Odwołanie od decyzji Prezesa URE do SOKiK

Kluczowe wnioski

Od decyzji Prezesa URE o wymierzeniu kary pieniężnej służy odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w 14 dni od doręczenia (art. 30 ust. 2 Prawa energetycznego). Sąd bada sprawę od nowa i może karę obniżyć albo uchylić decyzję. Odstąpienie od kary wchodzi w grę, gdy szkodliwość czynu jest znikoma, a naruszenie ustało lub obowiązek został zrealizowany (art. 56 ust. 6a). Sztywną karę 10 000 zł za sprawozdanie paliwowe sąd miarkuje po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2024 r. w sprawie P 3/23, przy czym Prezes URE sam tej kary obniżyć nie może.

Kiedy i jak się odwołać - przegląd sytuacji

Odwołanie od decyzji Prezesa URE do SOKiK - procedura krok po kroku

Decyzje Prezesa URE mogą być przedmiotem sporów przed Prezesem URE i SOKiK. W artykule omawiamy przebieg procesu odwoławczego - od wniesienia odwołania, przez autokontrolę Prezesa URE, po rozstrzygnięcie sądu i dalsze środki zaskarżenia.

Termin i sposób wniesienia odwołania

Zgodnie z art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, od decyzji Prezesa URE służy odwołanie do SOKiK w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Postępowanie toczy się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu w sprawach z zakresu regulacji energetyki.

Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Prezesa URE (art. 479⁴⁷ § 1 k.p.c.), co z jednej strony umożliwia dokonanie autokontroli rozstrzygnięcia (art. 479⁴⁸ § 2 k.p.c.), a z drugiej - przekazanie sądowi akt sprawy przechowywanych przez Prezesa URE (art. 479⁴⁸ § 1 k.p.c.).

Odwołanie powinno zawierać m.in. wniosek o uchylenie albo zmianę decyzji w całości lub w części. Prezes URE nie jest uprawniony do oceny decyzji w części niezaskarżonej przez stronę.

Od jakich decyzji przysługuje odwołanie

Artykuł 30 PE nie zawiera zamkniętego katalogu decyzji, od których służy odwołanie do SOKiK. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 października 2014 r. (sygn. akt III SZP 2/14, OSNP 2015, nr 8, poz. 116), każda decyzja Prezesa URE podlega zaskarżeniu odwołaniem do sądu powszechnego - sądu ochrony konkurencji i konsumentów - a nie wzruszeniu w drodze innych środków ochrony prawnej.

W praktyce przedsiębiorcy najczęściej odwołują się od decyzji nakładających na nich obowiązki lub sankcje - w szczególności od decyzji o wymierzeniu kary pieniężnej (art. 56 ust. 1 PE), decyzji o cofnięciu koncesji (art. 41 ust. 3 PE), decyzji o odmowie udzielenia lub zmiany koncesji (art. 36 PE) czy decyzji ustalającej treść umowy o przyłączenie do sieci, z którą strona się nie zgadza (art. 8 ust. 1 PE).

Strony postępowania

W postępowaniu w sprawach z zakresu regulacji energetyki stronami są: podmiot, który występował w postępowaniu administracyjnym i złożył odwołanie do SOKiK (jako powód) oraz Prezes URE (jako pozwany). Ponadto status strony może mieć zainteresowany - np. w sprawie o zawarcie umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej zainteresowanym będzie podmiot, który wnosił o zawarcie tej umowy, w sytuacji gdy Prezes URE orzekł jej zawarcie, zaś odwołanie od decyzji wniósł przedsiębiorca energetyczny.

Autokontrola Prezesa URE

W początkowej fazie postępowania Prezes URE, który wydał decyzję, ponownie rozpoznaje sprawę i bada, czy stanowisko zajęte w danej sprawie może być zmienione (art. 479⁴⁸ § 2 k.p.c.).

Na tym etapie Prezes URE może ustalić, że:

• odwołanie jest uzasadnione w całości,
• odwołanie strony może być uwzględnione w całości, choć dotyczy decyzji tylko w części,
• odwołanie jest niezasadne.

W pierwszym i drugim przypadku Prezes URE jest kompetentny do wydania nowej decyzji, w której uchyli lub zmieni zaskarżoną decyzję. Jeżeli uzna odwołanie za słuszne, może - nie przekazując akt sądowi - uchylić lub zmienić swoją decyzję w całości lub w części bez zgody strony, o czym bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając jej nową decyzję, od której również przysługuje odwołanie (art. 479⁴⁸ § 2 k.p.c.).

