Częstym błędem popełnianym przez osoby chcące przenieść lub nabyć prawa autorskie do oznaczonych utworów jest przeświadczenie, że aby zrobić to skutecznie wystarczy by w umowie znalazła się klauzula, w której twórca utworu zobowiązuje się do przeniesienia tych praw na nabywcę. Owszem postanowienie takie w umowie musi się znaleźć, natomiast powinno ono zostać dodatkowo ubrane w inne, niezbędne zapisy, a wszystko musi skupiać się w dokumencie sporządzonym we właściwej formie prawnej.
Czym są autorskie prawa majątkowe?
W pierwszej kolejności, gwoli przypomnienia, autorskie prawa majątkowe to nic innego jak wyłączne prawo twórcy danego utworu do korzystania z utworu, decydowania o jego rozpowszechnieniu, dowolnego rozporządzania utworem i pobierania z tego tytułu wynagrodzenia. Każdy, kto chciałby z utworu skorzystać musi wpierw uzyskać zgodę twórcy lub jego następcy prawnego.
Brak właściwego przeniesienia praw do dzieła i skrupulatnego opisania sposobów i warunków w jakich nabywca ma możliwość z dzieła korzystać może przysporzyć wielu problemów natury prawnej, co w konsekwencji często będzie rzutowało na realizację zamierzeń biznesowych nabywcy. Jeżeli bowiem w nieprawidłowy sposób lub zbyt ogólnie skonstruujemy zapisy dotyczące przeniesienia praw autorskich, przykładowo do fragmentu kodu, który potrzebujemy wykorzystać w projektowanej aplikacji, możemy narazić się długie negocjacje celem zniwelowania negatywnych skutków wadliwej konstrukcji postanowień umownych, a nawet na długotrwały proces sądowy, co skutecznie wstrzyma cały proces biznesowy.
Jak więc powinna wyglądać umowa przenosząca autorskie prawa majątkowe do utworu, tak by skutecznie zabezpieczała strony umowy?
- Forma pisemna umowy
Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. Bez zachowania właściwej formy umowa będzie nieważna i nie wywoła skutków prawnych, nie dojdzie więc do przeniesienia praw na nabywcę.
Aby przenieść prawa autorskie do danego dzieła nie trzeba zawierać odrębnej umowy. Klauzula dotycząca tych praw obejmująca wszystkie niezbędne postanowienia może i w przeważającej części przypadków znajduje się w treści umowy głównej, np. umowy o dzieło, umowy o współpracy, umowy o roboty budowlane. Należy jednak zawsze pamiętać o formie pisemnej umowy, chyba że dla umowy głównej zastrzeżona jest forma surowsza (zdarza się to często w przypadku umów nienazwanych, np. inwestycyjnych, gdzie obok przeniesienia praw autorskich możemy mieć również zapisy mówiące o sprzedaży udziałów, dla których skutecznego przeniesienia wymaga się formy surowszej, z podpisami notarialnie poświadczonymi).
- Określenie przedmiotu praw autorskich
W umowie należy precyzyjnie wskazać utwór, do jakiego prawa przenosimy. Może to być utwór już istniejący, lub taki który dopiero powstanie. Za utwór rozumiemy każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia, tak więc mogą to być fotografie, zapisy muzyczne, audiowizualne, programy komputerowe, kody źródłowe, dokumenty, projekty architektoniczne, etc.
- Wskazanie pól eksploatacji
Kolejnym niezbędnym warunkiem jest określenie w umowie pól eksploatacji, na których nabywca będzie mógł korzystać z utworów. W tym miejscu należy określić, w jakim zakresie i za pośrednictwem jakich środków nabywca będzie mógł rozpowszechnić utwór. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych w art. 50 zawiera co prawda katalog otwarty pól eksploatacji, jednak w dalszym ciągu jest on zbyt ogólny. Pola eksploatacji winny być wymienione konkretnie, tak by nie pozostawiały stronom umowy wątpliwości, jak i gdzie dopuszczalne będzie korzystanie z utworów.
Częstym błędem pojawiającym się w tego typu umowach, jest również zapis stanowiący o tym, że prawa autorskie do utworu przenoszone są również na wszystkich przyszłych polach eksploatacji nieznanych w chwili zawierania umowy. Takie postanowienie umowy jest nieważne. Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych umowa może dotyczyć tylko pól eksploatacji, które są znane w chwili jej zawarcia.
W takim przypadku rozwiązaniem może być wprowadzenie do umowy postanowienia, w którym strony zobowiążą się do wspólnego ustalenia zasad (w tym wynagrodzenia) w zakresie przeniesienia praw autorskich na powstałych w przyszłości nowych polach eksploatacji.
- Wynagrodzenie
Wynagrodzenie za przeniesienie praw autorskich strony mogą ustalić dowolnie. Może się ono zawierać w wynagrodzeniu z tytułu umowy głównej, może również zostać określone odrębnie. Umowa może też przewidywać, że przeniesienie następuje bez wynagrodzenia, w takim przypadku należy to wyraźnie odnotować w zapisach umowy, bowiem ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych zawiera domniemanie, zgodnie z którym, jeżeli strony w umowie nie określiły wynagrodzenia twórcy, jest ono mu należne.
