Jeżeli operator wydał wobec należącej do Państwa instalacji odnawialnych źródeł energii polecenie wyłączenia albo zmniejszenia mocy poza zasadami rynkowymi, ograniczenie podlega co do zasady rekompensacie finansowej, wypłacanej przez operatora, który wydał polecenie. Tak stanowi art. 13 ust. 7 rozporządzenia 2019/943, do którego wprost odsyła polska ustawa (art. 9c ust. 7a i 7b Prawa energetycznego). Czy i ile da się odzyskać w Państwa sprawie, zależy najpierw od kwalifikacji samego zdarzenia (nie każde ograniczenie jest redysponowaniem nierynkowym), a dalej od danych produkcyjnych i treści umów; szczególne znaczenie może mieć umowa przyłączeniowa, bo jej treść potrafi przesądzić o samym prawie do rekompensaty.
Rodzaj polecenia i przyczyna ograniczenia
Rekompensata z art. 13 ust. 7 rozporządzenia 2019/943 dotyczy redysponowania, które nie opiera się na zasadach rynkowych. Czy konkretne ograniczenie miało taki charakter, wymaga ustalenia; sygnałami są między innymi nadawca i oznaczenie polecenia, jego podstawa wskazana w komunikacie oraz sposób, w jaki operator je później rozliczył. Dlatego pierwszym krokiem jest ustalenie, kto i na jakiej podstawie ograniczył pracę instalacji: operator przesyłowy w celu równoważenia dostaw z zapotrzebowaniem lub bezpieczeństwa sieci (art. 9c ust. 7a Prawa energetycznego), czy operator dystrybucyjny w celu bezpieczeństwa pracy sieci, w koordynacji z operatorem przesyłowym (art. 9c ust. 7b). Polecenie może dotyczyć wyłączenia jednostki wykorzystującej energię wiatru lub słońca, zmniejszenia jej mocy, a także wyłączenia magazynu energii lub zmiany jego mocy; ustawa wprost zastrzega, że takie polecenie podlega rekompensacie finansowej z art. 13 ust. 7 rozporządzenia.
Znaczenie ma także przyczyna. Zgodnie z brzmieniem art. 13 ust. 3 Rozporządzenia 2019/943 mechanizm redysponowania nierynkowego powinien być traktowany jako środek podejmowany przez PSE jako ostateczny środek, który nie może zostać zastąpiony innym, mniej ingerującym w działalność wytwórców, rozwiązaniem.
Redysponowanie nierynkowe jest dopuszczalne tylko w przypadkach z art. 13 ust. 3 rozporządzenia (między innymi brak alternatywnego rozwiązania opartego na zasadach rynkowych albo wyczerpanie zasobów rynkowych). Z komunikatów i dokumentów polecenia trzeba więc wyczytać, czy operator działał w tym reżimie. Kwalifikacja zdarzenia decyduje o podstawie rekompensaty; odrębną kwestią jest legalność samego polecenia, której naruszenie nie odbiera rekompensaty, ale może otwierać właścicielowi instalacji OZE drogę do dodatkowych roszczeń.
Dane produkcyjne oraz umowy
Wysokość rekompensaty opiera się na rachunku utraconych korzyści, dlatego o wyniku decydują dane. Art. 13 ust. 7 rozporządzenia (UE) 2019/943 przewiduje, że w razie redysponowania nierynkowego operator systemu wypłaca rekompensatę finansową, z wyjątkiem wytwórców, którzy zaakceptowali umowę przyłączeniową bez gwarancji stałego dostarczania energii. Rekompensata jest co najmniej równa wyższej z dwóch wartości: dodatkowych kosztów operacyjnych poniesionych wskutek redysponowania albo przychodów netto ze sprzedaży energii na rynku dnia następnego, które instalacja uzyskałaby bez wniosku o redysponowanie.
Stąd lista rzeczy do zebrania: zapisy poleceń operatora (treść, czas trwania, wymagany poziom mocy), dane pomiarowe i profil produkcji z okresu ograniczenia oraz z okresów porównawczych, prognozy pogodowe lub nasłonecznienia i wietrzności, jeżeli są dostępne, umowy sprzedaży energii (ceny z PPA lub sposób sprzedaży na rynku), dokumenty systemu wsparcia oraz umowa przyłączeniowa. Ta ostatnia jest ważna nie tylko dowodowo: od jej treści zależy sam byt roszczenia, o czym niżej.
Wyłączenia z zasad rozliczenia
Wytwórcy, których instalacje PV objęto poleceniami PSE, mogą co do zasady ubiegać się o rekompensatę z tytułu ich wykonania, o ile spełnią określone warunki. Najważniejszy z nich dotyczy umowy przyłączeniowej: nie może ona przewidywać braku gwarancji niezawodnych dostaw energii elektrycznej.
Zgodnie z art. 13 ust. 7 zd. 1 Rozporządzenia 2019/943 redysponowanie nierynkowe podlega rekompensacie finansowej. Wypłaca ją operator, który wydał polecenie. Wyjątek dotyczy wytwórców, którzy zaakceptowali umowę przyłączeniową niegwarantującą niezawodnych dostaw energii. Utrata prawa do rekompensaty zależy więc od świadomej i dobrowolnej decyzji wytwórcy, który przyjmuje taką treść umowy wraz z jej konsekwencjami.
Brak rekompensaty ma wymiar ekonomiczny. Obniża rentowność jednostek wytwórczych i zwiększa ryzyko inwestycyjne, ponieważ wytwórca musi utrzymywać instalację w gotowości do pracy także w okresach jej wyłączenia. Traci przychody, a jednocześnie ponosi wyższe koszty niż konkurenci, co osłabia jego pozycję na rynku OZE.