W trzecim przypadku Prezes URE jest obowiązany niezwłocznie przesłać odwołanie wraz z aktami sprawy do SOKiK.

Rozstrzygnięcia SOKiK

W sprawie odwołania od decyzji Prezesa URE SOKiK może:

• oddalić odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia (art. 479⁵³ § 1 k.p.c.),
• uwzględnić odwołanie i uchylić zaskarżoną decyzję albo zmienić ją w całości lub w części i orzec co do istoty sprawy (art. 479⁵³ § 2 k.p.c.),
• odrzucić odwołanie wniesione po terminie, niedopuszczalne z innych przyczyn albo takie, którego braków nie uzupełniono w wyznaczonym terminie (art. 479⁴⁷ § 2 k.p.c.),
• umorzyć postępowanie - np. w razie skutecznego cofnięcia odwołania.

Apelacja i skarga kasacyjna

SOKiK działa jako sąd I instancji, tym samym od jego wyroku przysługuje apelacja na zasadach ogólnych. Skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego od orzeczenia sądu II instancji w sprawach z zakresu regulacji energetyki przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 479⁵⁶ § 2 k.p.c.).

Kary pieniężne z art. 56 PE - kiedy sąd obniża karę, a kiedy odstępuje od wymierzenia

Obniżenie kary i odstąpienie od jej wymierzenia to dwie różne instytucje z odrębnymi przesłankami. Zakres pomocy w sporze z regulatorem opisuje strona sankcje i kary administracyjne URE oraz wezwanie z URE, jak przygotować odpowiedź

Obniżenie kary po wyroku TK P 3/23

Wyrokiem z 17 października 2024 r. (P 3/23) Trybunał Konstytucyjny zakwestionował zgodność z Konstytucją sztywnej kary 10 000 zł za każde nieterminowe sprawozdanie paliwowe z art. 43d PE. Konsekwencją tego wyroku jest to, że sąd może obniżyć karę, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy - przede wszystkim skalę działalności, wolumen paliw i to, czy przedsiębiorca złożył sprawozdania dobrowolnie. Obniżenie kary nie wymaga wykazania znikomej szkodliwości czynu - to odrębna podstawa od odstąpienia z art. 56 ust. 6a.

Co istotne, Prezes URE sam nie może obniżyć tej kary. Jak stwierdził SOKiK w sprawie XVII AmE 211/24: „Prezes URE nadal jest zobowiązany do stosowania omawianego przepisu.” Obniżenia można dochodzić dopiero w postępowaniu odwoławczym przed sądem.

Odstąpienie od kary - art. 56 ust. 6a PE

Prezes URE może odstąpić od wymierzenia kary pieniężnej, jeżeli łącznie spełnione są dwie przesłanki: stopień szkodliwości czynu jest znikomy, a podmiot zaprzestał naruszenia prawa lub zrealizował obowiązek. Spełnienie tych przesłanek uprawnia do żądania rozważenia odstąpienia, ale go nie gwarantuje - organ zachowuje uznanie administracyjne.

Analiza HWW: 95 wyroków SOKiK w sprawach kar Prezesa URE

Zespół HWW przeanalizował 95 wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawach o wymierzenie kary pieniężnej na podstawie art. 56 ust. 1 Prawa energetycznego, wydanych od 1 stycznia 2024 r. do 24 września 2026 r.

Wyniki: sąd oddalił odwołanie w 61 sprawach. W 34 sprawach zmienił lub uchylił decyzję - w tym w 21 obniżył karę, w 5 odstąpił od jej wymierzenia, a w 8 uchylił decyzję (w 7 w całości). Aż 64 sprawy dotyczyły nieterminowych sprawozdań, a 63 - branży paliw ciekłych. W 75 wyrokach sąd odnosił się do przesłanki odstąpienia od kary z art. 56 ust. 6a.

