W skrócie
- Jeżeli spółka ma koncesję na obrót energią elektryczną i prowadzi obrót, obowiązek dotyczy jej bez względu na skalę obrotu. Art. 10e PE nie przewiduje progu, a skala wpływa tylko na zakres dokumentu.
- Jeżeli spółka sprzedaje energię bez koncesji, na podstawie zwolnienia ustawowego, obowiązek dotyczy jej także. Według Informacji Prezesa URE nr 37/2026 (dalej: Informacja) obejmuje on każde przedsiębiorstwo prowadzące obrót.
- Sytuacja wytwórcy, który sprzedaje wyłącznie energię z własnej produkcji i nie ma koncesji na obrót, nie jest rozstrzygnięta ani w art. 10e PE, ani w Informacji. Wymaga oceny w konkretnym przypadku, a argumenty omówiono w pytaniu 3.
- Warto zacząć od zestawienia koncesji, które ma spółka (rejestr koncesji URE). Wskazują one, w jakich obszarach spółka działa, a to wpływa na zakres strategii. Rejestr nie rozstrzyga jednak o samym obowiązku, bo spółka może sprzedawać energię bez koncesji, na podstawie zwolnienia.
Pytanie 1: czy spółka ma koncesję na obrót energią elektryczną?
Jeżeli tak, obowiązek dotyczy spółki, o ile prowadzi ona obrót. Art. 10e ust. 1 PE nakłada go na „przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się obrotem energią elektryczną”, a według Informacji chodzi o każde przedsiębiorstwo prowadzące działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną. Wykonywanie takiej działalności wymaga koncesji (art. 32 ust. 1 pkt 4 PE), więc posiadanie koncesji na obrót wskazuje na prowadzenie obrotu.
Ustawa nie przewiduje progu wolumenu, przychodu ani liczby odbiorców, od którego obowiązek by się zaczynał. Informacja wskazuje jedynie, że zakres, szczegółowość i stopień złożoności rozwiązań mają być adekwatne do skali działalności, wartości transakcji, liczby odbiorców i poziomu ryzyka. Mały obrót zmniejsza więc objętość dokumentu, ale nie zwalnia z jego sporządzenia. Sytuacja koncesjonariusza, który faktycznie nie prowadzi obrotu, nie jest wprost rozstrzygnięta (zob. pytania na końcu).
Warto sprawdzić w publicznym rejestrze koncesji URE, jakie koncesje ma spółka. Wskazują one, w jakich obszarach spółka działa (na przykład wytwarzanie, dystrybucja, ciepło), a więc jakie obszary strategia powinna uwzględnić. Samo sprawdzenie rejestru nie wystarcza jednak do oceny, czy obowiązek istnieje: koncesja nie przesądza o faktycznie prowadzonej działalności, a spółka zwolniona z koncesji w rejestrze nie figuruje.
Pytanie 2: czy spółka sprzedaje energię bez koncesji, bo korzysta ze zwolnienia?
W odniesieniu do energii elektrycznej koncesji na obrót nie wymaga kilka ściśle wyliczonych sytuacji (art. 32 ust. 1 pkt 4 PE): obrót na giełdzie towarowej lub rynku regulowanym przez podmioty wskazane w ustawie, obrót dokonywany przez giełdową izbę rozrachunkową i Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych, obrót w ramach działalności wyznaczonych operatorów rynku energii oraz obrót prowadzony przez spółdzielnię energetyczną na rzecz wszystkich odbiorców należących do tej spółdzielni. Podmiot w jednej z tych sytuacji nie ma koncesji, ale nadal może zajmować się obrotem.
Prezes URE wskazał w Informacji, że obowiązkiem objęte jest każde przedsiębiorstwo energetyczne prowadzące działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną, niezależnie od tego, czy jest objęte obowiązkiem uzyskania koncesji, czy z tego obowiązku jest ustawowo zwolnione. Informacja odsyła przy tym wprost do art. 32 ust. 1 pkt 4 PE. Wynika z tego, że obowiązek może dotyczyć także spółdzielni energetycznej sprzedającej energię swoim odbiorcom, choć w rejestrze koncesji jej nie ma, o ile prowadzi działalność gospodarczą w zakresie obrotu. Zakres jej strategii dostosowuje się do skali, a termin 30 stycznia 2027 r. dotyczy jej tak samo.
Pytanie 3: czy spółka tylko wytwarza i sprzedaje własną energię?
To najczęstszy przypadek graniczny: elektrownia wiatrowa, instalacja fotowoltaiczna, biogazownia albo blok przemysłowy z koncesją na wytwarzanie, bez koncesji na obrót, sprzedające energię wytworzoną we własnych źródłach jednemu odbiorcy lub spółce obrotu. Zgodnie z art. 3 pkt 6 PE obrót to działalność gospodarcza polegająca na handlu hurtowym albo detalicznym paliwami lub energią, a wytwarzanie jest odrębnym rodzajem działalności wymagającej koncesji (art. 32 ust. 1 pkt 1 PE). Ani art. 10e PE, ani Informacja nie rozstrzygają, czy sprzedaż wyłącznie własnej produkcji jest obrotem w rozumieniu art. 10e.
