Ograniczona dostępność mocy przyłączeniowych jest obecnie jedną z istotniejszych barier w realizacji projektów fotowoltaicznych, wiatrowych oraz magazynów energii. Odmowa operatora, otrzymana nierzadko po wielu miesiącach prac przygotowawczych, bywa przez inwestorów odczytywana jako ostateczne zamknięcie projektu w danej lokalizacji. Ocena ta jest często przedwczesna. Prawo energetyczne nakłada na operatorów obowiązek zawierania umów o przyłączenie, wymaga należytego uzasadnienia odmowy oraz przewiduje mechanizmy pozwalające kontynuować inwestycję, niekiedy w zmodyfikowanym zakresie.
Inwestor powinien przy tym działać bez zwłoki. Od 30 kwietnia 2026 r. wniosek o rozstrzygnięcie przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki sporu dotyczącego odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV należy złożyć w terminie 6 miesięcy od doręczenia informacji o odmowie. Uchybienie temu terminowi może skutecznie zamknąć drogę sporną.
W niniejszym Artykule wyjaśniamy, w jakich okolicznościach operator jest obowiązany przyłączyć instalację, jakie elementy powinna zawierać prawidłowa odmowa, jakie rozwiązania przewiduje Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 43 z późn. zm.). w razie braku mocy w sieci oraz jak przebiega postępowanie przed Prezesem URE i sądem.
Podstawy prawne
Zasady przyłączania do sieci oraz rozstrzygania sporów z operatorami określa ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 43 z późn. zm.; dalej: „PE”). Kluczowe znaczenie mają art. 7 PE (obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie, warunki przyłączenia, odmowa i jej uzasadnienie), art. 8 PE (rozstrzyganie sporów przez Prezesa URE) oraz art. 30 PE (odwołanie od decyzji Prezesa URE do sądu). Przepisy te były w 2026 r. nowelizowane, w szczególności ustawą z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 516), która wprowadziła m.in. termin na wystąpienie z wnioskiem do Prezesa URE.
Nie mniej istotna od przepisów jest dokumentacja konkretnego projektu, tj. w szczególności wniosek o określenie warunków przyłączenia wraz z załącznikami, pismo operatora oraz dotychczasowa korespondencja. To na jej podstawie ustala się, czego dokładnie dotyczy odmowa i czy operator dopełnił ciążących na nim obowiązków.
Kiedy operator jest obowiązany zawrzeć umowę o przyłączenie
Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii jest obowiązane zawrzeć umowę o przyłączenie do sieci z podmiotem ubiegającym się o przyłączenie, jeżeli istnieją techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia i dostarczania energii, a żądający zawarcia umowy spełnia warunki przyłączenia i odbioru (art. 7 ust. 1 PE). Ten sam przepis wprowadza zasadę równoprawnego traktowania podmiotów oraz pierwszeństwo przyłączania instalacji odnawialnych źródeł energii. Przesądza również, że moc przyłączeniowa źródła lub magazynu energii może być mniejsza od jego mocy zainstalowanej albo jej równa, co ma znaczenie przy poszukiwaniu rozwiązań kompromisowych.
Sąd Najwyższy w wyroku z 11 kwietnia 2012 r. (III SK 33/11), wydanym na tle sporu o przyłączenie farmy wiatrowej, wskazał, że obowiązek ten nie ma charakteru bezwzględnego. Aktualizuje się wyłącznie przy łącznym spełnieniu przesłanki technicznej i ekonomicznej, które mają charakter obiektywny i nie zależą od woli ani działań stron. Od istnienia tego obowiązku zależy także kompetencja Prezesa URE do rozstrzygnięcia sporu. Rozpoznając wniosek inwestora, organ powinien zatem w pierwszej kolejności ustalić, czy na operatorze w ogóle spoczywał obowiązek zawarcia umowy, a dopiero następnie ocenić treść jej postanowień.
Z wyroku tego wynika istotna wskazówka w świetle której, samo wcześniejsze wydanie warunków przyłączenia nie dowodzi istnienia przesłanek technicznych i ekonomicznych. Warunki przyłączenia dotyczą bowiem technicznych aspektów samego przyłącza, a nie oceny, czy sieć jest zdolna przyjąć energię i czy niezbędne nakłady są ekonomicznie uzasadnione.
W obecnym stanie prawnym wydane warunki przyłączenia mają jednak istotne znaczenie. W okresie ważności stanowią one, wraz z projektem umowy, warunkowe zobowiązanie operatora do zawarcia umowy o przyłączenie (art. 7 ust. 8i1 PE). Odmowa zawarcia umowy pomimo ważnych warunków przyłączenia wymaga zatem szczególnie wnikliwego uzasadnienia.
Ustalenie przedmiotu odmowy
Punktem wyjścia jest ustalenie, czego dotyczy odmowa i na jakim etapie procedury nastąpiła. Operator może odmówić wydania warunków przyłączenia, może odmówić zawarcia umowy mimo wcześniejszego wydania warunków, może też przedstawić projekt umowy, którego inwestor nie akceptuje, na przykład ze względu na zakres prac, termin przyłączenia lub wysokość opłaty. Każda z tych sytuacji wymaga odmiennej reakcji.
