Utrata płynności nie musi kończyć się upadłością. Przyspieszone postępowanie układowe pozwala w kilka miesięcy zawrzeć z wierzycielami układ, czyli porozumienie o rozłożeniu, redukcji lub konwersji długów zatwierdzane przez sąd. Przez cały ten czas spółka pozostaje pod ochroną przed egzekucją i wypowiedzeniem kluczowych umów. Wyjaśniamy, dla kogo jest ten tryb, jak przebiega i co zmieniła w nim nowelizacja z 2025 r.
Kiedy ten tryb jest właściwym wyborem
Prawo restrukturyzacyjne z 15 maja 2015 r. (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 533, dalej: p.r.) przewiduje cztery postępowania restrukturyzacyjne. Przyspieszone postępowanie układowe (PPU) jest dostępne dla dłużnika niewypłacalnego albo zagrożonego niewypłacalnością (art. 6 ust. 1 p.r.). Zagrożenie niewypłacalnością oznacza sytuację, w której kondycja ekonomiczna wskazuje, że spółka może wkrótce stać się niewypłacalna. W praktyce oznacza to, że zarząd nie musi czekać, aż spółka przestanie regulować zobowiązania. Wręcz przeciwnie - im wcześniej złoży wniosek, tym większe szanse na układ.
Kluczowy warunek ma charakter ilościowy. Zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt 2 p.r. PPU może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych, czyli kwestionowanych przez dłużnika co do istnienia lub wysokości, nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Tryb ten jest więc przeznaczony dla spółek z czytelną strukturą zadłużenia: dostawcy, banki, leasingodawcy, zobowiązania publicznoprawne, bez istotnych sporów sądowych.
Najważniejsze różnice wobec pozostałych trybów:
- Postępowanie o zatwierdzenie układu jest najmniej sformalizowane. Dłużnik sam zbiera głosy wierzycieli przy udziale nadzorcy układu, a sąd wkracza dopiero na etapie zatwierdzenia. Ochrona jest jednak ograniczona czasowo, a nad przebiegiem postępowania nie czuwa sędzia-komisarz.
- Postępowanie układowe stosuje się, gdy wierzytelności sporne przekraczają próg 15% (art. 3 ust. 4 pkt 2 p.r.). Jest dłuższe, bo wymaga pełnego ustalenia spisu wierzytelności.
- Postępowanie sanacyjne daje najszersze instrumenty, w tym odstąpienie od niekorzystnych umów. Zwykle jednak wiąże się z przejęciem zarządu przez zarządcę.
PPU łączy sądową ochronę z zachowaniem przez zarząd kontroli nad spółką, przy relatywnie krótkim czasie trwania.
Od wniosku do zatwierdzenia układu
Przebieg postępowania wyznaczają terminy ustawowe:
- Wniosek składa się za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). Musi zawierać m.in. propozycje układowe i wstępny plan restrukturyzacyjny (art. 227 p.r.).
- Rozpoznanie wniosku następuje w terminie tygodnia od jego złożenia, na posiedzeniu niejawnym, wyłącznie na podstawie dołączonych dokumentów (art. 232 p.r.). Jakość wniosku decyduje zatem o otwarciu postępowania - sąd nie będzie uzupełniał braków. W postanowieniu o otwarciu sąd wyznacza sędziego-komisarza i nadzorcę sądowego.
- W ciągu 30 dni od otwarcia nadzorca sądowy sporządza plan restrukturyzacyjny, spis wierzytelności i spis wierzytelności spornych (art. 261 ust. 1 p.r.). Uczestnicy mogą zgłosić do nich zastrzeżenia w ciągu dwóch tygodni (art. 261 ust. 3 p.r.).
- Co najmniej 30 dni przed głosowaniem nadzorca przedstawia test zaspokojenia, opinię o możliwości wykonania układu oraz - jeśli jest wymagany - test prywatnego wierzyciela (art. 261 ust. 2 p.r.).
- Głosowanie. Układ zostaje przyjęty, jeżeli opowie się za nim większość głosujących wierzycieli mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym (art. 119 ust. 1 p.r.). Przy podziale na grupy większości te muszą zostać osiągnięte w każdej grupie, z zastrzeżeniem mechanizmu omówionego niżej.
- Zatwierdzenie układu przez sąd. Postępowanie kończy się z dniem uprawomocnienia się postanowienia w tym przedmiocie (art. 324 ust. 1 p.r.).
