Przejście do treści
HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy
Restrukturyzacja 29 października 2026 ok. 7 min czytania

Termin na wniosek o upadłość spółki: kiedy zarząd musi działać i jakie są skutki spóźnienia

Agata Bączkowska Autor Agata Bączkowska Adwokat, Senior Associate
Termin na wniosek o upadłość spółki: kiedy zarząd musi działać i jakie są skutki spóźnienia

Termin na wniosek o upadłość spółki: kiedy zarząd musi działać i jakie są skutki spóźnienia

Zarząd spółki, która przestaje regulować zobowiązania, ma ustawowo krótki czas na decyzję. Spóźniony wniosek o ogłoszenie upadłości grozi członkom zarządu odpowiedzialnością całym majątkiem osobistym, zakazem prowadzenia działalności gospodarczej, a nawet odpowiedzialnością karną. Wyjaśniamy, kiedy zaczyna biec 30-dniowy termin, jak Prawo upadłościowe łączy się z art. 299 Kodeksu spółek handlowych i jak zarząd może się zabezpieczyć.

Kiedy spółka staje się niewypłacalna?

Obowiązek złożenia wniosku powstaje wtedy, gdy spółka staje się niewypłacalna. Pojęcie to definiuje art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (p.u.). Ustawa przewiduje dwie niezależne przesłanki niewypłacalności. Wystarczy spełnienie jednej z nich.

Pierwsza z nich to przesłanka płynnościowa. Spółka jest niewypłacalna, jeżeli utraciła zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Co istotne, zgodnie z art. 11 ust. 1a p.u. domniemywa się, że spółka utraciła tę zdolność, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań przekracza trzy miesiące.

Druga to przesłanka bilansowa, która dotyczy osób prawnych, w tym spółek kapitałowych. Zgodnie z art. 11 ust. 2 p.u. spółka jest niewypłacalna także wtedy, gdy jej zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jej majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

W praktyce oznacza to, że spółka może formalnie spełniać przesłanki niewypłacalności, choć nadal reguluje część płatności i prowadzi działalność. Dlatego zarząd nie powinien czekać na sygnał od wierzycieli. Musi samodzielnie i na bieżąco monitorować płynność i strukturę bilansu spółki.

Trzydzieści dni – od kiedy liczyć termin?

Zgodnie z art. 21 ust. 1 p.u. dłużnik musi złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. W przypadku spółki obowiązek ten spoczywa, na mocy art. 21 ust. 2 p.u., na każdym, kto ma prawo prowadzić jej sprawy i reprezentować ją samodzielnie lub łącznie z innymi osobami.

Dla przedsiębiorcy kluczowe są dwie konsekwencje tej regulacji.

  1. Termin biegnie obiektywnie, od dnia faktycznego wystąpienia niewypłacalności, a nie od dnia, w którym zarząd ją dostrzegł. Brak bieżącej wiedzy o sytuacji finansowej nie przesuwa początku terminu, a może co najwyżej mieć znaczenie przy ocenie winy.
  2. Obowiązek jest indywidualny. Każdy członek zarządu odpowiada osobno. Wewnętrzny podział kompetencji, np. powierzenie finansów prezesowi albo członkowi zarządu ds. finansowych, nie zwalnia pozostałych członków zarządu.

W praktyce zarządy często wstrzymują się z wnioskiem, licząc na pozyskanie nowego inwestora, dokapitalizowanie przez wspólników lub restrukturyzację kredytu. Takie negocjacje nie wstrzymują jednak biegu terminu. Ustawa nie przewiduje jego przedłużenia ze względu na prowadzone rozmowy, a nawet najbardziej obiecujące perspektywy finansowania nie usprawiedliwiają jego przekroczenia. Podobnie złożenie rezygnacji z funkcji nie chroni członka zarządu, jeżeli podstawa do ogłoszenia upadłości wystąpiła jeszcze w czasie trwania jego mandatu. Obowiązek złożenia wniosku powstał już wtedy, a wraz z nim ryzyko odpowiedzialności za jego niewykonanie.

Odpowiedzialność odszkodowawcza z art. 21 ust. 3 p.u.

