Naczelny Sąd Administracyjny: amortyzacja darowanych składników majątku a konstytucyjna ochrona interesów w toku

1. Tło sprawy

Naczelny Sąd Administracyjny wydał 4 listopada 2025 r. wyrok w sprawie o sygn. II FSK 1591/24, dotyczący kontynuacji amortyzacji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych nabytych w drodze darowizny przed 1 stycznia 2018 r. Sprawa wpisuje się w utrwalającą się linię orzeczniczą zapoczątkowaną wyrokiem NSA z dnia 16 stycznia 2025 r., II FSK 663/22, w którym sąd dokonał rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisów art. 23 ust. 1 pkt 45a lit. a) ustawy o PIT.

2. Kluczowe tezy wyroku

NSA w składzie orzekającym w sprawie II FSK 1591/24 powtórzył argumentację zaprezentowaną w wyroku z 16 stycznia 2025 r., uznając, że:

art. 23 ust. 1 pkt 45a lit. a ustawy o PIT, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2018 r., jest niezgodny z zasadą ochrony interesów w toku wynikającą z art. 2 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim pozbawia podatnika prawa do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nabytych nieodpłatnie (w drodze darowizny zwolnionej od podatku od spadków i darowizn), których amortyzację rozpoczęto przed 1 stycznia 2018 r.

Podobnie jak w poprzednich orzeczeniach (m.in. II FSK 663/22, II FSK 934/24), NSA wskazał, że brak przepisów przejściowych oraz zaledwie 34-dniowe vacatio legis stanowi naruszenie zasad demokratycznego państwa prawnego oraz zasady pewności i stabilności prawa.

3. Rozproszona kontrola konstytucyjności

NSA podkreślił, że przy ocenie sprawy należy uwzględnić dorobek orzeczniczy Trybunału Konstytucyjnego, w tym wyrok utrwalone poglądy TK dotyczące ochrony interesów w toku i praw nabytych (m.in. wyroki TK z: 25 listopada 1997 r. sygn. K 26/97; 25 czerwca 2002 r. sygn. K 45/01; 10 lutego 2015 r. sygn. P 10/11).

NSA w uzasadnieniu wskazał, że stosując zasadę lojalności państwa wobec obywatela, sądy administracyjne mogą dokonywać rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisów, jeśli ich zastosowanie prowadziłoby do skutków sprzecznych z Konstytucją, w tym przypadku z zasadą ochrony interesów w toku i praw słusznie nabytych.

4. Znaczenie wyroku

Wyrok z 4 listopada 2025 r. potwierdza ugruntowującą się linię orzeczniczą NSA, zgodnie z którą:

• podatnicy, którzy rozpoczęli amortyzację składników majątku nabytych w drodze darowizny przed 1 stycznia 2018 r., mają prawo kontynuować ją na zasadach sprzed nowelizacji,
• ustawodawca, wprowadzając zmiany bez przepisów przejściowych, naruszył zasadę ochrony zaufania do państwa i stanowionego prawa,
• sądy administracyjne, działając w ramach art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., mogą odmówić zastosowania przepisu sprzecznego z Konstytucją w indywidualnej sprawie podatnika.

5. Komentarz HWW

Wyrok NSA ma doniosłe znaczenie praktyczne dla podatników, którzy w latach poprzednich rozpoczęli amortyzację składników nabytych w drodze darowizny, a którym organy podatkowe zakwestionowały możliwość jej kontynuowania po 2018 r.

Orzeczenie potwierdza, że wobec braku przepisów intertemporalnych i krótkiego vacatio legis, podatnicy działali w zaufaniu do obowiązującego prawa, korzystając z praw słusznie nabytych. Tym samym, pozbawienie ich możliwości kontynuowania amortyzacji stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony interesów w toku.

Co więcej, podobne zagadnienie, niedawna zmiana przepisów dotycząca amortyzacji lokali mieszkalnych, jest obecnie przedmiotem toczących się postępowań, w których można spodziewać się podobnej argumentacji skarżących pod względem zagadnień natury konstytucyjnej.

Kontakt w sprawie:

HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy Sp.k.

1. Łucka 18 lok. 4/L, 00-845 Warszawa

kancelaria@hww.pl