Chcemy dzielić energię między kilkoma odbiorcami. Jak sprawdzić model i rozliczenia?
Najpierw ustalcie, kto wytwarza energię ze źródeł odnawialnych, kto ma ją zużywać, gdzie znajdują się punkty poboru i kto ma zarządzać współpracą. Od tych danych zależy, czy plan można rozpatrywać jako dzielenie się energią, czy należy sprawdzić inną konstrukcję.
Według stanu prawnego na 10 września 2026 r. art. 15a dodawany do dyrektywy (UE) 2019/944 przewiduje prawo określonych odbiorców końcowych do udziału w dzieleniu się energią jako odbiorcy aktywni. Przed wyborem modelu trzeba jednak sprawdzić stan wdrożenia dyrektywy (UE) 2024/1711 oraz krajowe ramy regulacyjne obowiązujące w dniu oceny. Dopiero wtedy można ocenić strukturę, sposób przekazywania danych pomiarowych, dokumenty i rozliczenia dla Waszego projektu.
Uczestnicy i przepływ energii
Prawo do udziału w dzieleniu się energią ma obejmować gospodarstwa domowe, małe i średnie przedsiębiorstwa oraz organy publiczne. Państwo członkowskie może objąć nim także inne kategorie odbiorców końcowych. Udział ma odbywać się bez dyskryminacji, na tym samym obszarze rynkowym albo na bardziej ograniczonym obszarze geograficznym określonym przez państwo członkowskie.
Odbiorcy aktywni mogą dzielić się między sobą energią ze źródeł odnawialnych na podstawie prywatnych porozumień albo za pośrednictwem podmiotu prawnego. Dzielenie się energią nie może być ich podstawową działalnością gospodarczą lub zawodową. Dlatego przy badaniu uczestników znaczenie mają nie tylko ich nazwy i forma prawna, lecz także ich status jako odbiorców końcowych, rola w projekcie oraz charakter prowadzonej działalności.
Schemat powinien wskazywać instalację wytwórczą, ewentualny magazyn, uczestników, punkty pomiarowe, dostawców, operatora systemu i podmiot odpowiedzialny za bilansowanie. Art. 15a wymaga od państw członkowskich zapewnienia, aby operatorzy systemów przesyłowych albo dystrybucyjnych lub inne wyznaczone podmioty monitorowali, gromadzili i zatwierdzali dane pomiarowe dotyczące dzielonej energii oraz przekazywali je odpowiednim odbiorcom końcowym i uczestnikom rynku co najmniej raz w miesiącu, a także stworzyli odpowiednie systemy informatyczne i udostępnili punkt kontaktowy do obsługi uzgodnień, danych o punktach pomiarowych, zmian lokalizacji i uczestnictwa oraz, gdy jest to właściwe, metod obliczeniowych.
Kancelaria HWW ocenia, że udział odbiorcy większego niż małe albo średnie przedsiębiorstwo nie wyklucza dzielenia się energią, natomiast przenosi cały projekt w reżim dodatkowych ograniczeń dotyczących mocy instalacji i obszaru, dlatego skład uczestników trzeba ustalić przed przyjęciem założeń o wielkości źródła.
Energy sharing a inne modele współpracy
Dzielenia się energią nie należy automatycznie utożsamiać z prosumentem zbiorowym, prosumentem wirtualnym, spółdzielnią energetyczną ani społecznością energetyczną. To odrębne konstrukcje, a właściwy model trzeba przypisać po sprawdzeniu stanu faktycznego i przepisów krajowych obowiązujących w dniu analizy.
Punktem wyjścia jest cel współpracy. Sprawdźcie, czy uczestnicy chcą dzielić między sobą energię odnawialną, kto jest właścicielem instalacji, kto nią zarządza, czy ma wystąpić organizator i na jakim obszarze znajdują się odbiorcy. Istotne jest również, czy któryś uczestnik jest większy niż małe lub średnie przedsiębiorstwo. Dla takich kategorii odbiorców końcowych art. 15a przewiduje dodatkowe warunki: moc instalacji wytwórczej związanej z systemem ma wynosić maksymalnie 6 MW, a dzielenie ma odbywać się na lokalnym lub ograniczonym obszarze geograficznym określonym przez państwo członkowskie.