Członek zarządu, który nie złożył wniosku w terminie, odpowiada za szkodę wyrządzoną wskutek tego zaniechania. Ustawa znacząco ułatwia wierzycielowi dochodzenie roszczeń. Zgodnie z art. 21 ust. 3 p.u. wina zobowiązanego jest domniemana: to on musi wykazać, że jej nie ponosi. Z kolei art. 21 ust. 3a p.u. wprowadza domniemanie, że szkoda obejmuje wysokość niezaspokojonej wierzytelności.

Domniemanie wysokości szkody ma duże znaczenie praktyczne. W stanie prawnym sprzed 2016 r. wierzyciel musiał wykazać, o ile zmniejszyło się jego zaspokojenie wskutek spóźnionej upadłości. Na tle tych przepisów Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 grudnia 2019 r., sygn. II CSK 19/19, wskazał, że szkodę ustala się według ogólnych zasad, przez porównanie rzeczywistego stanu majątku wierzyciela ze stanem hipotetycznym, w którym wniosek zostałby złożony w terminie. Obecnie ten ciężar w dużej mierze przechodzi na członka zarządu.

Art. 21 ust. 3 p.u. przewiduje też zwolnienie z odpowiedzialności. Zobowiązany nie odpowiada, jeżeli wykaże, że w terminie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Co istotne, przepis ten dotyczy członków zarządu każdej spółki kapitałowej, a więc także spółki akcyjnej i prostej spółki akcyjnej.

Art. 299 k.s.h. – majątek osobisty członka zarządu

W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wierzyciel ma do dyspozycji dodatkowy, w praktyce najczęściej wykorzystywany instrument. Zgodnie z art. 299 § 1 k.s.h., jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Wierzyciel musi przede wszystkim wykazać, że ma tytuł egzekucyjny przeciwko spółce, a egzekucja z jej majątku okazała się bezskuteczna.

Ciężar dowodu spoczywa następnie na członku zarządu. Zgodnie z art. 299 § 2 k.s.h. może on uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że:

  • we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu;
  • niezgłoszenie wniosku nastąpiło nie z jego winy; albo
  • wierzyciel nie poniósł szkody mimo niezgłoszenia wniosku.

Kluczowe jest pojęcie „właściwego czasu”. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. V CSK 211/10, wskazał, że właściwym czasem nie jest moment całkowitego zaprzestania płatności. Nie jest nim jednak też chwila, w której nie został zapłacony pierwszy dług. Według SN może to być już czas, gdy dłużnik spłaca jeszcze niektóre długi, ale wiadomo, że z braku środków nie spłaci wszystkich.

Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., sygn. III CZP 72/08, przesądziła, że do roszczeń z art. 299 k.s.h. stosuje się przepisy o przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. Co istotne z perspektywy członka zarządu, ryzyko odpowiedzialności nie wygasa więc wraz z odejściem z funkcji. Może trwać przez kilka lat.

Wierzyciel może powołać się zarówno na art. 299 k.s.h., jak i na art. 21 ust. 3 p.u. Art. 299 § 3 k.s.h. wprost zastrzega stosowanie przepisów przewidujących dalej idącą odpowiedzialność. Relacja obu podstaw, w tym możliwość ich kumulatywnego powołania, jest jednak przedmiotem dyskusji w doktrynie.

Zakaz działalności i odpowiedzialność karna

Konsekwencje spóźnienia nie ograniczają się do odpowiedzialności majątkowej. Zgodnie z art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u. sąd może pozbawić osobę, która z własnej winy nie złożyła w ustawowym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka zarządu, rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika, na okres od roku do dziesięciu lat. Ten sam zakaz grozi osobie, która faktycznie zarządzała przedsiębiorstwem i istotnie przyczyniła się do niezłożenia wniosku (art. 373 ust. 1 pkt 1a p.u.). Orzekając zakaz, sąd bierze pod uwagę stopień winy, spadek wartości przedsiębiorstwa oraz rozmiar pokrzywdzenia wierzycieli.