Pewną wskazówkę daje wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 27 stycznia 2026 r. (KIO 5675/25). Dotyczył on przetargu SP ZOZ w Leżajsku na zakup energii elektrycznej, w którym zamawiający wymagał koncesji na obrót, a ofertę wykonawcy z koncesją na wytwarzanie energii w instalacji OZE odrzucono z powodu jej braku. Izba oddaliła odwołanie. Wskazała, że „z faktu możliwości sprzedaży wytworzonej energii przez producenta nie można wnioskować, że koncesja na wytwarzanie energii zawiera w sobie koncesję na obrót”, bo „każda z tych koncesji dotyczy innego obszaru działalności regulowanej w zakresie energii elektrycznej”. Uznała też za słuszne, że wytwórca korzysta z usług podmiotu z koncesją na obrót, aby dokupywać brakującą energię. Zaznaczyła ponadto, że nawet ustalenie, iż w części dotyczącej sprzedaży energii hurtowej lub detalicznej oba rodzaje koncesji mają wspólny obszar, nie oznacza spełnienia warunku.
Wyrok dotyczył jednak warunku udziału w postępowaniu przetargowym i koncesji, a nie art. 10e PE. Izba wprost zastrzegła, że nie ocenia samego warunku pod kątem zgodności z przepisami Prawa zamówień publicznych. Nie rozstrzyga więc, czy sprzedaż własnej produkcji jest obrotem w rozumieniu art. 10e.
Wytwórca sprzedający wyłącznie własną produkcję i niekupujący energii do odsprzedaży ma argumenty, by uznać, że nie zajmuje się obrotem: ustawa odróżnia wytwarzanie od obrotu, a obrót wiąże z handlem. Za stanowiskiem przeciwnym może przemawiać to, że sprzedaż energii odbiorcy, zwłaszcza końcowemu, może zostać uznana za handel detaliczny w rozumieniu art. 3 pkt 6 PE. Granica jest zatem niejednoznaczna. Jeżeli wytwórca dokupuje energię, aby zapewnić dostawy dla swojego odbiorcy, albo odsprzedaje nadwyżkę kupioną od innej instalacji, prowadzi obrót, zwykle bez wymaganej koncesji, co jest odrębnym problemem. Dlatego w tej grupie warto sporządzić pisemną analizę modelu sprzedaży, zanim zarząd uzna, że obowiązek go nie dotyczy.
Pytanie 4: czy spółka sprzedaje energię spółkom z grupy, najemcom albo odbiorcom na własnej sieci?
Odsprzedaż energii kupionej od sprzedawcy, na przykład najemcom w parku przemysłowym, spółkom zależnym albo odbiorcom przyłączonym do własnej sieci zakładowej, może być handlem energią, czyli obrotem (art. 3 pkt 6 PE). Katalog zwolnień z koncesji (art. 32 ust. 1 pkt 4 lit. a–h PE) nie przewiduje wyjątku dla sprzedaży w grupie kapitałowej ani dla odsprzedaży najemcom.
O kwalifikacji decyduje sposób rozliczenia. Jeżeli spółka przenosi na odbiorców tylko koszt energii, po cenie zakupu i bez marży, może to być refakturowanie, a nie obrót. Jeżeli dolicza marżę albo własne opłaty, sprzedaje energię. Tak uznał Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z 6 lipca 2022 r. (XVII AmE 126/21), wydanym w sprawie obowiązku dotyczącego świadectw pochodzenia z kogeneracji. Spółka, która do ceny energii doliczała własne, samodzielnie wycenione opłaty za obsługę sieci, nie refakturowała kosztów, lecz sprzedawała energię. Sąd dodał, że do uznania działalności za obrót nie trzeba wykazywać zysku.
Dla spółek prowadzących własną sieć strategia ma dodatkowy wymiar, bo sprzedaż odbiorcom końcowym na tej sieci wiąże się z ryzykiem wstrzymania dostaw, a wśród środków, które art. 10e ust. 3 pkt 2 PE wymienia jako treść strategii, są działania ograniczające to ryzyko. Istotne bywa też ryzyko koncentracji, zdefiniowane w Informacji jako nadmierne uzależnienie od jednego lub ograniczonej liczby odbiorców lub dostawców, gdy liczba odbiorców jest niewielka.
Pytanie 5: czy spółka obok obrotu wytwarza energię, prowadzi sieć albo produkuje ciepło?
