Umorzenie egzekucji z nieruchomości to sytuacja, w której egzekucja z tego składnika majątku kończy się bez sprzedaży nieruchomości. Kodeks postępowania cywilnego reguluje szczególny wariant takiego umorzenia: po dwóch licytacjach, na których nikt nie kupił ani nie przejął nieruchomości. Z takim umorzeniem wiąże się szczególny skutek: przez 6 miesięcy od drugiej licytacji nie można wszcząć nowej egzekucji z tej samej nieruchomości. Poniżej wyjaśniamy, jak działa ten mechanizm, czym różni się od umorzenia z przyczyn ogólnych i co umorzenie oznacza dla dłużnika, wierzyciela oraz księgi wieczystej.
Jak przebiega egzekucja z nieruchomości
Egzekucja z nieruchomości należy do komornika działającego przy sądzie, w którego okręgu nieruchomość jest położona (art. 921 § 1 KPC). Jednocześnie z wezwaniem dłużnika do zapłaty komornik składa wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji w księdze wieczystej (art. 924 § 1 KPC). Po zajęciu i oszacowaniu może dojść do licytacji (przy lokalach mieszkalnych z ograniczeniami opisanymi niżej):
- na pierwszej licytacji cena wywołania wynosi trzy czwarte sumy oszacowania i jest to najniższa suma, za którą nieruchomość można nabyć (art. 965 KPC),
- po bezskutecznej pierwszej licytacji przy nieruchomości rolnej i spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu w grę wchodzi najpierw przejęcie przez uprawnionych z art. 982 KPC; jeżeli nikt nie zgłosił takiego wniosku albo przedmiot egzekucji nie jest nieruchomością rolną, komornik na wniosek wierzyciela wyznacza drugą licytację, na której cena wywołania stanowi dwie trzecie sumy oszacowania (art. 983 KPC),
- po bezskutecznej drugiej licytacji wierzyciel egzekwujący, wierzyciel hipoteczny oraz współwłaściciel mogą przejąć nieruchomość na własność w cenie nie niższej od dwóch trzecich sumy oszacowania; wniosek o przejęcie składa się sądowi w ciągu tygodnia po licytacji (art. 984 § 1 i 2 KPC).
Dopiero gdy i ta możliwość nie zostanie wykorzystana, otwiera się droga do umorzenia.
Umorzenie po dwóch bezskutecznych licytacjach (art. 985 KPC)
Kluczowy przepis brzmi:
Art. 985. § 1. Jeżeli po drugiej licytacji żaden z wierzycieli nie przejął nieruchomości na własność, postępowanie egzekucyjne umarza się i nowa egzekucja z tej nieruchomości może być wszczęta dopiero po upływie 6 miesięcy od daty drugiej licytacji.
[art. 985 § 1 KPC]
Umorzenie na tej podstawie nie zależy od wniosku którejkolwiek ze stron, przepis stanowi, że postępowanie „umarza się”. Jeżeli w toku egzekucji uzyskano sumy, o których mowa w art. 929 § 2 lub art. 941 KPC, przed umorzeniem sporządza się plan podziału tych sum z uwzględnieniem pierwszeństwa należności zabezpieczonych hipoteką lub zastawem rejestrowym (art. 985 § 1[1] KPC).
Ponowne wszczęcie egzekucji z nieruchomości po umorzeniu
Najczęstsze pytanie w praktyce brzmi: czy egzekucja może wrócić do tej samej nieruchomości? Może, ale z ograniczeniem czasowym. Nowa egzekucja z tej samej nieruchomości może być wszczęta dopiero po upływie 6 miesięcy od daty drugiej licytacji (art. 985 § 1 KPC). Trzy rzeczy warto przy tym doprecyzować:
- Termin liczy się od daty drugiej licytacji, a nie od dnia wydania czy uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu.
- Blokada obejmuje tylko egzekucję z tej nieruchomości. Wierzyciel może w tym czasie prowadzić egzekucję z innych składników majątku dłużnika.
