Art. 5 Kodeksu cywilnego
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Brzmienie przepisu
Art. 5. Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
Źródło brzmienia: tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795.
Brzmienie obowiązuje od 17 czerwca 2026.
W bazie mamy 11 historycznych brzmień tego artykułu, najstarsze od 23 stycznia 2014.
Orzeczenia powołujące ten przepis
W bazie HWW mamy 689 orzeczeń, które powołują art. 5. Poniżej 15 najnowszych.
-
Powód dochodził zwrotu nakładów na spłatę kredytu hipotecznego od pozwanej, z którą pozostawał w nieformalnym związku. Sąd oddalił zarzut sprzeczności roszczenia z art. 5 kodeksu cywilnego, wskazując, że pozwana sama naruszyła zasady uczciwości i zaufania, wykorzystując relację do bezpodstawnego wzbogacenia.
-
Powódka żądała od byłego małżonka i banku złożenia oświadczeń woli dotyczących przejęcia długu kredytowego, powołując się na nadzwyczajną zmianę stosunków. Sąd oddalił apelację, stwierdzając, że brak podstaw prawnych do nakazania takich oświadczeń, a art. 5 k.c. nie może służyć do obejścia bezwzględnie obowiązujących przepisów o zmianie dłużnika, w tym wymogu zgody wierzyciela.
-
Towarzystwo ubezpieczeniowe żądało od sprawcy wypadku pod wpływem alkoholu zwrotu wypłaconych poszkodowanym odszkodowań. Sąd oddalił powództwo, uznając, że w świetle art. 5 kodeksu cywilnego dochodzenie tej kwoty od osoby utrzymującej niepełnosprawne dzieci stanowiłoby nadużycie prawa. Wykonanie roszczenia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego ze względu na trudną sytuację materialną pozwanego.
- I C 1673/22 Sąd Okręgowy w Gliwicach 13 grudnia 2023
Powód żądał zapłaty z tytułu cesji wierzytelności z umowy kredytu, kwestionując legitymację oraz wysokość roszczenia, w tym kwoty zaliczonej do kredytu prowizji. Sąd uznał, że żądanie pełnej prowizji stanowi nadużycie prawa podmiotowego, co wykluczało ochronę roszczenia w oparciu o art. 5 Kodeksu cywilnego, co skutkowało oddaleniem części powództwa.
- VI C 458/23 Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie 19 października 2023
Powód domagał się zwrotu nienależnie wypłaconej subwencji od pozwanego, który nie spełniał warunków beneficjenta. Sąd uwzględnił powództwo, uznając, że żądanie zwrotu nie stanowiło nadużycia prawa sprzecznego z zasadami współżycia społecznego, co wykluczało zastosowanie art. 5 kodeksu cywilnego do odmowy ochrony powództwa.
- VIII C 139/23 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi 03 sierpnia 2023
Powód żądał zwrotu nienależnie pobranych odsetek i prowizji, powołując się na naruszenie przez bank wymogów ustawy o kredycie konsumenckim oraz na skuteczność oświadczenia o kredycie darmowym. Sąd oddalił powództwo, uznając, że umowa zawierała poprawne określenie całkowitej kwoty kredytu zgodnie z definicją zawartą w art. 5 pkt 7 tej ustawy. Przepis ten został zastosowany do oceny, czy wskazana w dokumencie suma obejmuje również koszty okołokredytowe, co stanowiło podstawę do stwierdzenia braku podstaw do zastosowania sankcji.
- VIII Ns 133/22 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi 10 lipca 2023
-
Powódka żądała ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z tytułu umowy kredytu oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z powodu jej nieważności. Sąd uznał umowę za nieważną, ustalił brak stosunku prawnego i zasądził od banku kwoty tytułem bezpodstawnego wzbogacenia. Sąd oddalił zarzut pozwanego o niedopuszczalności powoływania się na art. 5 kodeksu cywilnego, wskazując, że ochrona konsumenta i orzecznictwo Unii Europejskiej nie uzasadniają utrzymania w mocy klauzul abuzywnych.
-
Powód żądał opróżnienia lokalu zajmowanego przez pozwanych bez tytułu prawnego, co sąd oddalił, uznając istnienie niewypowiedzianego stosunku najmu wynikającego z długotrwałego tolerowania zamieszkiwania. W tym kontekście art. 5 kodeksu cywilnego nie znalazł zastosowania, ponieważ roszczenie zostało oddalone na podstawie istnienia faktycznego stosunku prawnego, a nie jako nadużycie prawa.
- II Ca 627/23 Sąd Okręgowy w Kielcach 18 maja 2023
Powódka żądała zapłaty wynagrodzenia z umowy o dochodzenie roszczeń, co sąd uwzględnił, oddalając zarzut nadużycia prawa podmiotowego. Sąd uznał, że art. 5 kodeksu cywilnego wymaga ostrożnego stosowania wobec swobody umów, a sama wysokość stawki nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, skoro strony dobrowolnie zawarły umowę.
- XIII Ga 1192/22 Sąd Okręgowy w Łodzi 18 maja 2023
- I Ca 154/23 Sąd Okręgowy w Sieradzu 09 maja 2023
Syndyk masy upadłości żądał od brata zachowku po matce, powołując się na jej testament. Sąd oddalił powództwo, uznając, że zasądzenie roszczenia byłoby rażąco niesprawiedliwe, gdyż byt upadłej córki zostałby zabezpieczony pozwanemu, co stanowiłoby nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 kodeksu cywilnego.
Sygnatura, sąd i data pochodzą z metadanych publikatora, a link prowadzi do źródła. Streszczenia przygotowaliśmy automatycznie na podstawie treści orzeczeń i celowo nie zawierają one danych osobowych, kwot ani dat; przed powołaniem orzeczenia w piśmie przeczytaj jego pełną treść u źródła. Powołanie przepisu w orzeczeniu nie znaczy, że orzeczenie rozstrzyga Twoją sprawę.
Strona ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Brzmienie przepisu pochodzi z ogłoszonego tekstu jednolitego, a jego aktualność podajemy z datą. Przed powołaniem przepisu w piśmie procesowym sprawdź, czy po tej dacie nie weszła w życie nowelizacja.