Pomoc publiczna w sektorze energetycznym - notyfikacja i zgodność z prawem UE
Pomoc publiczna w sektorze energetycznym - czym jest i kiedy podlega kontroli
Inwestycje w sektorze energetycznym, takie jak budowa farm wiatrowych i fotowoltaicznych, magazyny energii czy modernizacja sieci, często korzystają ze wsparcia ze środków publicznych w postaci dotacji, preferencyjnych pożyczek, gwarancji czy ulg. Co do zasady państwo może wspierać transformację energetyczną, jednak w Unii Europejskiej wsparcie przyznawane przedsiębiorstwom ze środków publicznych może podlegać kontroli z punktu widzenia przepisów o pomocy publicznej. Przepisy te wyznaczają granice dopuszczalnego wsparcia, a nieprawidłowa kwalifikacja środka lub pominięcie obowiązku zgłoszenia projektu może skutkować koniecznością zwrotu otrzymanych środków wraz z odsetkami, nawet po wielu latach od ich przyznania.
Podstawą regulacji jest art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), zgodnie z którym, z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi.
O kwalifikacji danego środka decyduje przy tym jego rzeczywisty skutek, a nie nazwa czy forma, albowiem przepis obejmuje pomoc przyznawaną „w jakiejkolwiek formie”. **Pomocą publiczną **może być zatem zarówno dotacja, jak i każda inna forma wsparcia, o ile spełnia przesłanki określone w TFUE. Jednocześnie nie każde wsparcie ze środków publicznych stanowi pomoc w rozumieniu tego przepisu.
Pomoc spełniająca przesłanki określone w art. 107 ust. 1 TFUE jest co do zasady niezgodna z rynkiem wewnętrznym. Przepis ten zastrzega jednak, że reguła ta obowiązuje „z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach”. Natomiast art. 107 ust. 2 i 3 TFUE określają przypadki, w których pomoc jest lub może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym. Zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE dotyczy to m.in. pomocy przeznaczonej na ułatwianie rozwoju niektórych działań gospodarczych lub niektórych regionów gospodarczych, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem. Jeżeli pomoc podlega zgłoszeniu, o jej zgodności z rynkiem wewnętrznym rozstrzyga Komisja Europejska.
Notyfikacja pomocy publicznej i konsekwencje jej pominięcia
Podstawowym mechanizmem kontroli jest notyfikacja pomocy publicznej, czyli zgłoszenie planowanego wsparcia Komisji Europejskiej przed jego udzieleniem. W myśl art. 108 ust. 3 TFUE, Komisja jest informowana, w czasie odpowiednim do przedstawienia swych uwag, o wszelkich planach przyznania lub zmiany pomocy. Jeżeli Komisja uważa, że plan nie jest zgodny z rynkiem wewnętrznym, niezwłocznie wszczyna przewidzianą w Traktacie procedurę, a państwo członkowskie nie może wprowadzić w życie projektowanych środków, dopóki procedura ta nie doprowadzi do wydania decyzji końcowej. W Polsce zgłoszenia dokonuje Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na podstawie projektu przygotowanego przez organ zamierzający udzielić pomocy, a czas trwania procedury zależy m.in. od stopnia skomplikowania sprawy oraz prawidłowego przygotowania dokumentacji.