Warto mieć na uwadze, że sąd umarza PPU, jeżeli w jego toku okaże się, że wierzytelności sporne przekraczają 15% (art. 326 ust. 1 p.r.). Rzetelna weryfikacja sporów przed złożeniem wniosku jest więc warunkiem powodzenia całego procesu.
Jak PPU chroni spółkę przed wierzycielami
Ochrona działa z mocy prawa i obejmuje kilka mechanizmów:
- Zawieszenie egzekucji. Postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają zawieszeniu z dniem otwarcia postępowania, a wszczęcie nowych jest niedopuszczalne (art. 259 p.r.). Sędzia-komisarz może uchylić dokonane zajęcia, w tym zajęcia rachunków bankowych, jeżeli jest to konieczne do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.
- Ochrona majątku produkcyjnego. Nawet egzekucję wierzytelności nieobjętej układem sędzia-komisarz może zawiesić na łącznie maksymalnie trzy miesiące, jeśli dotyczy ona składnika niezbędnego do prowadzenia przedsiębiorstwa.
- Zakaz wypowiadania kluczowych umów. Bez zgody rady wierzycieli nie można wypowiedzieć umowy najmu lub dzierżawy lokalu, w którym prowadzone jest przedsiębiorstwo, a także umów kredytu, leasingu, rachunku bankowego, ubezpieczeń majątkowych, poręczeń czy gwarancji (art. 256 p.r.). Zakaz nie chroni dłużnika, który po otwarciu postępowania nie płaci bieżących zobowiązań.
- Blokada upadłości. Od otwarcia PPU do jego zakończenia lub prawomocnego umorzenia nie można ogłosić upadłości dłużnika, a rozpoznanie wniosku upadłościowego zostaje wstrzymane (art. 9a ust. 1 Prawa upadłościowego).
Ochrona ma jednak granice. Wierzytelności ze stosunku pracy obejmuje się układem wyłącznie za zgodą pracownika (art. 151 ust. 2 p.r.). Wierzyciel zabezpieczony rzeczowo, np. hipoteką lub zastawem, może prowadzić egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia. Zawieszenie nie dotyczy też egzekucji świadczeń alimentacyjnych.
Zarząd w trakcie postępowania
Spółka zachowuje zarząd własny. Zarząd może samodzielnie dokonywać czynności zwykłego zarządu. Na czynności przekraczające jego zakres - np. zbycie nieruchomości czy zaciągnięcie istotnego kredytu - potrzebuje zgody nadzorcy sądowego (art. 36 ust. 1 p.r.). Bez zgody nadzorcy nie wywiera też skutków uznanie powództwa ani zawarcie ugody w sprawach dotyczących masy układowej (art. 258 p.r.). Jednocześnie dłużnik nie może spełniać świadczeń z wierzytelności objętych układem (art. 252 p.r.). Spłata „zaufanego” dostawcy z pominięciem pozostałych wierzycieli jest zatem niedopuszczalna.
Częstym błędem jest traktowanie tych ograniczeń jako formalności. Jeżeli zarząd narusza prawo w sposób grożący pokrzywdzeniem wierzycieli albo nie wykonuje poleceń sędziego-komisarza, sąd może uchylić zarząd własny i ustanowić zarządcę (art. 239 p.r.).
Dla członków zarządu kluczowe jest także, że otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego we właściwym czasie zwalnia ich z osobistej odpowiedzialności za zobowiązania spółki z o.o. (art. 299 § 2 Kodeksu spółek handlowych, k.s.h.). Warunkiem jest działanie w terminie, w którym powstał obowiązek złożenia wniosku o upadłość.
Co zmieniła nowelizacja z 2025 roku
Ustawa z 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo restrukturyzacyjne, ustawy – Pra o upadłościowe oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (Dz.U. poz. 1085) weszła w życie 23 sierpnia 2025 r. Wdraża ona unijną dyrektywę 2019/1023 w sprawie restrukturyzacji zapobiegawczej. Nowe przepisy stosuje się do postępowań wszczętych wnioskiem złożonym od tej daty (art. 4 ustawy nowelizującej). Z perspektywy PPU najważniejsze są następujące zmiany:
- Wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo są objęci układem z mocy prawa - w części pokrytej wartością zabezpieczenia. Wcześniej wymagało to ich zgody. Tworzą obowiązkową odrębną grupę (art. 161 ust. 1a p.r.), a układ musi zapewnić im zaspokojenie nie niższe niż w upadłości (art. 161a p.r.). W praktyce oznacza to, że bank z hipoteką na zakładzie nie stoi już poza restrukturyzacją.
