Art. 405 Kodeksu cywilnego
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Brzmienie przepisu
Art. 405. Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.
Źródło brzmienia: tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795.
Brzmienie obowiązuje od 17 czerwca 2026.
W bazie mamy 11 historycznych brzmień tego artykułu, najstarsze od 23 stycznia 2014.
Orzeczenia powołujące ten przepis
W bazie HWW mamy 912 orzeczeń, które powołują art. 405. Poniżej 15 najnowszych.
-
Powód, były prezes zarządu spółki, żądał od pozwanego Towarzystwa Budownictwa zapłaty zaległego wynagrodzenia za okres pełnienia funkcji wraz z odsetkami. Sąd częściowo uwzględnił powództwo, zasądzając od spółki określoną kwotę z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, a w pozostałej części oddalił żądanie. Jednocześnie sąd obciążył pozwanego kosztami procesu na rzecz powoda, odstępując jednocześnie od obciążania stron nieuiszczonymi kosztami sądowymi.
-
Powód dochodził od pozwanego zapłaty należności z tytułu szkody, żądając również pokrycia kosztów procesu. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok sądu pierwszej instancji, zwiększając zasądzoną od pozwanego kwotę odszkodowania wraz z odsetkami ustawowymi, a w pozostałej części oddalił powództwo. Jednocześnie sąd rozstrzygnął o wzajemnym zniesieniu części kosztów zastępstwa procesowego oraz obciążył pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego i opłatami za biegłego.
-
Powodowie domagali się stwierdzenia nieważności umowy kredytu hipotecznego oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń od banku. Sąd uznał roszczenia za zasadne, wskazując, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy ex tunc bank nie może powoływać się na art. 405 kodeksu cywilnego do uchylenia obowiązku zwrotu, gdyż nie udowodnił zużycia lub utraty wzbogacenia.
-
Powód dochodził roszczeń majątkowych od pozwanej w związku z rozliczeniami związku partnerskiego, wskazując na zastosowanie art. 405 kodeksu cywilnego dotyczącego bezpodstawnego wzbogacenia. Sąd Okręgowy uchylił wyrok Sądu Rejonowego, stwierdzając, że pierwsza instancja nie rozpoznała istoty sprawy, pomijając merytoryczne podstawy żądania powoda. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, aby sąd pierwszej instancji przeprowadził niezbędne postępowanie dowodowe i ocenił materialnoprawne podstawy roszczeń.
-
Bank Spółdzielczy złożył wniosek o założenie nowej księgi wieczystej i wpis własności nieruchomości, powołując się na historyczne zmiany nazw instytucji bankowej. Sąd uznał, że przedłożone dokumenty, w tym stare wpisy w rejestrach, nie stanowią wystarczającej podstawy do założenia księgi ze względu na rozbieżności z ewidencją gruntów oraz brak potwierdzenia treści wyroku z okresu okupacji. Oddalając apelację banku, sąd utrzymał w mocy postanowienie o oddaleniu wniosku o wpis własności.
-
Powód dochodził przed sądem ustalenia prawa do dysponowania grobem ziemnym stałym, w tym decydowania o jego przeznaczeniu, urządzeniu nagrobka oraz sprawach związanych z cmentarzem. Sąd pierwszej instancji uznał, że spór ma charakter cywilnoprawny, a prawo do grobu nabyte zostało na podstawie umowy dorozumianej, co potwierdził sąd odwoławczy, oddalając apelację strony pozwanej.
-
Powód dochodził od pozwanej zadośćuczynienia na podstawie art. 405 Kodeksu cywilnego, twierdząc, że bezpodstawnie wzbogaciła się kosztem jego zubożenia przez wykorzystanie przekazanych środków na zakup i remont nieruchomości. Sąd oddalił apelację, potwierdzając wyrok sądu pierwszej instancji, ponieważ powód nie udowodnił, że pozwana faktycznie wzbogaciła się jego kosztem, a jego zeznania uznano za niewiarygodne.
- I C 19/23 Sąd Rejonowy w Toruniu 07 listopada 2023
Powód żądał od pozwanych zapłaty wartości nienależnego świadczenia polegającego na udostępnieniu kapitału, powołując się na przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Sąd oddalił powództwo, wskazując, że w braku podstawy prawnej do naliczenia odsetek nie można uznać korzystania z kapitału za świadczenie podlegające zwrotowi na podstawie art. 405 Kodeksu cywilnego.
- II Ca 398/23 Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim 30 października 2023
Powód domagał się zwrotu rat spłaconych z tytułu nieważnej umowy kredytu indeksowanego, powołując się na zasady restytucji. Sąd oddalił apelację pozwanego, utrzymując w mocy wyrok zasądzający zwrot kwoty, przy czym art. 405 kodeksu cywilnego zastosowano do uznania uiszczonych świadczeń za nienależne, co rodziło obowiązek ich zwrotu niezależnie od wzajemnych roszczeń stron.
-
Powodowie domagali się zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z umowy kredytu hipotecznego, uznając ją za nieważną. Sąd uwzględnił żądanie, orzekając na podstawie art. 405 Kodeksu cywilnego, co wymagało zastosowania teorii dwóch kondykcji do oceny bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego.
-
Powódka domagała się uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną oraz zwrotu wpłaconych kwot, powołując się na art. 405 kodeksu cywilnego jako podstawę roszczenia o restytucję świadczeń nienależnych. Sąd uznał umowę za nieważną i zasądził zwrot środków, stosując teorię dwóch kondykcji do oceny bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego banku.
- I1 C 1381/22 Sąd Rejonowy w Gdyni 26 września 2023
Syndyk masy upadłości żądał zwrotu nienależnie pobranych opłat za usługi prawne od kancelarii, wskazując na wygaśnięcie umowy zlecenia z chwilą ogłoszenia upadłości. Sąd uwzględnił powództwo, uznając, że po ogłoszeniu upadłości czynności prawne upadłego dotyczące masy są nieważne, a uzyskane przez pozwaną świadczenie nie miało podstawy prawnej. Art. 405 Kodeksu cywilnego zastosowano jako podstawę do zwrotu korzyści majątkowej, którą pozwana uzyskała kosztem masy upadłościowej bez prawnego tytułu.
Sygnatura, sąd i data pochodzą z metadanych publikatora, a link prowadzi do źródła. Streszczenia przygotowaliśmy automatycznie na podstawie treści orzeczeń i celowo nie zawierają one danych osobowych, kwot ani dat; przed powołaniem orzeczenia w piśmie przeczytaj jego pełną treść u źródła. Powołanie przepisu w orzeczeniu nie znaczy, że orzeczenie rozstrzyga Twoją sprawę.
Strona ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Brzmienie przepisu pochodzi z ogłoszonego tekstu jednolitego, a jego aktualność podajemy z datą. Przed powołaniem przepisu w piśmie procesowym sprawdź, czy po tej dacie nie weszła w życie nowelizacja.