Wniosek, korekta i sporne obliczenia
Rozliczenie prowadzi operator, który wydał polecenie, według swoich procedur i instrukcji ruchu; tryb, formularze, okresy rozliczeniowe i ewentualne terminy różnią się między operatorami, więc przed pierwszym krokiem trzeba je ustalić w dokumentach konkretnego operatora. Praktyczna kolejność wygląda tak: zestawienie poleceń i okien ograniczeń, policzenie energii niewyprodukowanej i utraconych przychodów (wraz z utraconym wsparciem), złożenie wniosku z dokumentacją, a po otrzymaniu rozliczenia kontrola metody i danych przyjętych przez operatora. Spory dotyczą najczęściej ilości energii, którą instalacja rzeczywiście by wytworzyła, ceny odniesienia oraz tego, czy dane okno w ogóle było redysponowaniem nierynkowym.
Kancelaria HWW ocenia, że o prawie do rekompensaty rozstrzyga podstawa polecenia oraz treść umowy przyłączeniowej, a nie sam fakt ograniczenia produkcji, bo wytwórca, który zaakceptował umowę niegwarantującą niezawodnych dostaw energii, jest z rekompensaty wyłączony.
Co przygotować do pierwszego kontaktu
Krótki opis sytuacji (jaka instalacja, od kiedy i jak często ograniczana), rola firmy (wytwórca, posiadacz magazynu, nabywca projektu), dokument lub etap (zapisy poleceń, złożony wniosek, otrzymane rozliczenie), oczekiwane działanie oraz termin, który już biegnie. Pełne dane pomiarowe i umowy przekażesz później uzgodnionym kanałem.
Najczęstsze pytania
Jak ustalić, czy opisana sytuacja dotyczy właśnie naszej firmy?
Sprawdź zapisy komunikatów operatora: kto je wydał, jak oznaczono rodzaj polecenia, jakich dat, godzin i poziomów mocy dotyczyło oraz czy operator je później rozliczył. Jeżeli instalacja wiatrowa lub słoneczna (albo magazyn energii) dostawała takie polecenia wyłączenia lub obniżenia mocy, temat najpewniej Was dotyczy i warto go zweryfikować. Dotyczy też firm, które dostały rozliczenie rekompensaty i mają wątpliwości co do jego wysokości, oraz nabywców projektów, którzy chcą ocenić ryzyko ograniczeń przed transakcją.
Jakie dokumenty są potrzebne do oceny rodzaju polecenia i przyczyny ograniczenia?
Zapisy komunikatów lub poleceń operatora z datami i czasem trwania, wskazanie, który operator je wydał, oraz korespondencja towarzysząca. Te dokumenty pozwalają na wstępną kwalifikację, czy ograniczenie było redysponowaniem nierynkowym z art. 13 ust. 3 rozporządzenia 2019/943; do pełnej oceny bywają potrzebne także instrukcje i procedury operatora, dane rozliczeniowe oraz dalsza korespondencja.
Czy możemy zlecić tylko ocenę dokumentów, przygotowanie wniosku i kontrolę rozliczenia?
Tak, taki zakres prac można zlecić odrębnie. Obejmuje on ocenę, czy ograniczenia podlegają rekompensacie, rachunek utraconych przychodów w wariantach (na podstawie dostarczonych danych), przygotowanie wniosku z dokumentacją oraz kontrolę rozliczenia otrzymanego od operatora; zakres możliwy do wykonania zależy od kompletności danych. Ewentualny spór o wysokość to odrębny etap, ustalany po wyniku kontroli.
Co można ustalić, gdy nie mamy jeszcze kompletu danych?
Z zapisów poleceń i podstawowych danych instalacji da się wstępnie ocenić, czy ograniczenia mieszczą się w reżimie rekompensat; do sprawdzenia wyjątku z art. 13 ust. 7 potrzebna jest dodatkowo umowa przyłączeniowa, więc warto ją dołączyć już na starcie. Rachunek kwotowy wymaga danych pomiarowych i cenowych; wskażemy, które dane są potrzebne i skąd je pozyskać, w tym od operatora.
Czy można poprosić o wycenę bez zakupu konsultacji?
Tak. Opisz problem, oczekiwany rezultat i ważny termin, a przedstawimy wycenę wskazanego zakresu. Konsultacja pozostaje osobną, opcjonalną usługą. Jeżeli ustalenie zakresu lub ceny wymaga odrębnej analizy, jej zakres i koszt uzgodnimy przed rozpoczęciem pracy.
Poproś o wycenę
Opisz problem, oczekiwany rezultat i ważny termin. Poproś HWW o wycenę zakresu „Ocena dokumentów, przygotowanie wniosku i kontrola rozliczenia”. Nie musisz wcześniej kupować konsultacji.
Masz sprawę z prawa energetycznego lub OZE?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Opisz sprawę własnymi słowami. Sprawdzimy, czy możemy pomóc, i przedstawimy zakres, cenę oraz termin porady. Wycena nie zobowiązuje, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Wolisz od razu porozmawiać? Umów konsultację.
HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy to warszawska kancelaria prawna doradzająca przedsiębiorcom i podmiotom publicznym. Łączymy doświadczenie w prawie gospodarczym, energetyce, podatkach, ochronie danych osobowych i sporach sądowych, dostarczając rozwiązania dopasowane do realiów biznesowych klientów.
Poznaj kancelarię →Kolejna analiza prosto do skrzynki
Newsletter „Miesięczny Legal Check” zbiera co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zinterpretowane przez prawników HWW.