Pominięcie obowiązku notyfikacji niesie ze sobą poważne konsekwencje, które ponosi przede wszystkim beneficjent. Pomoc wprowadzona w życie z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE jest pomocą niezgodną z prawem, a jeżeli Komisja Europejska uzna ją ponadto za niezgodną z rynkiem wewnętrznym, co do zasady nakazuje państwu członkowskiemu jej odzyskanie od beneficjenta, zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przedsiębiorca może więc zostać zobowiązany do zwrotu pomocy publicznej wraz z odsetkami, a uprawnienie Komisji w tym zakresie przedawnia się dopiero po dziesięciu latach od dnia przyznania pomocy. Z tego względu kwestia zgodności wsparcia z przepisami powinna być analizowana już na etapie planowania finansowania inwestycji, a nie dopiero po otrzymaniu środków
Zgodność pomocy publicznej z prawem UE - kiedy zgłoszenie nie jest wymagane
Należy wskazać, że nie każde wsparcie wymaga jednak indywidualnego zgłoszenia Komisji Europejskiej. Możliwość udzielenia pomocy bez zgłoszenia przewiduje m.in. rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu, określane jako ogólne rozporządzenie GBER. Zgodnie z art. 3 tego rozporządzenia pomoc spełniająca określone w nim warunki jest zgodna z rynkiem wewnętrznym i nie podlega obowiązkowi zgłoszenia przewidzianemu w art. 108 ust. 3 TFUE. W sektorze energetycznym znaczenie mają w szczególności przepisy dotyczące pomocy inwestycyjnej na środki wspierające efektywność energetyczną (art. 38 i 38a), pomocy inwestycyjnej na propagowanie energii ze źródeł odnawialnych, propagowanie **wodoru odnawialnego i wysokosprawnej kogeneracji **(art. 41) oraz pomocy inwestycyjnej na infrastrukturę energetyczną (art. 48). Skorzystanie z wyłączenia wymaga jednak spełnienia szczegółowych warunków, określonych w rozporządzeniu. Należy przy tym mieć na uwadze, że zgodnie z art. 59 GBER, rozporządzenie to stosuje się do dnia 31 grudnia 2026 r., a Komisja Europejska prowadzi prace nad nowym rozporządzeniem, wobec czego przy planowaniu inwestycji konieczna jest weryfikacja aktualnie obowiązujących przepisów.
W oparciu** **o GBER funkcjonują również krajowe programy wsparcia. Przykładem jest rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 22 listopada 2023 r. w sprawie udzielania pomocy publicznej w obszarze energetyki i środowiska w ramach programu “**Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027”, **które przewiduje udzielanie pomocy m.in. na inwestycje w odnawialne źródła energii, efektywność energetyczną oraz infrastrukturę energetyczną.
Środki, które nie spełniają warunków GBER, co do zasady wymagają zgłoszenia Komisji Europejskiej. Komisja ocenia je na podstawie wydanych przez siebie wytycznych, a w sektorze energetycznym szczególne znaczenie ma komunikat Komisji - Wytyczne w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz cele związane z energią z 2022 r. (2022/C 80/01), określane jako CEEAG. Dokonując tej oceny, Komisja bada m.in. czy pomoc jest niezbędna do osiągnięcia zamierzonego celu oraz czy jej wysokość jest proporcjonalna, a więc ograniczona do minimum niezbędnego do realizacji danego przedsięwzięcia.
Podsumowanie
Podsumowanie każdorazowej oceny z punktu widzenia przepisów o pomocy publicznej. Prawidłowe ustalenie, czy dane wsparcie podlega zgłoszeniu Komisji Europejskiej, czy też może zostać udzielone na podstawie GBER, już na etapie planowania inwestycji pozwala ograniczyć ryzyko późniejszego obowiązku zwrotu otrzymanych środków.
Sprawa z prawa energetycznego lub OZE?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Wystarczy opis sprawy własnymi słowami. Sprawdzimy, czy możemy pomóc, i przedstawimy zakres, cenę oraz termin porady. Wycena nie zobowiązuje, a przepisami zajmujemy się my.
- 1 Rozmowa
Opis sytuacji własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Wskazujemy możliwe rozwiązania i ich koszt.
- 3 Działamy
Po akceptacji prowadzimy sprawę.
Rozmowa od razu? Umów konsultację.
Wioletta Baprawska jest Junior Associate w kancelarii HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy. Wspiera zespół w bieżącej obsłudze prawnej przedsiębiorców.
Zobacz profil →Kolejna analiza prosto do skrzynki
Newsletter „Miesięczny Legal Check” zbiera co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zinterpretowane przez prawników HWW.