Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 września 2023, sygn. III SA/Wa 1201/23

Spór dotyczył kwestii, czy przy wykupie obligacji przez emitenta od wspólnika spółki, należy zastosować regulację z art. 5a pkt 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, która pozwala na rozpoznanie wydatków poniesionych przez spadkodawcę również w przypadku nabycia papierów wartościowych od spółki. Organ podatkowy odmówił stwierdzenia nadpłaty, uznając, że w tej sytuacji opodatkowaniu podlega przychód, a nie dochód, co skutkowało brakiem podstaw do uznania różnicy za dyskonto. Strona skarżąca wskazywała, że takie stanowisko jest niezgodne z definicją dyskonta oraz zasadą, iż opodatkowaniu powinien podlegać dochód, a nie sam przychód.

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu podatkowego oraz decyzję poprzedzającą, wydaną przez naczelnika urzędu skarbowego, co oznacza, że odmowa stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych została cofnięta. W konsekwencji organ podatkowy zobowiązany jest do ponownego rozpatrzenia sprawy, tym razem z poszanowaniem zasady, że przy wykupie obligacji przez emitenta od wspólnika spółki należy uwzględniać wydatki poniesione przez spadkodawcę, co zapobiega błędnemu opodatkowaniu przychodu zamiast dochodu.

Sąd uznał, że przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pozwalają na rozpoznanie wydatków poniesionych przez spadkodawcę. Rozwiązanie to należy zastosować również w sytuacji nabycia obligacji od spółki, gdy następnie dochodzi do ich wykupu przez emitenta u wspólnika. Organy orzekające błędnie zaakceptowały opodatkowanie przychodu, a nie dochodu, co jest niezgodne z definicją dyskonta. Takie podejście narusza również zasadę wyrażoną w art. 9 ust. 1 in principio ustawy o PIT. Wobec stwierdzenia rażącej niezgodności działań organów z prawem, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję poprzedzającą.

W sprawach dotyczących wykupu obligacji przez emitenta od wspólnika spółki należy wykazać, że wydatki poniesione przez spadkodawcę mogą być rozliczane przez nabywcę na podstawie analogii do przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Organ podatkowy powinien uwzględniać, że przy wykupie obligacji opodatkowaniu podlega dochód, a nie przychód, co wynika z definicji dyskonta oraz zasady ogólnego zastosowania przepisów podatkowych. Ryzyko błędnej interpretacji leży po stronie organu, który może błędnie zaakceptować traktowanie transakcji jako opodatkowania przychodu, co stoi w sprzeczności z ustawową definicją dyskonta. Skuteczna obrona wymaga zatem precyzyjnego powołania się na mechanizm per analogiam legis oraz wskazania niezgodności decyzji organu z definicją prawną dyskonta.

Rozstrzygnięcie ma charakter specyficzny, wynikający z bezpośredniego zastosowania zasady analogii legis do specyficznej transakcji nabycia i wykupu obligacji przez wspólnika spółki. Nie można z niego wyprowadzać uniwersalnych zasad rozliczania wszystkich rodzajów instrumentów finansowych ani uogólniać rozważań na inne typy dochodów podlegających opodatkowaniu.