Analizie należy poddać również własny wniosek inwestora. Termin na wydanie warunków przyłączenia ustawa uzależnia od grupy przyłączeniowej i poziomu napięcia. Dla obiektu wyposażonego w źródło lub magazyn energii, przyłączanego do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV i zaliczonego do III lub VI grupy przyłączeniowej, wynosi on 120 dni, a dla I i II grupy 150 dni od złożenia wniosku (art. 7 ust. 8g PE). W przypadku przyłączenia bezpośrednio do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV wymagana jest ekspertyza wpływu instalacji na system elektroenergetyczny, której sporządzenie zapewnia operator (art. 7 ust. 8e i 8ea PE). Ustawa zwalnia z tego wymogu między innymi jednostki wytwórcze i magazyny energii o łącznej mocy zainstalowanej nieprzekraczającej 2 MW. Braki formalne wniosku są częstą przyczyną niepowodzenia w sporze, dlatego należy je zidentyfikować przed sformułowaniem zarzutów wobec operatora.
Wymogi prawidłowej odmowy
Operator, który odmawia zawarcia umowy o przyłączenie albo przyłączenia w pierwszej kolejności instalacji OZE, jest obowiązany niezwłocznie powiadomić o tym Prezesa URE oraz zainteresowany podmiot, podając przyczyny odmowy (art. 7 ust. 13 PE). Jeżeli odmowa nastąpiła z przyczyn ekonomicznych, powiadomienie powinno ponadto zawierać szacowaną wysokość opłaty za przyłączenie oraz informację o możliwości zażądania przedstawienia sposobu jej kalkulacji. Na żądanie wnioskodawcy operator w terminie 14 dni przedstawia kalkulację wraz z wyszczególnieniem istotnych elementów przyjętych nakładów inwestycyjnych (art. 7 ust. 1(2) PE).
Pismo ograniczające się do ogólnego stwierdzenia braku warunków przyłączenia, bez wskazania konkretnych przyczyn, a w przypadku odmowy z przyczyn ekonomicznych bez szacunku opłaty, nie odpowiada wymogom ustawowym. Uchybienia te należy udokumentować i wykorzystać zarówno w dalszej korespondencji z operatorem, jak i w ewentualnym postępowaniu spornym.
Rozwiązania w razie braku mocy w sieci
Ustawa przewiduje mechanizmy umożliwiające kontynuowanie projektu pomimo ograniczonych zdolności sieci. Ich zakres zależy od rodzaju instalacji.
Jeżeli operator odmawia przyłączenia instalacji OZE z powodu braku niezbędnych zdolności przesyłowych sieci w terminie proponowanym przez wnioskodawcę, jest obowiązany określić planowany termin i warunki rozbudowy lub modernizacji sieci, a także termin przyłączenia (art. 7 ust. 8d2 PE). Mechanizm ten dotyczy wyłącznie instalacji odnawialnych źródeł energii i nie obejmuje samodzielnych magazynów energii.
Szerszy zakres podmiotowy ma art. 7 ust. 8d3 PE, który znajduje zastosowanie zarówno do instalacji, jak i do magazynów energii elektrycznej. W razie braku warunków technicznych lub ekonomicznych dla pełnej mocy wskazanej we wniosku operator powiadamia wnioskodawcę o wielkości dostępnej mocy przyłączeniowej. Wnioskodawca ma 30 dni na wyrażenie zgody. Jeżeli ją wyrazi, operator wydaje warunki przyłączenia dla zmniejszonej mocy, w przeciwnym razie odmawia ich wydania. Przepis przewiduje także wariant, w którym wnioskodawca akceptuje ograniczenia mocy wprowadzanej do sieci, a operator określa szczegółowe zasady ich stosowania.
Rozwiązaniem alternatywnym jest współdzielenie przyłącza. Do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV w jednym miejscu przyłączenia można przyłączyć dwie lub więcej instalacji albo dwa lub więcej magazynów energii elektrycznej, należących do jednego lub kilku podmiotów (art. 7 ust. 1f PE). Dla wszystkich takich instalacji wydaje się jedne warunki przyłączenia i zawiera jedną umowę o przyłączenie (art. 7 ust. 1g PE). Rozwiązanie to nie ma zastosowania, gdy miejscem przyłączenia jest instalacja odbiorcy końcowego.
Niezależnie od powyższych mechanizmów należy rozważyć modyfikację parametrów projektu, w tym obniżenie mocy przyłączeniowej, etapowanie inwestycji, zmianę miejsca przyłączenia albo złożenie nowego wniosku po zmianie założeń.