Niezłożenie wniosku stanowi ponadto przestępstwo. Zgodnie z art. 586 k.s.h. członek zarządu albo likwidator, który nie zgłasza wniosku o ogłoszenie upadłości spółki pomimo powstania warunków uzasadniających upadłość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Jak zarząd może się zabezpieczyć?

Z perspektywy członka zarządu kluczowe jest wczesne rozpoznanie sytuacji i udokumentowanie decyzji. W praktyce oznacza to:

  1. Bieżący monitoring przesłanek niewypłacalności. Zarząd powinien regularnie, np. co miesiąc, analizować wiekowanie zobowiązań (próg trzech miesięcy) oraz relację zobowiązań do majątku.
  2. Dokumentowanie decyzji. Uchwały i protokoły z posiedzeń zarządu dotyczące sytuacji finansowej spółki będą kluczowym dowodem na brak winy.
  3. Rozważenie restrukturyzacji. Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenie układu we właściwym czasie zwalnia z odpowiedzialności zarówno na gruncie art. 21 ust. 3 p.u., jak i art. 299 § 2 k.s.h. Wybór trybu wymaga szybkiej analizy, bo liczy się data postanowienia sądu, a nie samego złożenia wniosku.
  4. Ostrożność przy rezygnacji z funkcji. Odejście z zarządu po wystąpieniu niewypłacalności nie zamyka ryzyka. Członek zarządu powinien przed rezygnacją doprowadzić do złożenia wniosku albo udokumentować swoje działania w tym kierunku.
  5. Unikanie selektywnego zaspokajania wierzycieli. Spłata wybranych wierzycieli w okresie niewypłacalności zwiększa ryzyko zarzutu pokrzywdzenia pozostałych.

Podsumowanie

Termin na wniosek o ogłoszenie upadłości jest krótki i liczy się go od obiektywnego stanu niewypłacalności, a nie od wiedzy zarządu. Spóźnienie otwiera drogę do odpowiedzialności z art. 21 ust. 3 p.u. i art. 299 k.s.h., zakazu działalności oraz odpowiedzialności karnej. Zarząd, który dostrzega pierwsze symptomy utraty płynności, powinien niezwłocznie zlecić analizę sytuacji spółki i podjąć udokumentowaną decyzję: upadłość albo restrukturyzacja. Wybór właściwej ścieżki zależy od okoliczności konkretnej spółki i wymaga indywidualnej oceny.

Orzeczenia do powołanych przepisów

Wyroki, w których sąd powołał ten sam artykuł. Nie znaczy to, że rozstrzygają sprawę opisaną powyżej.

Firma w kłopotach finansowych?

Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Wystarczy opis sprawy własnymi słowami. Sprawdzimy, czy możemy pomóc, i przedstawimy zakres, cenę oraz termin porady. Wycena nie zobowiązuje, a przepisami zajmujemy się my.

  1. 1
    Rozmowa

    Opis sytuacji własnymi słowami.

  2. 2
    Co dalej

    Wskazujemy możliwe rozwiązania i ich koszt.

  3. 3
    Działamy

    Po akceptacji prowadzimy sprawę.

Rozmowa od razu? Umów konsultację.

Agata Bączkowska
Autor
Agata Bączkowska
Adwokat, Senior Associate
Prawo korporacyjne i gospodarcze · Fuzje i przejęcia (M&A) · Doradztwo ESG

Specjalizuje się w prawie handlowym i cywilnym. Doświadczenie zdobywała w warszawskich kancelariach zajmujących się w kompleksową obsługą spółek oraz kancelarii specjalizującej się w prawie pracy. Posiada szerokie doświadczenie w zakresie doradztwa korporacyjnego. Uczestniczyła w procesach fuzji i przejęć na każdym ich etapie, od badania prawnego poprzedzającego transakcję po wypełnienie wymogów regulacyjnych związanych z procesem transformacyjnym. Przygotowuje oraz opiniuje umowy zawierane przez klientów oraz…

Zobacz profil →

Kolejna analiza prosto do skrzynki

Newsletter „Miesięczny Legal Check” zbiera co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zinterpretowane przez prawników HWW.

Powiązane publikacje

Umów konsultację

Umów konsultację z prawnikiem naszej kancelarii.

Napisz po poradę Umów konsultację