Umorzenie postępowania egzekucyjnego to jedno z najczęściej wyszukiwanych pojęć postępowania cywilnego i jedno z częściej mylonych. Umorzenie kończy konkretne postępowanie prowadzone przez komornika, ale nie umarza długu i co do zasady nie zamyka wierzycielowi drogi do ponownej egzekucji. Poniżej wyjaśniamy, kiedy komornik umarza postępowanie, jakie są skutki umorzenia dla dłużnika, wierzyciela i osób trzecich oraz kto po umorzeniu płaci opłatę egzekucyjną.
Co oznacza umorzenie postępowania egzekucyjnego
Skutki umorzenia opisuje wprost art. 826 Kodeksu postępowania cywilnego:
Umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, lecz nie pozbawia wierzyciela możności wszczęcia ponownej egzekucji, chyba że z innych przyczyn egzekucja jest niedopuszczalna. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może naruszać praw osób trzecich.
W praktyce oznacza to trzy rzeczy. Po pierwsze, zajęcia upadają: po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu komornik niezwłocznie zawiadamia o uchyleniu zajęcia osoby trzecie, na których prawa i obowiązki zajęcie miało wpływ, w szczególności pracodawcę, bank czy dozorcę zajętej ruchomości (art. 826 § 2 KPC). Po drugie, roszczenie nie wygasa: wierzyciel, który dysponuje tytułem wykonawczym, może złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji ponownie. Po trzecie, umorzenie nie może naruszać praw osób trzecich.
Na wniosek wierzyciela lub dłużnika organ egzekucyjny wydaje zaświadczenie o umorzeniu postępowania (art. 827 § 2 KPC). Taki dokument bywa potrzebny m.in. do wykreślenia zabezpieczeń lub wykazania stanu sprawy przed innym organem.
Kiedy komornik umarza postępowanie z urzędu
Katalog przyczyn umorzenia z urzędu zawiera art. 824 § 1 KPC. Postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu m.in. wtedy, gdy:
- egzekucja nie należy do organów sądowych,
- wierzyciel lub dłużnik nie ma zdolności sądowej albo egzekucja ze względu na jej przedmiot lub na osobę dłużnika jest niedopuszczalna,
- jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych (to właśnie ta przesłanka obejmuje potocznie rozumianą bezskuteczność egzekucji),
- wierzyciel w ciągu sześciu miesięcy nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania,
- prawomocnym orzeczeniem tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności albo orzeczenie, na którym oparto klauzulę wykonalności, zostało uchylone lub utraciło moc,
- egzekucję skierowano przeciwko osobie, która według klauzuli wykonalności nie jest dłużnikiem i która sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji.
Warto doprecyzować często wyszukiwaną kwestię „ile czasu ma komornik na umorzenie postępowania”. Sześć miesięcy z art. 824 § 1 pkt 4 KPC to okres bezczynności wierzyciela, po którym postępowanie podlega umorzeniu, a nie termin wyznaczony komornikowi na wydanie postanowienia. Termin ten biegnie od dnia dokonania ostatniej czynności egzekucyjnej, a w razie zawieszenia postępowania od dnia ustania przyczyny zawieszenia (art. 824 § 1[1] KPC).
Kiedy postępowanie umarza się na wniosek
Zgodnie z art. 825 KPC organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek przede wszystkim w dwóch sytuacjach:
- gdy zażąda tego wierzyciel (w sprawach, w których egzekucję wszczęto z urzędu lub na żądanie uprawnionego organu, wniosek wymaga zgody sądu lub tego organu),
- gdy zażąda tego dłużnik, powołując się na przedawnienie: jeżeli przed dniem złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji roszczenie objęte tytułem wykonawczym uległo przedawnieniu, a wierzyciel nie wykaże dokumentem, że wcześniej doszło do przerwania biegu przedawnienia (art. 825 pkt 1[1] KPC).
Wniosek wierzyciela o umorzenie to w praktyce najczęstszy finał sytuacji, w której dłużnik spłacił dług po wszczęciu egzekucji bezpośrednio do rąk wierzyciela albo strony zawarły porozumienie co do spłaty. Sama spłata do rąk wierzyciela nie kończy postępowania automatycznie, dopiero wniosek wierzyciela otwiera drogę do umorzenia, a moment spłaty ma duże znaczenie dla tego, kto poniesie opłatę egzekucyjną.