Nie należy przenosić na przedsiębiorstwa progów przewidzianych dla dzielenia energii między gospodarstwa domowe. Progi 10,8 kW dla pojedynczych gospodarstw domowych i 50 kW dla budynków wielomieszkaniowych dotyczą zwolnienia z obowiązków dostawców w opisanej w dyrektywie sytuacji. Państwo członkowskie może je dostosować: podnieść próg dla pojedynczego gospodarstwa do 30 kW, a dla budynku wielomieszkaniowego do 100 kW albo, w należycie uzasadnionych szczególnych okolicznościach, obniżyć ten drugi próg co najmniej do 40 kW.
Prawo UE i krajowe możliwości
Art. 15a wyznacza kierunek regulacji unijnej, ale możliwość zastosowania konkretnego wariantu wymaga sprawdzenia krajowego wdrożenia i ram regulacyjnych na dzień oceny. Dotyczy to między innymi dopuszczonych kategorii odbiorców, ograniczenia geograficznego, zasad działania organizatora, obsługi danych oraz metod obliczeniowych. Nie można więc zakładać, że sam opis rozwiązania w dyrektywie oznacza dostępność identycznego mechanizmu w Polsce.
Dyrektywa wymaga zachowania praw i obowiązków konsumentów, które przysługują uczestnikom jako odbiorcom końcowym. Przewiduje również ochronę przed nieuczciwym i dyskryminującym traktowaniem przez uczestników rynku lub ich podmioty odpowiedzialne za bilansowanie. Uczestnicy mają być informowani o możliwości zmian obszarów rynkowych oraz o ograniczeniu prawa do dzielenia się energią wynikającym z właściwego obszaru.
Państwa członkowskie mają ponadto zapewnić odbiorcom wrażliwym i dotkniętym ubóstwem energetycznym dostęp do systemów dzielenia się energią. Projekty będące własnością organów publicznych mają umożliwiać takim odbiorcom albo obywatelom dostęp do dzielonej energii. Państwa mają dokładać starań, aby promować ilość odpowiadającą średnio co najmniej 10% dzielonej energii.
Umowy oraz rozliczenia
Uczestnicy mogą działać na podstawie prywatnego porozumienia lub za pośrednictwem podmiotu prawnego. Mogą też wyznaczyć osobę trzecią jako organizatora dzielenia się energią. Organizator może informować o uzgodnieniach z dostawcami i operatorami sieci, w tym o taryfach, opłatach i podatkach, wspierać zarządzanie i bilansowanie elastycznych obciążeń za licznikiem oraz instalacji rozproszonego wytwarzania i magazynowania. Może również zawierać umowy z uczestnikami, wystawiać im rachunki, a także instalować i eksploatować instalacje wytwarzania lub magazynowania, w tym zapewniać ich opomiarowanie i konserwację.
Organizator lub inna osoba trzecia może być właścicielem instalacji magazynowania albo wytwarzania energii odnawialnej o mocy do 6 MW lub nią zarządzać. Nie jest przez to odbiorcą aktywnym, chyba że uczestniczy w projekcie dzielenia się energią. Organizator ma świadczyć usługi niedyskryminacyjnie oraz zapewniać przejrzyste ceny, taryfy i warunki. Nie oznacza to jednak automatycznie braku obowiązków regulacyjnych, ponieważ ramy stosowania tych zasad określa państwo członkowskie.
W rozliczeniach dzielona energia wprowadzona do sieci ma być odliczana od całkowitego zmierzonego zużycia uczestnika w przedziale nie dłuższym niż okres rozliczania niezbilansowania. Odliczenie nie usuwa obowiązujących niedyskryminacyjnych podatków i opłat ani odzwierciedlających koszty opłat sieciowych. Przy ocenie dokumentacji warto więc sprawdzić zasady przydziału energii, obieg danych, odpowiedzialność za zgłoszenia, sposób uwzględniania pomiarów, rachunki oraz zasady zmiany i zakończenia uczestnictwa.