Najwięcej zmian wysokości kary dotyczyło sprawozdań paliwowych z art. 43d. W sprawie XVII AmE 211/24 (wyrok z 4 marca 2026 r.) sąd obniżył karę za sześć sprawozdań z 60 000 zł do 10 200 zł, powołując wyrok TK P 3/23 i wskazując, że spółka sprowadzała niewielkie ilości smaru na potrzeby własnych maszyn, nie odsprzedając go. Sąd uznał wprost, że szkodliwość czynu nie była znikoma - a mimo to obniżył karę. W sprawie XVII AmE 267/24 (wyrok z 6 maja 2026 r.) kara spadła z 200 000 zł do 20 750 zł, a w sprawie XVII AmE 34/25 (wyrok z 8 kwietnia 2026 r.) ze 110 000 zł do 10 750 zł. W sprawie XVII AmE 169/23 (wyrok z 10 stycznia 2024 r.) sąd odstąpił od kary 10 000 zł za sprawozdanie zerowe złożone z miesięcznym opóźnieniem, uznając, że organ przekroczył granice uznania administracyjnego z art. 56 ust. 6a. Uchylenie decyzji w całości zapadło w sprawie XVII AmE 222/24 (wyrok z 12 lutego 2026 r.), w której sąd nie dopatrzył się co najmniej niedbalstwa przy przekazaniu Prezesowi URE częściowo nieprawidłowych informacji, skorygowanych następnie przez samego przedsiębiorcę.

Źródła

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, art. 30, art. 43d i art. 56 (tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 43)

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2024 r., sygn. P 3/23

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2014 roku, sygn. akt III SZP 2/14, OSNP 2015, nr 8, poz. 116.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2012 roku, sygn. akt III SK 33/11, opubl. OSNP 2013/9-10/120.

Wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 21 czerwca 2000 roku, sygn. akt XVII AmE 58/99, opubl. LEX nr 55982.

Wyrok Sądu Najwyższego, Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 14 lutego 2007 roku, sygn. akt III SK 19/06.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2015 roku, sygn. akt II OSK 1439/13.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2003 roku, sygn. akt I CK 214/02.

Czarnecka M., Prawo energetyczne. Efektywność energetyczna, t. I. Komentarz, 2023

Machnikowska A., Postępowania odrębne. System Postępowania Cywilnego, t. 6, 2022

Muras Z., Swora M., Prawo Energetyczne. Komentarz, t. II, Komentarz do art. 12–72, 2016

Najczęściej zadawane pytania

W jakim terminie mogę złożyć odwołanie od decyzji Prezesa URE do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów?

Odwołanie należy złożyć w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji. Termin ten biegnie od momentu, w którym otrzymujesz pismo z rozstrzygnięciem urzędu.

Gdzie dokładnie muszę złożyć odwołanie na decyzję Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki?

Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Prezesa URE, który wydał zaskarżoną decyzję. Urząd ten przeprowadza wstępną autokontrolę rozstrzygnięcia, zanim przekaże akta sprawy do sądu.

Czy od każdej decyzji Prezesa URE można złożyć odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów?

Tak, odwołanie służy od każdej decyzji Prezesa URE, w tym od decyzji wydanych w sprawach o stwierdzenie nieważności czy wznowienie postępowania. Jest to wyłączna droga zaskarżenia.

Co dzieje się z moim odwołaniem na etapie autokontroli prowadzonej przez Prezesa URE?

Prezes URE ponownie bada sprawę i może uznać odwołanie za uzasadnione, zmieniając lub uchylając swoją decyzję. Jeśli uzna je za niezasadne, niezwłocznie przesyła akta sprawy do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Kto jest stroną postępowania przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie odwołania?

Stronami są podmiot, który złożył odwołanie (powód), oraz Prezes URE (pozwany). W niektórych przypadkach stroną może być też inny zainteresowany podmiot, na którego prawa wpłynęło rozstrzygnięcie.

Jakie rozstrzygnięcia może podjąć Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie odwołania?

Sąd może oddalić odwołanie, uwzględnić je i uchylić lub zmienić decyzję urzędu, odrzucić je jako niedopuszczalne lub umorzyć postępowanie. Od wyroku SOKiK przysługuje apelacja, a następnie skarga kasacyjna niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Czym różni się obniżenie kary od odstąpienia od jej wymierzenia?

To dwie odrębne instytucje. Obniżenie kary (np. po wyroku TK P 3/23) nie wymaga wykazania znikomej szkodliwości czynu - sąd miarkuje karę w oparciu o okoliczności sprawy. Odstąpienie od kary (art. 56 ust. 6a PE) wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek: znikomej szkodliwości czynu oraz zaprzestania naruszenia lub zrealizowania obowiązku.