- Samo umorzenie nie pozbawia wierzyciela możności wszczęcia ponownej egzekucji (art. 826 § 1 KPC). Po upływie 6 miesięcy od daty drugiej licytacji wierzyciel może więc złożyć wniosek o wszczęcie nowej egzekucji z tej nieruchomości.
Umorzenie egzekucji z nieruchomości z innych przyczyn
Bezskuteczne licytacje to nie jedyny scenariusz. Postępowanie egzekucyjne, w którym zajęto nieruchomość, może zostać umorzone w całości lub w części także z przyczyn ogólnych:
- z urzędu na podstawie art. 824 § 1 KPC, m.in. gdy jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych, albo gdy wierzyciel przez sześć miesięcy nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania (bezczynność wierzyciela z art. 824 § 1 pkt 4 KPC),
- na wniosek, przede wszystkim wierzyciela; dłużnik może żądać umorzenia, jeżeli roszczenie objęte tytułem wykonawczym przedawniło się jeszcze przed dniem złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji, a wierzyciel nie wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że przed tym dniem doszło do zdarzenia przerywającego bieg przedawnienia (art. 825 pkt 1[1] KPC).
Ponieważ umorzenie może być częściowe, wierzyciel może np. cofnąć wniosek tylko co do nieruchomości i prowadzić dalej egzekucję z pozostałych składników majątku. W takich przypadkach blokada sześciomiesięczna z art. 985 § 1 KPC nie znajduje zastosowania, bo dotyczy ona umorzenia po dwóch bezskutecznych licytacjach. Szerzej o przyczynach i skutkach umorzenia piszemy w przewodniku: umorzenie postępowania egzekucyjnego, co oznacza i co dalej.
Skutki umorzenia: księga wieczysta, zajęcia, dług
Umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, nie może jednak naruszać praw osób trzecich (art. 826 § 1 KPC). W przypadku egzekucji z nieruchomości szczególnie istotny jest los wpisu w księdze wieczystej: po umorzeniu komornik składa wniosek o wykreślenie wpisu o wszczęciu egzekucji lub o usunięcie wniosku ze zbioru dokumentów (art. 924 § 2 KPC). Dłużnik nie musi o to osobno zabiegać, obowiązek poprawienia lub uzupełnienia wniosku spoczywa na komorniku.
Na wniosek wierzyciela lub dłużnika organ egzekucyjny wydaje zaświadczenie o umorzeniu postępowania (art. 827 § 2 KPC). Trzeba natomiast pamiętać, że umorzenie kończy egzekucję tylko w zakresie objętym umorzeniem i samo w sobie nie powoduje wygaśnięcia roszczenia: wierzyciel co do zasady może wszcząć egzekucję ponownie (art. 826 § 1 KPC). Inaczej jest, gdy przyczyna umorzenia dotyczy samego tytułu lub roszczenia, np. gdy tytuł wykonawczy został prawomocnie pozbawiony wykonalności (art. 824 § 1 pkt 5 KPC).
Koszty umorzonej egzekucji
O tym, kogo obciąża opłata egzekucyjna po umorzeniu, decyduje przyczyna umorzenia (art. 29 i art. 30 ustawy o kosztach komorniczych): inaczej rozkłada się ona przy umorzeniu na wniosek wierzyciela lub z powodu jego bezczynności, inaczej przy spłacie lub porozumieniu z dłużnikiem, a jeszcze inaczej przy umorzeniu z pozostałych przyczyn. Warianty i kwoty dla swojej sytuacji policzysz w naszym kalkulatorze opłat egzekucyjnych, a zasady rozkładu opłat omawiamy w przewodniku o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
Licytacja mieszkania dłużnika, dodatkowe ograniczenia
Jeżeli przedmiotem egzekucji jest lokal mieszkalny lub nieruchomość gruntowa zabudowana budynkiem mieszkalnym, które służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika, termin licytacji wyznacza się wyłącznie na wniosek wierzyciela, a wierzyciel może go złożyć, gdy egzekwowana należność główna stanowi co najmniej równowartość jednej dwudziestej sumy oszacowania (art. 952[1] § 1 i 2 KPC). Przy kilku wierzycielach liczy się łączna wysokość ich należności głównych (art. 952[1] § 3 KPC), a progu nie stosuje się m.in. wtedy, gdy należność przysługuje Skarbowi Państwa, wynika z wyroku wydanego w postępowaniu karnym albo zgodę na wyznaczenie terminu licytacji wyraził dłużnik lub sąd (art. 952[1] § 4 KPC). Należność główna poniżej jednej dwudziestej sumy oszacowania zasadniczo nie pozwala więc wierzycielowi uzyskać wyznaczenia terminu licytacji mieszkania, z zastrzeżeniem powyższych wyjątków.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy następuje umorzenie egzekucji z nieruchomości?