Postępowanie przed Prezesem URE i odwołanie do sądu
W braku porozumienia z operatorem spór dotyczący odmowy zawarcia umowy o przyłączenie, w tym w zakresie zwiększenia mocy przyłączeniowej, a także odmowy przyłączenia w pierwszej kolejności instalacji OZE, rozstrzyga Prezes URE na wniosek strony (art. 8 ust. 1 PE). Do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sporu Prezes URE może, na wniosek jednej ze stron, wydać postanowienie określające warunki podjęcia lub kontynuowania dostaw (art. 8 ust. 2 PE). W przypadku instalacji, która nie została jeszcze przyłączona, instrument ten ma jednak zazwyczaj ograniczone znaczenie praktyczne.
Istotną zmianą wprowadzoną w 2026 r. jest termin na wszczęcie sporu. W sprawach dotyczących odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV wniosek do Prezesa URE składa się w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia informacji o odmowie (art. 8 ust. 1a PE). Przepis obowiązuje od 30 kwietnia 2026 r., a do sporów wszczętych i niezakończonych przed tą datą stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustawa posługuje się pojęciem odmowy zawarcia umowy, jednak z uwagi na nieostrą w praktyce granicę między odmową wydania warunków przyłączenia, a odmową zawarcia umowy rekomendujemy liczenie terminu od doręczenia każdego pisma odmownego.
O wyniku postępowania przed Prezesem URE przesądza w dużej mierze materiał dowodowy. Sąd Najwyższy w wyroku III SK 33/11 wskazał, że odmowa zawarcia umowy w sytuacji braku warunków technicznych i ekonomicznych nie upoważnia Prezesa URE do wydania decyzji zastępującej umowę, chyba że w postępowaniu zostanie wykazane, że warunki te istniały. Wniosek powinien zatem opierać się na dowodach, w tym na danych o dostępnych mocach przyłączeniowych w danym obszarze sieci, a nie wyłącznie na zarzucie wadliwego uzasadnienia odmowy.
Od decyzji Prezesa URE przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie, sądu ochrony konkurencji i konsumentów, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji (art. 30 ust. 2 PE). Postępowanie toczy się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu w sprawach z zakresu regulacji energetyki. Spór przed organem regulacyjnym i sądem trwa zazwyczaj długo, dlatego decyzję o jego wszczęciu należy skonfrontować z harmonogramem projektu oraz okresem ważności innych rozstrzygnięć, takich jak decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach czy pozwolenie na budowę.
Podsumowanie
Odmowa przyłączenia nie zawsze przesądza o losie projektu. Operator jest obowiązany zawrzeć umowę o przyłączenie, jeżeli istnieją techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia, a w razie odmowy musi ją należycie uzasadnić. Przy braku wystarczającej mocy w sieci powinien wskazać moc dostępną, a w przypadku instalacji OZE także termin i warunki rozbudowy sieci. Inwestor może z kolei rozważyć obniżenie mocy, akceptację ograniczeń mocy wprowadzanej, współdzielenie przyłącza albo wszczęcie sporu przed Prezesem URE i sądem.
Wybór właściwej ścieżki zależy od treści odmowy oraz stanu dokumentacji projektu. Jak wskazał Sąd Najwyższy, w sporze należy wykazać istnienie warunków przyłączenia, a samo wcześniejsze wydanie warunków przyłączenia nie jest w tym zakresie rozstrzygające. Zasadnicze znaczenie ma także dochowanie terminów - wniosek do Prezesa URE w sprawie odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od doręczenia odmowy, a odwołanie od decyzji Prezesa URE w ciągu 14 dni od jej doręczenia.
Kancelaria HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy sp.k. posiada doświadczenie w doradztwie dla inwestorów w sektorze energetycznym, w tym w sporach przyłączeniowych z operatorami sieci. Jeżeli potrzebują Państwo wsparcia w szczególności w zakresie oceny odmowy przyłączenia, korespondencji z operatorem, przygotowania wniosku o rozstrzygnięcie sporu przez Prezesa URE lub odwołania do sądu ochrony konkurencji i konsumentów, zapraszamy do kontaktu z naszymi specjalistami.
Sprawa z prawa energetycznego lub OZE?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Wystarczy opis sprawy własnymi słowami. Sprawdzimy, czy możemy pomóc, i przedstawimy zakres, cenę oraz termin porady. Wycena nie zobowiązuje, a przepisami zajmujemy się my.
- 1 Rozmowa
Opis sytuacji własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Wskazujemy możliwe rozwiązania i ich koszt.
- 3 Działamy
Po akceptacji prowadzimy sprawę.
Rozmowa od razu? Umów konsultację.
Doświadczenie zawodowe zdobywał w jednej z renomowanych lubelskich kancelarii, zajmującej się szeroko rozumianym prawem cywilnym i gospodarczym. W kancelarii Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy spółka komandytowa na co dzień zajmuje się bieżącym doradztwem w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej oraz opracowywaniem dokumentacji korporacyjnej spółek, m.in. umów spółek, regulaminów organów spółek, umów regulujących stosunki między wspólnikami, uchwał organów spółek, transakcji M&A. Oprócz doradztwa…
Zobacz profil →Kolejna analiza prosto do skrzynki
Newsletter „Miesięczny Legal Check” zbiera co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zinterpretowane przez prawników HWW.
