Art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Brzmienie przepisu
Art. 136. 1. Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. 2. W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części. 2a. W przypadku braku możliwości ustalenia adresu poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy zawiadomienia dokonuje się w drodze obwieszczenia. Obwieszczenie podaje się do publicznej wiadomości na okres 3 miesięcy poprzez wywieszenie w siedzibie właściwego organu oraz umieszczenie na jego stronie podmiotowej w Biuletynie Informacji Publicznej. Informację o obwieszczeniu właściwy organ podaje do publicznej wiadomości przez ogłoszenie w prasie lokalnej o zasięgu obejmującym co najmniej powiat, na terenie którego położona jest nieruchomość. 2b. Zawiadomienie zawiera w szczególności:
1) wskazanie nieruchomości według księgi wieczystej lub zbioru dokumentów oraz według katastru nieruchomości;
2) oznaczenie decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę wywłaszczenia;
3) imię i nazwisko poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy;
4) informację o tym, że z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej;
5) pouczenie o skutkach niezłożenia wniosku o zwrot w terminie, o którym mowa w ust. 5 i 7. 3. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. 3a. W przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części. 3b. W przypadku gdy zostało zgłoszone więcej niż jedno żądanie zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, prowadzi jedno postępowanie dotyczące wszystkich żądań. 4. Przepisy ust. 3–3b stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3. 5. W przypadku niezłożenia przez uprawnionego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2, albo od dnia następującego po dniu, w którym upłynął okres, o którym mowa w ust. 2a, uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części wygasa. 6. (utracił moc)11) 7. Uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2.
Źródło brzmienia: tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 399.
Brzmienie obowiązuje od 25 marca 2026.
W bazie mamy 15 historycznych brzmień tego artykułu, najstarsze od 25 maja 2000.
Po dacie stanu prawnego tego tekstu jednolitego (10 marca 2026) ustawa była nowelizowana 1 razy. Nie każda nowelizacja dotyczy tego artykułu, ale nie możemy tego przesądzić automatycznie, więc mówimy o tym wprost.
Orzeczenia powołujące ten przepis
W bazie HWW mamy 259 orzeczeń, które powołują art. 136. Poniżej 15 najnowszych.
-
Powódka żądała zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cele budowy zajezdni, powołując się na negatywną przesłankę z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd oddalił skargę, uznając, że nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z pierwotnym celem wywłaszczenia, co wykluczało obowiązek jej zwrotu. Organ administracyjny prawidłowo zastosował art. 136 ustawy, stwierdzając brak podstaw do restytucji ze względu na realizację założonego celu inwestycyjnego.
-
Powodowie domagali się zwrotu nieruchomości wywłaszczonych na cele publiczne, argumentując, że organy administracji niewłaściwie zinterpretowały przepisy dotyczące utraty prawa do zwrotu. Sąd oddalił skargi, stwierdzając, że obowiązek zawiadomienia o zamiarze zmiany celu użytkowania nieruchomości wynika wyłącznie z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten nie nakłada jednak obowiązku informowania o zbyciu nieruchomości, co oznacza, że przeniesienie własności na rzecz osoby trzeciej nie wymaga wcześniejszego powiadomienia byłych właścicieli w trybie tego artykułu.
-
Skarżący domagali się zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cele publiczne, co organy administracji uznały za bezprzedmiotowe ze względu na brak wykazania legitymacji procesowej. Sąd oddalił skargę, potwierdzając, że art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami precyzyjnie określa krąg podmiotów uprawnionych do żądania zwrotu, czyli poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy.
-
Gmina domagała się zwrotu wywłaszczonych udziałów w nieruchomości, twierdząc, że nie została ona wykorzystana na cel publiczny. Sąd oddalił skargę kasacyjną, uznając, że pominięcie faktu pierwotnego przeznaczenia gruntu pod cel publiczny naruszałoby konstytucyjną ochronę prawa własności. W tym kontekście art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami został zinterpretowany tak, by chronić interesy byłych właścicieli przed utratą nieruchomości, gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.
-
Spółka akcyjna zaskarżyła decyzję Wojewody Śląskiego, która uchyliła odmowę zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cele publiczne. Sąd oddalił sprzeciw, uznając, że organ odwoławczy powinien najpierw skorzystać z uprawnień wynikających z art. 136 kodeksu postępowania administracyjnego w celu uzupełnienia postępowania dowodowego, a nie bezpośrednio przekazywać sprawę do ponownego rozpoznania.