Przede wszystkim wtedy, gdy po drugiej licytacji żaden z wierzycieli nie przejął nieruchomości na własność (art. 985 § 1 KPC). Postępowanie może też zostać umorzone z przyczyn ogólnych: z urzędu (art. 824 KPC, m.in. bezczynność wierzyciela lub oczywista nieopłacalność egzekucji) albo na wniosek (art. 825 KPC).
Czy istnieje umorzenie egzekucji z nieruchomości z mocy prawa?
Obecnie Kodeks postępowania cywilnego przewiduje umorzenie z urzędu (art. 824 KPC) i na wniosek (art. 825 KPC); przepis o umorzeniu z mocy samego prawa (art. 823 KPC) został uchylony. Umorzenie po dwóch bezskutecznych licytacjach następuje na podstawie art. 985 § 1 KPC, który stanowi, że postępowanie „umarza się”, bez potrzeby wniosku którejkolwiek ze stron.
Kiedy wierzyciel może ponownie wszcząć egzekucję z tej samej nieruchomości?
Po upływie 6 miesięcy od daty drugiej licytacji (art. 985 § 1 KPC). Termin biegnie od dnia drugiej licytacji, a blokada dotyczy tylko tej nieruchomości, egzekucja z innych składników majątku dłużnika pozostaje dopuszczalna.
Co dzieje się z wpisem o egzekucji w księdze wieczystej po umorzeniu?
Komornik składa wniosek o wykreślenie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub o usunięcie wniosku ze zbioru dokumentów (art. 924 § 2 KPC). Obowiązek ten ciąży na komorniku, nie na dłużniku.
Czy po umorzeniu egzekucji z nieruchomości dług przestaje istnieć?
Samo umorzenie nie powoduje wygaśnięcia roszczenia: uchyla dokonane czynności egzekucyjne, ale nie pozbawia wierzyciela możności wszczęcia ponownej egzekucji (art. 826 § 1 KPC). Inaczej może być, gdy przyczyna umorzenia dotyczy samego tytułu lub roszczenia, np. gdy tytuł wykonawczy został prawomocnie pozbawiony wykonalności (art. 824 § 1 pkt 5 KPC) albo umorzenie wynikało ze spłaty.
Prowadzisz spór na etapie egzekucji, jako wierzyciel albo dłużnik? Nasz zespół postępowań egzekucyjnych pomoże ocenić, czy umorzenie jest zasadne i co zrobić po nim. Sprawdź też kalkulator opłat egzekucyjnych oraz kalkulator terminów procesowych.
Szykuje się spór albo postępowanie?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Opisz sprawę własnymi słowami. Sprawdzimy, czy możemy pomóc, i przedstawimy zakres, cenę oraz termin porady. Wycena nie zobowiązuje, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Wolisz od razu porozmawiać? Umów konsultację.
Praktyka obejmuje prawo gospodarcze i cywilne, z szczególnym naciskiem na prowadzenie sporów sądowych. Posiada wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu spraw z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego oraz gospodarczego, w tym z zakresu sporów korporacyjnych. Prowadził obsługę windykacji B2B dla podmiotów z branży automotive oraz e-commerce. Swoje doświadczenie powiększał pracując w renomowanych warszawskich kancelariach.
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Newsletter „Miesięczny Legal Check” zbiera co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zinterpretowane przez prawników HWW.
