„Subsydiarny charakter odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych”
Jedną z fundamentalnych zasad funkcjonowania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest wyłączenie odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej ponosi przede wszystkim sama spółka jako odrębny podmiot prawa dysponujący własnym majątkiem. W celu zapewnienia ochrony wierzycieli ustawodawca przewidział jednak szczególny mechanizm odpowiedzialności członków zarządu, uregulowany w art. 299 Kodeksu spółek handlowych (k.s.h).
Przepis ten stanowi wyjątek od zasady ograniczonej odpowiedzialności występującej w spółce z o.o. i umożliwia dochodzenie roszczeń bezpośrednio od członków zarządu, jeżeli egzekucja prowadzona przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Odpowiedzialność ta ma charakter wyjątkowy, a jej aktualizacja uzależniona jest od spełnienia przesłanek wskazanych w ustawie.
Podstawowym celem art. 299 k.s.h. jest zapewnienie ochrony wierzycielom spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Przepis ma zapobiegać sytuacjom, w których członkowie zarządu, pomimo zaistnienia przesłanek niewypłacalności, nie podejmują działań zmierzających do wszczęcia postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego, doprowadzając do dalszego pogłębiania zadłużenia spółki.
Jak podkreśla się w orzecznictwie, odpowiedzialność przewidziana w art. 299 k.s.h. nie stanowi alternatywnego źródła zaspokojenia wierzycieli, lecz ma charakter wyjątkowy i uruchamiana jest dopiero wtedy, gdy zaspokojenie z majątku spółki okazuje się niemożliwe. Konstrukcja ta pełni zatem funkcję gwarancyjną wobec wierzycieli, a jednocześnie funkcję prewencyjną i dyscyplinującą wobec członków zarządu, zobowiązując ich do należytego prowadzenia spraw spółki oraz terminowego reagowania na stan jej niewypłacalności.
Podstawową przesłanką odpowiedzialności członków zarządu jest wykazanie przez wierzyciela, że egzekucja prowadzona przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Bezskuteczność egzekucji oznacza brak możliwości zaspokojenia wierzyciela z majątku spółki. Najczęściej potwierdzana jest postanowieniem komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność, jednak w orzecznictwie przyjmuje się, że może zostać wykazana również za pomocą innych środków dowodowych, jeżeli jednoznacznie wskazują one na brak majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela. Dopiero wykazanie tej przesłanki otwiera wierzycielowi możliwość dochodzenia należności od członków zarządu.
Odpowiedzialność przewidziana w art. 299 k.s.h. ma charakter subsydiarny. Oznacza to, że odpowiedzialność członków zarządu aktualizuje się dopiero po wyczerpaniu możliwości dochodzenia należności od samej spółki. Jednocześnie po spełnieniu przesłanki bezskuteczności egzekucji odpowiedzialność członków zarządu ma charakter solidarny. Wierzyciel może dochodzić całości należności od wszystkich członków zarządu łącznie, od kilku z nich albo od każdego z osobna, według zasad solidarności dłużników wynikających z art. 366 Kodeksu cywilnego.
W doktrynie podkreśla się, że odpowiedzialność ta ma charakter odszkodowawczy (deliktowy). Członkowie zarządu odpowiadają za szkodę odpowiadającą wysokości niezaspokojonej wierzytelności wobec spółki wraz z należnościami ubocznymi, jeżeli szkoda pozostaje w związku z bezprawnym i zawinionym niezłożeniem we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości [1].
Z uwagi na surowość tej konstrukcji doktryna konsekwentnie wskazuje, że odpowiedzialność z art. 299 k.s.h. powinna być traktowana jako instrument o charakterze wyjątkowym, znajdujący zastosowanie dopiero w sytuacji rzeczywistej niemożności zaspokojenia wierzyciela z majątku spółki [2].
Co więcej, art. 299 § 2 k.s.h. przewiduje możliwość zwolnienia członka zarządu od odpowiedzialności. Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości; we właściwym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne lub zatwierdzony układ; niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, pomimo niezłożenia wniosku wierzyciel nie poniósł szkody. Ciężar udowodnienia powyższych okoliczności spoczywa na pozwanym członku zarządu. Jednocześnie przesłanki wskazane powyżej mają na celu zrównoważenie sytuacji członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością względem wierzycieli, jeżeli mimo bezskuteczności egzekucji wobec spółki nie powinno się do odpowiedzialności cywilnej pociągać również tych osób[3].
