roszczeń.
-
Powódka dochodziła od brata zachowku po zmarłej matce, powołując się na trwałą niezdolność do pracy, co zgodnie z art. 991 § 1 k.c. uprawniało ją do roszczenia w wysokości dwóch trzecich potencjalnego udziału spadkowego. Sąd uznał roszczenie w części, ustalając wysokość zachowku na podstawie wartości majątku spadkowego, jednak oddalił wniosek o doliczenie darowizny na rzecz pozwanego ze względu na brak dowodów.
-
Powódka domagała się od pozwanej zapłaty z tytułu niedomaganego zachowku po zmarłej matce. Sąd Okręgowy uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na błędy w ustaleniu wartości substratu zachowku zgodnie z art. 995 § 1 k.c. Sąd wskazał, że instytucja zachowku z art. 991 k.c. ma na celu ochronę interesów majątkowych najbliższej rodziny, zapewniając jej roszczenie pieniężne niezależnie od woli spadkodawcy, co wymagało przeprowadzenia pełnej procedury dowodowej.
-
Powódka dochodziła zasądzenia należnej jej sumy pieniężnej na pokrycie zachowku od pozwanej, która sporządziła akt poświadczenia dziedziczenia jako jedyny spadkobierca. Sąd Okręgowy oddalił apelację, wskazując, że art. 991 § 2 k.c. reguluje jedynie wysokość roszczenia o uzupełnienie zachowku, a nie sam fakt przysługiwania tego prawa. Uprawnienie do dochodzenia roszczenia wynika z art. 991 § 1 k.c., przy czym przysługuje ono osobie, która nie otrzymała w całości należnego jej zachowku w drodze spadkobrania, zapisu lub darowizny.
- III Ca 1826/21 Sąd Okręgowy w Łodzi 07 grudnia 2022
Powodowie cofnęli pozew w zakresie części roszczeń, które pozwana uiściła w toku postępowania odwoławczego. Sąd odwoławczy uchylił wyrok w tej części i umorzył postępowanie, uznając cofnięcie za skuteczne. Jednocześnie oddalił wniosek o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie, wskazując, że zapłata pozostałych kwot nastąpiła na podstawie orzeczenia, które nie było przedmiotem zaskarżenia.
- I Ca 319/22 Sąd Okręgowy w Tarnowie 02 grudnia 2022
Powód dochodził od pozwanej zasądzenia należnej mu części zachowku, powołując się na niewłaściwe zastosowanie art. 991 kodeksu cywilnego przez sąd pierwszej instancji. Sąd Okręgowy uznał, że przepis ten stanowi podstawę do ochrony majątkowej zstępnych, przyznając im połowę wartości udziału spadkowego, skoro nie wykazano ich trwałej niezdolności do pracy. Orzekając o podwyższeniu przysługującej kwoty, sąd uwzględnił apelację w zakresie dotyczącym zasadniczego roszczenia.
-
Powódka dochodziła roszczenia o zachowek od spadkobierców, powołując się na swoją trwałą niezdolność do pracy, co skutkowałoby wyższą stawką wynoszącą dwie trzecie udziału spadkowego. Sąd oddalił powództwo w zakresie podwyższonego zachowku, uznając, że powódka nie wykazała okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 991 § 1 k.c. w wersji korzystniejszej dla niej.
- III Ca 1949/21 Sąd Okręgowy w Łodzi 22 listopada 2022
Powodowie domagali się od pozwanej zapłaty zaległego zachowku po zmarłym ojcu, powołując się na art. 991 kodeksu cywilnego. Sąd oddalił apelację, utrzymując w mocy wyrok zasądzający od spadkobiercy należne kwoty, przy czym art. 991 k.c. posłużył jako podstawa do określenia wysokości roszczenia oraz potwierdzenia, że obniżenie zachowku jest dopuszczalne wyłącznie w rażąco niesprawiedliwych sytuacjach, których w tym przypadku nie stwierdzono.
-
Powódka domagała się od pozwanego zapłaty należnego jej zachowku po zmarłych rodzicach, powołując się na art. 991 Kodeksu cywilnego, który gwarantuje zstępnym połowę wartości ich udziału spadkowego, jeżeli nie otrzymali go w postaci darowizny. Sąd uznał roszczenie za zasadne, zasądzając od pozwanego kwotę pieniężną na pokrycie niedoboru zachowku, przy czym część pozwu została umorzona w wyniku jego częściowego wycofania.
- VIII C 516/21 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi 11 października 2022
Powód dochodził od pozwanej części zachowku, uznając, że darowizna lokalu mieszkalnego, zaliczona do schedy spadkowej, naruszyła jego prawa. Sąd zasądził od pozwanej należną kwotę, stosując art. 991 § 1 k.c. do ustalenia wysokości roszczenia jako połowy wartości udziału spadkowego, przy czym uwzględnił wartość czystą spadku po odliczeniu pasywów.
- VIII C 458/21 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi 08 lipca 2022
Małoletnia powódka dochodziła od spadkobiercy zachowku od spadku po prababce, powołując się na art. 991 § 1 k.c. Sąd uznał, że jako zstępna małoletnia powódka ma prawo do dwóch trzecich wartości udziału spadkowego, co stanowiło podstawę do zasądzenia należnej kwoty wraz z odsetkami.
Sygnatura, sąd i data pochodzą z metadanych publikatora, a link prowadzi do źródła. Streszczenia przygotowaliśmy automatycznie na podstawie treści orzeczeń i celowo nie zawierają one danych osobowych, kwot ani dat; przed powołaniem orzeczenia w piśmie przeczytaj jego pełną treść u źródła. Powołanie przepisu w orzeczeniu nie znaczy, że orzeczenie rozstrzyga Twoją sprawę.
Strona ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Brzmienie przepisu pochodzi z ogłoszonego tekstu jednolitego, a jego aktualność podajemy z datą. Przed powołaniem przepisu w piśmie procesowym sprawdź, czy po tej dacie nie weszła w życie nowelizacja.