Kto płaci opłatę egzekucyjną po umorzeniu
Zasady rozkłada art. 29 ustawy o kosztach komorniczych (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 377). W razie umorzenia postępowania na wniosek wierzyciela albo z powodu jego bezczynności (art. 824 § 1 pkt 4 KPC) wierzyciela obciąża opłata stosunkowa w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania. Ciężar przesuwa się na dłużnika, jeżeli wierzyciel wykaże, że przyczyną umorzenia jest spełnienie świadczenia przez dłużnika w terminie miesiąca od doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji albo zawarte w tym terminie porozumienie co do spłaty. Gdy spłata lub porozumienie nastąpiły po upływie miesiąca, dłużnika obciąża opłata 10% pozostałego świadczenia.
Dwie ważne reguły szczególne: jeżeli wierzyciel złożył wniosek o umorzenie zanim dłużnikowi doręczono zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, opłata wynosi tylko 100 zł, a przy umorzeniu z innych przyczyn komornik pobiera od wierzyciela 150 zł z warunkowymi zwolnieniami, m.in. dla osób fizycznych dochodzących roszczeń pracowniczych lub odszkodowawczych oraz jednostek samorządu terytorialnego. Dłużnik (a w niektórych przypadkach wierzyciel) może też w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia złożyć wniosek o obniżenie opłaty egzekucyjnej (art. 48 ustawy o kosztach komorniczych).
Dokładny rachunek dla własnej sytuacji, wraz ze wskazaniem, kogo komornik obciąża opłatą w danym wariancie, wykonasz w naszym bezpłatnym kalkulatorze opłat egzekucyjnych i komorniczych.
Osobne zasady rządzą egzekucją z nieruchomości: jeżeli po drugiej licytacji żaden z wierzycieli nie przejął nieruchomości na własność, postępowanie umarza się, a nowa egzekucja z tej nieruchomości jest możliwa dopiero po 6 miesiącach od daty drugiej licytacji (art. 985 § 1 KPC). Ten wariant opisujemy szczegółowo w artykule umorzenie egzekucji z nieruchomości.
Co dalej po umorzeniu: praktyczne konsekwencje
Dla dłużnika umorzenie oznacza uchylenie zajęć, ale nie koniec zadłużenia. Jeżeli postępowanie umorzono z powodu bezskuteczności, wierzyciel może wrócić z egzekucją, gdy tylko ustali majątek dłużnika. Jeżeli podstawą umorzenia był zarzut przedawnienia (art. 825 pkt 1[1] KPC), pozycja dłużnika jest znacznie mocniejsza, bo ta sama przeszkoda będzie aktualna także w kolejnym postępowaniu.
Dla wierzyciela kluczowa jest przyczyna umorzenia. Umorzenie z bezczynności wiąże się z opłatą 5% pozostałego świadczenia, dlatego wierzyciel, który utracił zainteresowanie egzekucją, powinien rozważyć aktywne cofnięcie wniosku i moment tego cofnięcia, zamiast biernie czekać na upływ sześciu miesięcy. Przed ponownym wszczęciem egzekucji warto też zweryfikować, czy nie doszło do przedawnienia roszczenia stwierdzonego tytułem.
Jeżeli prowadzisz spór na etapie egzekucji, w szczególności co do zasadności obciążenia opłatą egzekucyjną albo umorzenia z powodu przedawnienia, skontaktuj się z naszym zespołem procesowym, a wcześniej sprawdź terminy w kalkulatorze terminów sądowych.
Szykuje się spór albo postępowanie?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Opisz sprawę własnymi słowami. Sprawdzimy, czy możemy pomóc, i przedstawimy zakres, cenę oraz termin porady. Wycena nie zobowiązuje, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Wolisz od razu porozmawiać? Umów konsultację.
Praktyka obejmuje prawo gospodarcze i cywilne, z szczególnym naciskiem na prowadzenie sporów sądowych. Posiada wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu spraw z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego oraz gospodarczego, w tym z zakresu sporów korporacyjnych. Prowadził obsługę windykacji B2B dla podmiotów z branży automotive oraz e-commerce. Swoje doświadczenie powiększał pracując w renomowanych warszawskich kancelariach.
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Newsletter „Miesięczny Legal Check” zbiera co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zinterpretowane przez prawników HWW.
