Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z 24 kwietnia 2023, sygn. I Cgg 18/23
Omówienie przygotowane przez HWW. Poniżej sentencja i fragmenty uzasadnienia ze zbioru urzędowego.
Co było sporne
Powodowie domagali się od pozwanej spółki naprawienia szkody wyrządzonej przez jej działalność górniczą, wskazując na uszkodzenia nieruchomości, takie jak wychylenie budynku czy pęknięcia ścian. Pozwana spółka broniła się, podnosząc zarzut braku związku przyczynowego między jej działaniami a powstałymi uszkodzeniami oraz skuteczne przedawnienie roszczeń, argumentując, że o szkodzie powiadomiono ją zbyt późno.
Jak sąd rozstrzygnął
Pozwana spółka akcyjna została obciążona obowiązkiem zapłaty na rzecz powodów określonej kwoty z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, przy czym w pozostałej części powództwo zostało oddalone. Powodów nie obciążono kosztami procesu, natomiast od pozwanej pobrano na rzecz Skarbu Państwa opłatę sądową.
Droga rozumowania sądu
Sąd przyjął wykładnię przepisu art. 149 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którą roszczenia o naprawienie szkody przedawniają się z upływem pięciu lat od dnia dowiedzenia się o szkodzie. Przesłanką do oddalenia powództwa w zakresie przekraczającym zasądzone kwoty było stwierdzenie, że powodowie posiadali wiedzę o istniejących wadach nieruchomości już w momencie jej nabycia, co potwierdzało korzystanie z znacznej obniżki ceny oraz przeprowadzenie własnych napraw. W świetle tych okoliczności zgłoszenie roszczeń wobec spółki dopiero po upływie wieloletniego okresu, w tym po dokonaniu remontu obejmującego uciążliwości wynikające z wychylenia budynku, skutkowało przedawnieniem części żądań. Sąd uznał, że nawet przy założeniu, iż szkodliwe działanie zakładu górniczego miało miejsce w spornym okresie, roszczenia dotyczące szkód powstałych przed tym okresem były już przedawnione. Ostatecznie zasądzenie częściowej kwoty z odsetkami od konkretnych dat wynikało z uwzględnienia jedynie tych elementów szkody, które mieściły się w bezskutecznym terminie przedawnienia lub były objęte inną podstawą prawną, podczas gdy pozostała część powództwa została oddalona ze względu na przedawnienie.
Co z tego wynika w podobnych sprawach
Błędem, który w tego typu sporach skutkuje przegraną, jest pomijanie terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych wynikającego z art. 149 ustawy o prawie geologicznym i górniczym. Strona powoda musi nie tylko udowodnić istnienie szkody oraz jej związek przyczynowy z działalnością zakładu górniczego, ale przede wszystkim wykazać, że roszczenie zostało zgłoszone w ustawowym pięcioletnim terminie liczącym się od dnia dowiedzenia się o szkodzie. Ryzyko procesowe polega na tym, że sąd oddali powództwo w całości lub części, jeżeli ustali, iż powództwo było już przedawnione w momencie jego wniesienia, niezależnie od obiektywnego trwania procesu szkodliwego.
Czego z tego orzeczenia nie da się wyprowadzić
Rozstrzygnięcie w całości zależy od faktu, że powodowie posiadali wiedzę o wadach nieruchomości w momencie jej nabycia i dobrowolnie ponieśli koszty naprawy, co wykluczało ich roszczenia z tytułu rękojmi lub gwarancji. Z orzeczenia tego nie można wyprowadzić ogólnych zasad dotyczących odpowiedzialności za szkody górnicze, ponieważ sąd oddalił powództwo w zakresie, w którym nie wykazano związku przyczynowego z działalnością eksploatacyjną prowadzoną po roku, w którym zaprzestała ona swojej aktywności.