Uczestnicy mają powiadamiać właściwych operatorów systemów i uczestników rynku, w tym dostawców, o uzgodnieniach bezpośrednio albo przez organizatora. Mają również mieć dostęp do nieobowiązkowych wzorów umów z uczciwymi i przejrzystymi warunkami oraz do pozasądowego rozstrzygania sporów z innymi stronami umowy o dzielenie się energią.
Co przygotować do pierwszego kontaktu
Przygotujcie krótki opis sprawy i planowanego przepływu energii. Wskażcie rolę Waszej spółki i pozostałych uczestników, lokalizacje instalacji oraz punktów poboru, a także znane moce instalacji. Dołączcie dokument, który ma zostać oceniony, albo opiszcie etap projektu, jeżeli dokumentów jeszcze nie ma. Napiszcie, jakiego działania oczekujecie i czy znaczenie ma konkretny termin. Pełne akta będziecie mogli przekazać później kanałem uzgodnionym z kancelarią.
Najczęstsze pytania
Jak ustalić, czy opisana sytuacja dotyczy właśnie naszej firmy?
Trzeba porównać role uczestników, ich status, źródło energii, lokalizacje i sposób współpracy z warunkami dzielenia się energią oraz z aktualnymi przepisami krajowymi. Sama obecność kilku odbiorców i jednej instalacji nie przesądza kwalifikacji.
Jakie dokumenty są potrzebne do oceny zagadnienia „uczestnicy i przepływ energii”?
Pomocne są schemat uczestników i punktów pomiarowych, dane instalacji, opis lokalizacji, projekty umów oraz informacje o dostawcach, operatorach i planowanym organizatorze. Jeżeli część dokumentów nie istnieje, wystarczy na początku opisać założenia i etap projektu.
Czy możemy zlecić tylko: ocena struktury, krajowych zasad i dokumentacji współpracy?
Tak. Zakres zlecenia może obejmować ocenę struktury, krajowych zasad i dokumentacji współpracy, bez rozszerzania go na inne działania.
Co można ustalić, gdy nie mamy jeszcze kompletu danych?
Można wskazać brakujące informacje, uporządkować role uczestników i zidentyfikować kwestie, które wymagają sprawdzenia przed wyborem modelu. Ostateczna kwalifikacja zależy od konkretnego stanu faktycznego i aktualnych ram krajowych.
Czy można poprosić o wycenę bez zakupu konsultacji?
Tak. Nie musicie wcześniej kupować konsultacji. Jeżeli jednak ustalenie zakresu albo ceny wymaga odrębnej analizy, kancelaria wcześniej uzgodni z Wami jej zakres i koszt.
Poproś o wycenę
Rezultatem zlecenia będzie ocena struktury, krajowych zasad i dokumentacji współpracy. Oferta docelowa to „Obowiązki regulacyjne w energetyce”. Nie musicie wcześniej kupować konsultacji. Gdy ustalenie zakresu albo ceny wymaga odrębnej analizy, kancelaria wcześniej uzgodni jej zakres i koszt.
Masz sprawę z prawa energetycznego lub OZE?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Opisz sprawę własnymi słowami. Sprawdzimy, czy możemy pomóc, i przedstawimy zakres, cenę oraz termin porady. Wycena nie zobowiązuje, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Wolisz od razu porozmawiać? Umów konsultację.
Doświadczenie w bieżącej obsłudze prawnej osób fizycznych oraz przedsiębiorców zdobywała w wielu kancelariach prawnych w Warszawie specjalizujących się w prawie korporacyjnym oraz prawie rodzinnym. W kancelarii zajmuje się obsługą przedsiębiorców oraz klientów indywidualnych z zakresu prawa zobowiązań oraz prawa gospodarczego. W ramach realizowanej praktyki zawodowej między innymi analizuje, opiniuje i tworzy umowy cywilnoprawne, sporządza opinie prawne z zakresu prawa cywilnego oraz gospodarczego oraz opracowuje…
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Newsletter „Miesięczny Legal Check” zbiera co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zinterpretowane przez prawników HWW.