Instytucja subsydiarności odpowiedzialności występuje również w odniesieniu do wspólników spółek osobowych. Najpełniej została ona wyrażona w art. 31 § 1 k.s.h., zgodnie z którym wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja wobec spółki okaże się bezskuteczna.
Jak trafnie wskazuje M. Koralewski, subsydiarność wyznacza kolejność dochodzenia roszczeń, natomiast solidarność określa sposób odpowiedzialności dłużników już po ziszczeniu się przesłanki bezskuteczności egzekucji. Oznacza to, że dopiero po wykazaniu bezskuteczności egzekucji wierzyciel może dochodzić całości świadczenia od dowolnego wspólnika lub od wszystkich wspólników łącznie. Zasada ta zachowuje znaczenie również w przypadku przekształcenia oraz połączenia spółek osobowych. Zgodnie z art. 574 k.s.h. wspólnicy spółki przekształcanej odpowiadają solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania powstałe przed dniem przekształcenia przez okres trzech lat. Analogicznie art. 525 k.s.h. przewiduje trzyletnią subsydiarną odpowiedzialność wspólników spółki łączącej się za zobowiązania powstałe przed dniem połączenia[4].
Konkludując odpowiedzialność członków zarządu przewidziana w art. 299 k.s.h. stanowi jeden z najistotniejszych instrumentów ochrony wierzycieli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Jej subsydiarny charakter powoduje, że odpowiedzialność członków zarządu aktualizuje się dopiero po wykazaniu bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce, co zachowuje zasadę pierwszeństwa odpowiedzialności samej osoby prawnej za własne zobowiązania.
Jednocześnie odpowiedzialność ta pełni funkcję prewencyjną, mobilizując członków zarządu do terminowego podejmowania działań wymaganych przez przepisy prawa upadłościowego i restrukturyzacyjnego. Konstrukcja art. 299 k.s.h. stanowi zatem kompromis pomiędzy zasadą ograniczonej odpowiedzialności właściwą dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością a potrzebą zapewnienia skutecznej ochrony wierzycieli w sytuacji niewypłacalności spółki.
-
por. M. Dumkiewicz [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2026, art. 299 ↑
-
A. Kidyba [w:] Komentarz aktualizowany do art. 1–300 Kodeksu spółek handlowych, Gdańsk 2025, art. 299 ↑
-
wyrok SN z 22 maja 2013 r., III CSK 321/12, OSP 2014/2, poz. 18 z glosą M. Gutowskiego ↑
-
M. Koralewski, Subsydiarna, a solidarna odpowiedzialność wspólników, ABC. https://sip.lex.pl/#/publication/469913040/koralewski-michal-subsydiarna-a-solidarna-odpowiedzialnoscwspolnikow?keyword=odpowiedzialno%C5%9B%C4%87%20subsydiarna%20299%20ksh%20 (dostęp: 2026-07-14 16:29) ↑
Wyroki, w których sąd powołał ten sam artykuł. Nie znaczy to, że rozstrzygają sprawę opisaną powyżej.
Sprawa spółki do rozwiązania?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Wystarczy opis sprawy własnymi słowami. Sprawdzimy, czy możemy pomóc, i przedstawimy zakres, cenę oraz termin porady. Wycena nie zobowiązuje, a przepisami zajmujemy się my.
- 1 Rozmowa
Opis sytuacji własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Wskazujemy możliwe rozwiązania i ich koszt.
- 3 Działamy
Po akceptacji prowadzimy sprawę.
Rozmowa od razu? Umów konsultację.
Doświadczenie zawodowe zdobywała w warszawskich kancelariach, w tym w kancelarii notarialnej oraz kancelarii radcowsko-adwokackiej, gdzie wspierała starszych prawników w sprawach z zakresu prawa cywilnego, w tym w postępowaniach sądowych, a także w bieżącej obsłudze prawnej przedsiębiorstw. Obecnie wspiera zespół procesowy oraz korporacyjny kancelarii, uczestnicząc w obsłudze prawnej przedsiębiorstw oraz fundacji rodzinnych.
Zobacz profil →Kolejna analiza prosto do skrzynki
Newsletter „Miesięczny Legal Check” zbiera co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zinterpretowane przez prawników HWW.