- Test zaspokojenia (art. 10a p.r.). Nadzorca porównuje zaspokojenie wierzycieli w układzie z tym, które uzyskaliby w upadłości. Testu nie sporządza się wobec mikroprzedsiębiorców.
- Cross-class cram-down (art. 119 ust. 3-6 p.r.). Układ może zostać przyjęty mimo sprzeciwu części grup wierzycieli, jeśli spełnione są warunki ustawowe. Obowiązuje przy tym reguła pierwszeństwa: grupa o wyższym stopniu zaspokojenia, która głosowała przeciw, musi zostać zaspokojona w pełni, jeżeli grupy niższe cokolwiek otrzymują.
- Sądowa kontrola podziału na grupy przed głosowaniem (art. 161 ust. 4-6 p.r.). Prawomocnie zatwierdzony podział wiąże sąd przy zatwierdzaniu układu.
- Wcześniejsza ochrona najmu. Zakaz wypowiedzenia najmu lub dzierżawy lokalu przedsiębiorstwa obowiązuje już od obwieszczenia o wpisaniu wniosku do repertorium, a nie dopiero od otwarcia postępowania (art. 256 ust. 1 p.r.).
Co istotne z perspektywy dłużnika, przygotowanie PPU stało się bardziej wymagające analitycznie. Propozycje układowe muszą „obronić się” w teście zaspokojenia. W zamian spółka zyskała skuteczne narzędzie wobec wierzycieli zabezpieczonych, którzy wcześniej mogli zablokować restrukturyzację.
Najczęstsze błędy przy wyborze tej ścieżki
- Zbyt późny wniosek - gdy spółka nie ma już środków na regulowanie bieżących zobowiązań, sąd umorzy postępowanie jako prowadzące do pokrzywdzenia wierzycieli (art. 325 ust. 1 pkt 1 p.r.).
- Niedoszacowanie sporów, skutkujące przekroczeniem progu 15% w toku postępowania.
- Propozycje układowe bez pokrycia w liczbach - po nowelizacji nierealna oferta zostanie zweryfikowana przez test zaspokojenia.
- Arbitralny podział na grupy, niezgodny z wymogiem obiektywnych i uzasadnionych kryteriów.
Konkluzja
Przyspieszone postępowanie układowe to najszybsza droga do układu pod pełną ochroną sądu, przy zachowaniu przez zarząd kontroli nad spółką. O jego skuteczności decyduje jednak przygotowanie: rzetelna weryfikacja sporów, propozycje układowe oparte na realnym planie i finansowanie bieżącej działalności. Po nowelizacji z 2025 r. tryb ten obejmuje także wierzycieli zabezpieczonych, co zwiększa jego atrakcyjność, ale wymaga od dłużnika starannej analizy ekonomicznej. Zarząd powinien rozważyć tę ścieżkę już przy pierwszych sygnałach utraty płynności, a nie w momencie wszczęcia egzekucji.
Firma w kłopotach finansowych?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Wystarczy opis sprawy własnymi słowami. Sprawdzimy, czy możemy pomóc, i przedstawimy zakres, cenę oraz termin porady. Wycena nie zobowiązuje, a przepisami zajmujemy się my.
- 1 Rozmowa
Opis sytuacji własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Wskazujemy możliwe rozwiązania i ich koszt.
- 3 Działamy
Po akceptacji prowadzimy sprawę.
Rozmowa od razu? Umów konsultację.
Specjalizuje się w prawie handlowym i cywilnym. Doświadczenie zdobywała w warszawskich kancelariach zajmujących się w kompleksową obsługą spółek oraz kancelarii specjalizującej się w prawie pracy. Posiada szerokie doświadczenie w zakresie doradztwa korporacyjnego. Uczestniczyła w procesach fuzji i przejęć na każdym ich etapie, od badania prawnego poprzedzającego transakcję po wypełnienie wymogów regulacyjnych związanych z procesem transformacyjnym. Przygotowuje oraz opiniuje umowy zawierane przez klientów oraz…
Zobacz profil →Kolejna analiza prosto do skrzynki
Newsletter „Miesięczny Legal Check” zbiera co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zinterpretowane przez prawników HWW.