Art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Brzmienie przepisu
Art. 189. Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.
Źródło brzmienia: tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468.
Brzmienie obowiązuje od 07 kwietnia 2026.
W bazie mamy 10 historycznych brzmień tego artykułu, najstarsze od 21 stycznia 2014.
Po dacie stanu prawnego tego tekstu jednolitego (24 marca 2026) ustawa była nowelizowana 3 razy. Nie każda nowelizacja dotyczy tego artykułu, ale nie możemy tego przesądzić automatycznie, więc mówimy o tym wprost.
Orzeczenia powołujące ten przepis
W bazie HWW mamy 1579 orzeczeń, które powołują art. 189. Poniżej 15 najnowszych.
-
Powódka żądała od ubezpieczyciela dopłaty do zadośćuczynienia za szkody powstałe w wypadku, powołując się na nieadekwatność wcześniejszej wypłaty. Sąd oddalił powództwo w całości, uznając, że doznane obrażenia nie spowodowały wyjątkowych dolegliwości, a powódka powróciła do pełnego zdrowia. Obciążenie powódki kosztami procesu uznano za niesłuszne ze względu na jej trudną sytuację materialną oraz dobrą wiarę w zasadność roszczenia.
-
Powodowie domagali się od ubezpieczyciela wypłaty odszkodowania za szkody powstałe w wyniku wypadku komunikacyjnego. Sąd uznał roszczenia za zasadne i zasądził od pozwanego Towarzystwa na rzecz powodów kwoty tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Jednocześnie sąd nakazał pokrycie części wydatków sądowych oraz zasądził zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
-
Powód żądał obniżenia ceny ciągnika rolniczego z powodu ujawnionych wad fizycznych, powołując się na przepisy o rękojmi. Sąd oddalił powództwo w całości, uznając, że wady wynikają z normalnego zużycia i eksploatacji używanego sprzętu, co wyłącza odpowiedzialność sprzedawcy. Orzeczono również na rzecz pozwanego zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
-
Powódka dochodziła od ubezpieczyciela zadośćuczynienia, odszkodowania oraz renty z tytułu szkody. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok pierwszej instancji, obniżając wysokość zasądzonego zadośćuczynienia i częściowo uwzględniając roszczenia o odszkodowanie oraz rentę, a w pozostałym zakresie oddalając powództwo.
-
Powódka żądała od pozwanego zapłaty odszkodowania z tytułu odstąpienia od umowy o dzieło na skutek niewywiązywania się przez wykonawcę z obowiązków. Sąd uznał roszczenie za uzasadnione, stwierdzając, że wykonane dzieło nie nadawało się do użytku, a koszty demontażu były udokumentowane. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki określoną kwotę z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, a także pokrycie kosztów procesu oraz zwrot wydatków sądowych poniesionych przez Skarb Państwa.
-
Powód dochodził od pozwanej zapłaty znacznej kwoty pieniężnej wraz z odsetkami, powołując się na nieuczciwe zachowanie i naruszenie umowy przez pozwaną spółkę. Sąd Apelacyjny oddalił bezzasadną apelację pozwanej, potwierdzając wyrok Sądu Okręgowego, który w całości zasądził na rzecz powoda roszczenia oraz pokrycie kosztów procesu.
-
Powódka żądała zapłaty należności z umowy, powołując się na niewłaściwe potrącenie kar umownych przez pozwanego. Sąd Okręgowy uznał jednak, że nałożone kary nie są rażąco wygórowane, i odmówił ich dalszego zmiarkowania. Sąd Apelacyjny oddalił apelacje obu stron, potwierdzając wyrok pierwszej instancji i obciążając pozwanego kosztami postępowania.
-
Powodowie domagali się ustalenia nieważności umowy kredytu hipotecznego oraz zapłaty określonych kwot. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok pierwszej instancji, warunkując zasądzenie od banku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jednoczesnym zaofiarowaniem przez powodów zwrotu otrzymanych środków lub zabezpieczenia tego roszczenia. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny powołał się na art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego, wskazując na istnienie niepewności stanu prawnego dotyczącej wiążącej mocy postanowień umowy i konieczności jej wykonania, co uzasadniało potrzebę uzyskania ochrony prawnej.
-
Fundusz Inwestycyjny domagał się zapłaty z tytułu nabytej wierzytelności z umowy pożyczki, powołując się na cesję. Sąd oddalił powództwo, uznając, że strona powodowa nie wykazała skutecznie swojej legitymacji aktywnej ze względu na błędy w określeniu nabywanej wierzytelności, które obciążały wyłącznie profesjonalne strony umowy przelewu. Jednocześnie sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu.
- I C 92/23 Sąd Okręgowy w Sieradzu 22 stycznia 2024
Powodowie domagali się uznania umowy kredytowej za nieważną oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Sąd uznał roszczenia w całości, stwierdzając nieważność umowy z mocy prawa, co wykluczyło zastosowanie przepisów o dostosowaniu klauzul abuzywnych. Zastosowano art. 189 kodeksu postępowania cywilnego jako podstawę procesową do wydania wyroku ustalającego, przy czym sąd uznał, że powodowie wykazali interes prawny w tej formie ochrony.
- I C 936/23 Sąd Rejonowy w Nysie 09 stycznia 2024
Powódka żądała ustalenia prawa do lokalu socjalnego wobec gminy, powołując się na art. 189 kodeksu postępowania cywilnego w celu ochrony przed egzekucyjnym opróżnieniem zajmowanego mieszkania. Sąd uznał, że choć powódka miała interes prawny do takiego powództwa, to nie spełniła warunków materialnoprawnych do przyznania lokalu ze względu na możliwość zamieszkania u córki oraz dysponowanie środkami na pokrycie kosztów najmu. W związku z brakiem podstaw do uznania roszczenia sąd oddalił powództwo w całości.
-
Powodowie domagali się ustalenia, że pomieszczenie piwniczne było ich wyłączną własnością w określonym okresie, co pozwani kwestionowali, twierdząc, że brak jest interesu prawnego do takiego żądania. Sąd Okręgowy oddalił apelację, uznając, że art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego znajduje zastosowanie, ponieważ wyrok ustalający zapewnia powodom szerszą ochronę prawną niż ewentualne roszczenie o zapłatę.
-
Powodowie domagali się ustalenia nieważności umowy kredytu hipotecznego oraz zwrotu od banku nienależnie pobranych świadczeń. Sąd uznał umowę za nieważną od początku, co wykluczyło możliwość jej zmiany na podstawie przepisów o niedozwolonych klauzulach, a roszczenia o zapłatę rozstrzygnął w oparciu o art. 410 kodeksu cywilnego. Orzeczenie o ustaleniu nieważności wydano na podstawie art. 189 kodeksu postępowania cywilnego, uznając, że powodowie wykazali interes prawny w uzyskaniu tej formy ochrony prawnej.
Sygnatura, sąd i data pochodzą z metadanych publikatora, a link prowadzi do źródła. Streszczenia przygotowaliśmy automatycznie na podstawie treści orzeczeń i celowo nie zawierają one danych osobowych, kwot ani dat; przed powołaniem orzeczenia w piśmie przeczytaj jego pełną treść u źródła. Powołanie przepisu w orzeczeniu nie znaczy, że orzeczenie rozstrzyga Twoją sprawę.
Strona ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Brzmienie przepisu pochodzi z ogłoszonego tekstu jednolitego, a jego aktualność podajemy z datą. Przed powołaniem przepisu w piśmie procesowym sprawdź, czy po tej dacie nie weszła w życie nowelizacja.