Powołane przepisy
Rola art. 117 KC w tej sprawie
Sąd odwołał się do art. 117 § 2 k.c., uznając go za podstawę do oddalenia powództwa w zakresie roszczeń przedawnionych. Przepis ten został zastosowany do oceny, czy roszczenia o naprawienie szkody uległy przedawnieniu z chwilą, gdy powiadomiono ich o powstaniu szkody, co nastąpiło w momencie nabycia nieruchomości i dokonania napraw we własnym zakresie. Spornym elementem było ustalenie, czy w chwili nabycia nieruchomości powiadomiono ich o istnieniu wad, co w ocenie sądu skutkowało rozpoczęciem biegu terminu przedawnienia, a tym samym uniemożliwiałoby dochodzenie roszczeń po upływie ustawowego okresu.
Pełny tekst orzeczenia
Brzmienie pochodzi ze zbioru urzędowego i nie zostało przez nas zmienione.
Sygn. akt:I Cgg 18/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 kwietnia 2023 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący:
SSO Piotr Suchecki
Protokolant:
sekretarz sądowy Małgorzata Bycka
po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 roku w Gliwicach
sprawy z powództwa
Z. P.
,
R.
P.
przeciwko
(...) Spółce Akcyjnej
z siedzibą w
P.
o naprawienie szkody
1.
zasądza od pozwanej
(...) Spółki Akcyjnej
z siedzibą w
P.
na rzecz powodów
Z. P.
i
R.
P.
kwotę
12 492 (dwanaście tysięcy czterysta dziewięćdziesiąt dwa) złote z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 4000 (cztery tysiące) złotych od dnia
15 lutego 2019 r. do dnia 23 listopada 2021 r. i od kwoty 8492 (osiem tysięcy czterysta dziewięćdziesiąt dwa) złote od dnia 24 listopada 2021 r. do dnia zapłaty;
2.
w pozostałej części powództwo oddala;
3.
nie obciąża powodów kosztami procesu;
4.
nakazuje pobrać od pozwanej
(...) Spółki Akcyjnej
z siedzibą
w
P.
na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 1519 (jeden tysiąc pięćset dziewiętnaście) złotych.
SSO Piotr Suchecki
Sygn. akt I Cgg 18/23
UZASADNIENIE
W dniu 15 lutego 2019 r.
Z. P.
i
R. P.
wnieśli pozew przeciwko
(...) Spółce z ograniczona odpowiedzialnością
z siedzibą w
P.
, domagając się zasądzenia kwoty 4 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu. Uzasadniając powództwo oświadczyli, że na skutek działalności zakładu górniczego pozwanej doszło do uszkodzenia składników budowlanych ich nieruchomości w postaci wychylenia bryły budynku od pionu, spękania ściany fundamentowej, zawilgocenia i zarysowania ścian piwnicy, a także pęknięcia cokołu ogrodzenia frontowego, wychylenia od pionu i rozregulowania furtki oraz deformacji utwardzonej nawierzchni. Podali, że wiedzę o powstaniu uszkodzeń powzięli w 2015 r. i proces ten trwa nadal, co uzasadnia żądanie zapłaty odszkodowania.
(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
z siedzibą w
P.
domagała się oddalenia powództwa podnosząc zarzut braku związku przyczynowego wobec nieprowadzenia działalności eksploatacyjnej mogącej generować szkody w rejonie nieruchomości powodów od 2010 r., a także zarzut przedawnienia roszczeń w stosunku do szkód, które powstały przed 2012 r., gdy obowiązywał trzyletni termin przedawnienia.
W reakcji na opinię biegłego z zakresu budownictwa powołanego w celu wyliczenia sposobu i kosztów naprawy powodowie w dniu 23 listopada 2021 r. rozszerzyli powództwo do kwoty 176 772 zł odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 4 000 zł z od dnia wniesienia pozwu do dnia niniejszej modyfikacji i od kwoty 176 772 zł od dnia następnego po modyfikacji.
W odpowiedzi na rozszerzenie powództwa pozwana domagała się jego oddalenia podtrzymując zarzut przedawnienia roszczeń z tytułu wychylenia budynku, a co do uszkodzeń wywołanych przez wstrząsy w latach 2018-2020 nie zakwestionowała, że koszt ich naprawy wyniósłby 12 492 zł.
Stan faktyczny
Małżonkowie
Z. P.
i
R. P.
od połowy lat 90-tych zajmowali budynek przy
ul. (...)
w
B.
na podstawie umowy najmu, w związku z jego przydziałem jako mieszkania zakładowego dla powoda, który był pracownikiem
(...)