- Prawo nabywcy do wykonywania praw zależnych
Niezwykle istotne postanowienie w kontekście możliwości dokonywania zmian w utworze to przeniesienie, obok praw majątkowych, praw zależnych do utworu. Jeżeli nabywca nie zastrzeże dla siebie możliwości wykonywania praw zależnych do dzieła, a więc przykładowo jego modyfikacji, wówczas nie będzie mógł bez zgody twórcy dokonywać w nim zmian. Zgodnie z art. 46 ww. ustawy, jeżeli umowa nie stanowi inaczej, twórca zachowuje wyłączne prawo zezwalania na wykonywanie zależnego prawa autorskiego, mimo że w umowie postanowiono o przeniesieniu całości autorskich praw majątkowych.
- Moment przejścia praw do utworu
Umowa winna określać nadto moment, w którym prawa autorskie przechodzą na nabywcę, przy czym strony umowy mogą określić go w sposób dowolny.
Z perspektywy twórcy najkorzystniej by przejście praw następowało po uiszczeniu na jego rzecz wynagrodzenia. W przypadku utworów jeszcze niepowstałych moment transferu praw określa się najczęściej jako chwila ustalenia utworu choćby w postaci nieukończonej.
Jeżeli umowa nie będzie wskazywać momentu przejścia, wówczas zastosowanie znajdzie art. 64 ustawy, zgodnie z którym:
Umowa zobowiązująca do przeniesienia autorskich praw majątkowych przenosi na nabywcę, z chwilą przyjęcia utworu, prawo do wyłącznego korzystania z utworu na określonym w umowie polu eksploatacji, chyba że postanowiono w niej inaczej.
W tym przypadku znaczenie ma więc chwila przyjęcia utworu przez nabywcę, co może jednak rodzić wątpliwości oraz potencjalne problemy, w przypadku gdy wynagrodzenie zostanie już uiszczone na rzecz twórcy, a nabywca w dalszym ciągu utworu nie otrzymał, a więc nie wystąpił element przyjęcia. Stąd wskazanie momentu przejścia majątkowych praw autorskich na nabywcę jest niezwykle istotne w kontekście ochrony jego interesów.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wystarczy sama klauzula o przeniesieniu praw w umowie, aby było to skuteczne?
Nie, sama klauzula nie wystarczy, ponieważ umowa musi spełniać szereg dodatkowych wymogów prawnych. Należy ją sporządzić w formie pisemnej pod rygorem nieważności oraz precyzyjnie opisać warunki korzystania z dzieła. Bez tych elementów przeniesienie praw może okazać się nieważne.
Jakie są kluczowe elementy, które muszą znaleźć się w umowie przenoszącej prawa autorskie?
Umowa musi zawierać formę pisemną, precyzyjne określenie przedmiotu praw, czyli samego utworu, oraz konkretne wskazanie pól eksploatacji. Należy również ustalić wysokość wynagrodzenia, ewentualne prawo do dokonywania zmian w utworze oraz moment przejścia praw na nabywcę.
Czy można przenieść prawa na przyszłe, nieznane jeszcze pola eksploatacji?
Nie, zapisy przenoszące prawa na pola eksploatacji nieznane w chwili zawierania umowy są nieważne. Ustawa dopuszcza przeniesienie praw wyłącznie na pola znane w momencie podpisania dokumentu. Strony mogą jednak zobowiązać się do późniejszego ustalenia zasad dla nowych pól eksploatacji.
Czy nabywca ma prawo do modyfikacji utworu po zakupie praw majątkowych?
Nie automatycznie, ponieważ prawo do dokonywania zmian należy do twórcy, chyba że umowa wyraźnie przeniesie na nabywcę prawo do wykonywania praw zależnych. Bez takiego zapisu nabywca nie może modyfikować utworu bez zgody autora, nawet jeśli nabył całość praw majątkowych.
Co się dzieje, jeśli w umowie nie określono momentu przejścia praw autorskich?
W takim przypadku prawa przechodzą na nabywcę z chwilą przyjęcia utworu, co może rodzić wątpliwości prawne. Zaleca się jednak jasne określenie tego momentu w umowie, aby uniknąć problemów, zwłaszcza gdy wynagrodzenie zostało już wypłacone, a utwór nie został jeszcze formalnie przyjęty.
Czy przeniesienie praw autorskich wymaga osobnej umowy?
Nie, nie ma obowiązku zawierania odrębnej umowy, ponieważ klauzula o przeniesieniu praw może znajdować się w treści umowy głównej, takiej jak umowa o dzieło lub współpracę. Ważne jest jedynie, aby całość dokumentu zachowała wymaganą formę pisemną.
Prowadzisz spółkę i masz sprawę do rozwiązania?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto. Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Specjalizuje się w korporacyjnej obsłudze podmiotów gospodarczych oraz ochronie danych osobowych. Wspomaga klientów kancelarii w przygotowywaniu wszelkiej dokumentacji korporacyjnej, w tym w rejestracji spółek handlowych oraz w dalszej rejestracji zmian, a także udziela bieżącego i kompleksowego doradztwa w zakresie prowadzonej działalności. Zapewnia doradztwo w przeprowadzaniu procesów transformacyjnych spółek handlowych, w tym w procesach przekształceń i połączeń. Przygotowuje oraz opiniuje umowy, regulaminy i…
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
