Art. 83 Kodeksu cywilnego
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Brzmienie przepisu
Art. 83.
§ 1. Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.
§ 2. Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.
Źródło brzmienia: tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795.
Brzmienie obowiązuje od 17 czerwca 2026.
W bazie mamy 11 historycznych brzmień tego artykułu, najstarsze od 23 stycznia 2014.
Orzeczenia powołujące ten przepis
W bazie HWW mamy 487 orzeczeń, które powołują art. 83. Poniżej 15 najnowszych.
- VIII U 268/23 Sąd Okręgowy w Łodzi 25 kwietnia 2024
Pracownik zaskarżył decyzję ZUS o braku obowiązku ubezpieczeń, twierdząc, że umowa o pracę była rzeczywista. Sąd uznał, że organ nie udowodnił pozorności czynności prawnej, wymagającej zgody obu stron na jej fikcyjny charakter, zgodnie z art. 83 § 1 k.c. Wskazano, że sama okoliczność pobierania świadczeń nie dowodzi braku woli zawarcia rzeczywistego stosunku pracy.
-
Pracownik kwestionował decyzję ZUS o stwierdzeniu braku obowiązku ubezpieczeń, twierdząc, że faktycznie wykonywał pracę. Sąd oddalił odwołanie, uznając umowę za pozorną na podstawie art. 83 § 1 k.c., gdyż strony nie zamierzały wywołać skutków prawnych stosunku pracy, a jedynym celem było uzyskanie tytułu do świadczeń.
-
Sąd badał, czy umowa o pracę była zawarta dla pozoru, co skutkowałoby brakiem obowiązku ubezpieczeń społecznych. Organ rentowy uznał, że strony nie miały rzeczywistej woli jej wykonywania, lecz dążyły do uzyskania świadczeń z Funduszu. Sąd zastosował art. 83 Kodeksu cywilnego, wskazując, że czynność pozorna zachodzi, gdy oświadczenia woli są złożone jedynie dla pozoru, a adresat wyraża na to zgodę, co prowadzi do nieważności takiej umowy.
- IV U 489/23 Sąd Okręgowy w Sieradzu 20 grudnia 2023
Sąd oddalił odwołanie pracownika od decyzji ZUS stwierdzającej, że nie podlegał on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Organ uznał, że umowa o pracę była zawarta dla pozoru, co potwierdzały braki dowodowe oraz szybkie przejście na zwolnienie lekarskie. Sąd zastosował art. 83 § 1 k.c., wskazując, że pozorność umowy oznacza świadome niezamierzenie osiągnięcia skutków prawnych przez strony, w tym faktycznego świadczenia pracy.
-
Powódka żądała uznania podlegania ubezpieczeniom społecznym, co sąd oddalił, uznając umowę o pracę za pozorną. Sąd zastosował art. 83 Kodeksu cywilnego, stwierdzając, że strony zawarły fikcyjny stosunek pracy wyłącznie w celu uzyskania korzystnych świadczeń z ubezpieczenia, bez zamiaru faktycznego świadczenia pracy.
-
Pracownik zaskarżył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzającą, że nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co organ uznał za skutek zawarcia umowy o pracę dla pozoru. Sąd oddalił odwołanie, potwierdzając, że pozorność umowy o pracę, o której mowa w art. 83 § 1 k.c., występuje, gdy strony nie zamierzają osiągnąć skutków prawnych związanych ze stosunkiem pracy, w tym faktycznego świadczenia pracy.
- VIII U 127/23 Sąd Okręgowy w Łodzi 13 grudnia 2023
Pracownik kwestionował decyzję ZUS stwierdzającą nieważność umowy o pracę zawartej dla pozoru, co skutkowało brakiem obowiązku ubezpieczeń społecznych. Sąd oddalił odwołanie, uznając, że mimo faktycznego wdrażania się do pracy, strony nie zamierzały wywołać skutków prawnych charakterystycznych dla stosunku pracy, lecz jedynie uzyskać korzyści z funduszu ubezpieczeń. W tym kontekście sąd zastosował art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego, stwierdzając nieważność czynności prawnej, gdy oświadczenie woli zostało złożone za zgodą drugiej strony wyłącznie dla pozoru, bez zamiaru osiągnięcia rzeczywistych skutków prawnych.
Sygnatura, sąd i data pochodzą z metadanych publikatora, a link prowadzi do źródła. Streszczenia przygotowaliśmy automatycznie na podstawie treści orzeczeń i celowo nie zawierają one danych osobowych, kwot ani dat; przed powołaniem orzeczenia w piśmie przeczytaj jego pełną treść u źródła. Powołanie przepisu w orzeczeniu nie znaczy, że orzeczenie rozstrzyga Twoją sprawę.
Strona ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Brzmienie przepisu pochodzi z ogłoszonego tekstu jednolitego, a jego aktualność podajemy z datą. Przed powołaniem przepisu w piśmie procesowym sprawdź, czy po tej dacie nie weszła w życie nowelizacja.