Jeżeli odpowiedź na którekolwiek z poprzednich pytań była twierdząca, to pytanie nie rozstrzyga o istnieniu obowiązku, lecz o zakresie pracy. W elemencie drugim Informacja wymaga opisania, w jakim zakresie inne obszary działalności przedsiębiorstwa, w tym działalność na rynku paliw i energii, wpływają na realizację strategii, oraz oceny ryzyka płynności finansowej. W elemencie piątym zasady zarządzania płynnością odnoszą się do przedsiębiorstwa jako całości. W spółkach łączących obrót z wytwarzaniem, siecią lub ciepłownictwem, takich jak elektrociepłownia, spalarnia odpadów czy zakład z własnym blokiem energetycznym, strategia obejmuje więc szerszy zakres niż działalność handlowa. Ten przypadek omówiono w artykule „Strategia zabezpieczająca dla elektrociepłowni, spalarni i spółki komunalnej”
Co zrobić, gdy test wypadł „tak”
Pierwszą strategię należy przekazać Prezesowi URE do 30 stycznia 2027 r. Do jej opracowania potrzebne są dane finansowe, biznesplan i opis ryzyk, dlatego prace warto rozpocząć już w listopadzie. Jeżeli test wypadł niejednoznacznie, w szczególności w pytaniu 3, warto sporządzić krótką analizę przed upływem terminu. Naruszenie obowiązków z art. 10e ust. 1 PE podlega karze pieniężnej od 10 000 zł do 50 000 zł (art. 56 ust. 1 pkt 61 i ust. 2h pkt 9 PE). Siedem elementów, które strategia powinna uwzględniać, omówiono w artykule „Strategia zabezpieczająca z art. 10e Prawa energetycznego”.
Najczęstsze pytania
Spółka ma koncesję na obrót, ale od lat z niej nie korzysta. Czy musi mieć strategię?
Zarówno art. 10e ust. 1 PE, jak i Informacja dotyczą przedsiębiorstwa zajmującego się obrotem. Sytuacja koncesjonariusza, który faktycznie obrotu nie prowadzi, nie jest wprost rozstrzygnięta. Ostrożnościowo należy przyjąć, że obowiązek istnieje, dopóki koncesja jest ważna. W razie trwałego zaprzestania działalności objętej koncesją Prezes URE cofa koncesję (art. 41 ust. 2 pkt 1 PE), a warunki koncesji mogą przewidywać wcześniejsze zawiadomienie Prezesa URE o zamiarze zaprzestania działalności.
Czy obowiązek dotyczy zagranicznej spółki sprzedającej energię w Polsce?
Jeżeli prowadzi obrót energią elektryczną na terytorium Polski na podstawie polskiej koncesji, jest w rejestrze URE i obowiązek dotyczy jej jak każdego koncesjonariusza.
Czy prosument albo właściciel mikroinstalacji musi mieć strategię?
Co do zasady nie. Obowiązek dotyczy przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się obrotem, czyli prowadzących działalność gospodarczą polegającą na handlu energią (art. 3 pkt 6 PE), a prosument wytwarzający energię na własne potrzeby zwykle tego warunku nie spełnia. Przy większej instalacji i sprzedaży energii innym podmiotom ocena wymaga odrębnej analizy.
Spółka kupuje energię wyłącznie na własne potrzeby. Czy to obrót?
Nie. Obrót to handel energią (art. 3 pkt 6 PE), a zakup na własny użytek nie jest handlem.
Co, jeśli obowiązek dotyczy, a obrót jest marginalny?
Strategia musi powstać, ale według Informacji zakres, szczegółowość i stopień złożoności rozwiązań powinny być adekwatne do skali działalności, wartości transakcji, liczby odbiorców i poziomu ryzyka.
Sprawa z prawa energetycznego lub OZE?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Wystarczy opis sprawy własnymi słowami. Sprawdzimy, czy możemy pomóc, i przedstawimy zakres, cenę oraz termin porady. Wycena nie zobowiązuje, a przepisami zajmujemy się my.
- 1 Rozmowa
Opis sytuacji własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Wskazujemy możliwe rozwiązania i ich koszt.
- 3 Działamy
Po akceptacji prowadzimy sprawę.
Rozmowa od razu? Umów konsultację.
Specjalizuje się w prawie handlowym i cywilnym. Doświadczenie zdobywała w warszawskich kancelariach zajmujących się w kompleksową obsługą spółek oraz kancelarii specjalizującej się w prawie pracy. Posiada szerokie doświadczenie w zakresie doradztwa korporacyjnego. Uczestniczyła w procesach fuzji i przejęć na każdym ich etapie, od badania prawnego poprzedzającego transakcję po wypełnienie wymogów regulacyjnych związanych z procesem transformacyjnym. Przygotowuje oraz opiniuje umowy zawierane przez klientów oraz…
Zobacz profil →Kolejna analiza prosto do skrzynki
Newsletter „Miesięczny Legal Check” zbiera co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zinterpretowane przez prawników HWW.