-
Powód domagał się zwrotu udziału w nieruchomości wywłaszczonej decyzją z roku siedemdziesiątego siódmego, czego organy administracji odmówiły, uznając, że upłynął dwudziestoletni termin przewidziany w art. 136 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd uznał, że wspomniany termin ma charakter materialnoprawny, a nie procesowy, i uległ zawieszeniu w okresie stanu zagrożenia epidemicznego, co wpłynęło na wyznaczenie ostatecznej daty złożenia wniosku.
-
Spadkobiercy żądali zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pod budowę osiedla, twierdząc, że cel ten nie został zrealizowany. Sąd oddalił skargę, uznając, że nieruchomość nie jest zbędna, gdyż wcześniej ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz spółdzielni. Zastosowano art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który wyłącza możliwość zwrotu, gdy prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
- I SA/Wa 2465/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie 03 września 2021
Powodowie domagali się zwrotu nieruchomości od Gminy, powołując się na art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd oddalił skargę, potwierdzając umorzenie postępowania, gdyż przepis ten dotyczy wyłącznie nieruchomości przejętych w trybie wywłaszczenia, a nie na podstawie zatwierdzenia podziału.
-
Powód żądał zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, czego odmówił organ administracji publicznej. Sąd uchylił decyzję odmawiającą zwrotu, uznając, że art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami stosuje się wyłącznie do części gruntu znajdującej się w granicach lokalizacji inwestycji, która faktycznie stała się zbędna dla realizacji celu publicznego.
- I OSK 2131/20 Naczelny Sąd Administracyjny 26 stycznia 2021
Gmina żądała zwrotu nieruchomości, co organy uznały za dopuszczalne na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nakazując byłym właścicielom zwrot odszkodowania. Sąd oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że przesłanki zwrotu zostały spełnione, mimo istnienia na działce infrastruktury technicznej i drogi publicznej.
-
Powódka domagała się zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa, zarzucając organom błędną interpretację prawa. Sąd oddalił skargę, potwierdzając, że realizacja na gruncie drogi publicznej stanowi przeszkodę do zwrotu. W tym kontekście art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami został zinterpretowany jako wykluczający możliwość restytucji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany przez budowę infrastruktury drogowej.
- II OSK 816/20 Naczelny Sąd Administracyjny 06 lipca 2020
Spadkobiercy żądali stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na użytkowanie budynku, powołując się na prawo do zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Sąd oddalił skargę kasacyjną, uznając, że strony nie posiadają przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, ponieważ prowadzone jest już osobne postępowanie o zwrot części niezabudowanej działki. Art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami zastosowano do oceny, czy wniosek o zwrot gruntu pod istniejącą stacją energetyczną, na której cel wywłaszczenia został zrealizowany, rodzi ekspektatywę uprawniającą do uczestnictwa w sprawie o nieważność decyzji budowlanej.
- IV SA/Po 764/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu 12 lutego 2020
Poprzedni właściciel żądał zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, twierdząc, że stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Sąd oddalił skargę, uznając, że roszczenie o zwrot nie przysługuje, ponieważ przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami na działce ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej. Zastosowano w tym kontekście art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który zwalnia organy administracji publicznej z badania zbędności nieruchomości w przypadku istnienia ujawnionego w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego.
- I SA/Wa 2145/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie 22 listopada 2019
Wnioskodawcy domagali się zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, czego odmówiono w decyzji Starosty. Wojewoda uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że zwrot jest możliwy, gdy nieruchomość stanie się zbędna na cel wywłaszczenia zgodnie z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd oddalił sprzeciw spółki, potwierdzając zasadność postępowania administracyjnego.
Sygnatura, sąd i data pochodzą z metadanych publikatora, a link prowadzi do źródła. Streszczenia przygotowaliśmy automatycznie na podstawie treści orzeczeń i celowo nie zawierają one danych osobowych, kwot ani dat; przed powołaniem orzeczenia w piśmie przeczytaj jego pełną treść u źródła. Powołanie przepisu w orzeczeniu nie znaczy, że orzeczenie rozstrzyga Twoją sprawę.
Strona ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Brzmienie przepisu pochodzi z ogłoszonego tekstu jednolitego, a jego aktualność podajemy z datą. Przed powołaniem przepisu w piśmie procesowym sprawdź, czy po tej dacie nie weszła w życie nowelizacja.