. W dniu 21 stycznia 2000 r. nabyli prawo użytkowania wieczystego nieruchomości wraz z prawem własnością budynków, korzystając z bonifikaty 90%. Na bieżąco przeprowadzali remonty domu, w tym w 2010 r. także te, które związane były z wychyleniem budynku od pionu.
- wydruk KW nr
(...)
– k. 6-12
- zeznania powodów – zapis rozprawy z dnia 29 marca 2023 r.
W dniu 3 stycznia 2019 r. wystosowali do pozwanej pismo z wnioskiem o naprawienie szkód na nieruchomości w postaci wychylenia bryły budynku od pionu, spękania ściany fundamentowej, zawilgocenia i zarysowania ścian piwnicy, a także pęknięcia cokołu ogrodzenia frontowego, wychylenia od pionu i rozregulowania furtki oraz deformacji utwardzonej nawierzchni. W dniu 4 lutego 2019 r. pracownicy pozwanej dokonali oględzin nieruchomości, potwierdzając wychylenie budynku od pionu, występowanie pojedynczych zarysowań tynku i pęknięć cokołu, zwilgocenie ścian piwnicznych i naturalne zużycie nawierzchni. Poinformowano powodów, że w ocenie przedstawicieli zakładu górniczego nie ma związku pomiędzy działalnością kopalni, a uszkodzeniami które według powodów miały się ujawniać od 2015 r.
- pismo powodów z dnia 3 stycznia 2019 r. – k. 13-14
- protokół oględzin – k. 15-16
Szkody w postaci wychylenia budynku od pionu powstały w wyniku eksploatacji prowadzonej przez
(...)
od 1998, której wpływy polegały na obniżaniu terenu do 2001 r. w zakresie 97% obecnego stanu. Późniejsza działalność prowadzona przez zakłady górnicze do 2015 r. nie spowodowała dalszego wychylenia budynku, albowiem spowodowane obniżenie terenu o dalsze 3% nie zmieniło parametrów jego deformacji i nie miało wpływu na zabudowę powierzchniową. Wstrząsy generowane przez zakłady górnicze w latach 2016-2018 mogły powodować jedynie nieznaczne przyrosty istniejących już wcześniej uszkodzeń elementów niekonstrukcyjnych.
- ekspertyza górniczo-geologiczna nr 2/219 – k. 39
- opinia biegłego z zakresu sejsmologii, górnictwa i geologii – k. 61-128
Budynek stanowiący własność powodów został wybudowany w połowie lat 50-tych ub. wieku. Jego główne uszkodzenie polega na wychyleniu bryły budynku od pionu mieszczącego się w przedziale od 21,1 ‰ do 32,0 ‰, do czego doszło zanim powodowie zostali właścicielami nieruchomości. Koszty rektyfikacji budynku wynosiłyby 176 772 zł i biorąc pod uwagę wartość budynku byłyby to roboty ekonomicznie uzasadnione.
W budynku występują też uszkodzenia powstałe lub uległy powiększeniu w wyniku wstrząsów wysokoenergetycznych, jakie oddziaływały na budynek po 2015 r., a polegające na spękaniu tynków i ścian zewnętrznych przyziemia. W budynku występują też zawilgocenie ścian piwnic, którego charakter jest złożony i wynika częściowo z wad technicznych i nałożenia się wpływów górniczych. Koszt naprawy tych uszkodzeń wynosi 12 492 zł brutto.
- opinia biegłego z zakresu budownictwa – k. 196-341
Z dniem 1 marca 2022 r.
(...) SP. z o.o.
uległa przekształceniu w
(...) SA
.
- okoliczność niesporna
Ustaleń w zakresie przedstawionego powyżej stanu faktycznego, przyjętego za podstawę przeprowadzonych w dalszej części rozważań prawnych, sąd dokonał kierując się dyrektywami wynikającymi z
art. 233 § 1 k.p.c.
w związku z
art. 229 k.p.c.
i
230 k.p.c.
Przedstawione przez strony dokumenty nie były przedmiotem kwestionowania. W świetle przywołanych przepisów i stanowisk procesowych stron, okoliczności związane z przysługującym powodom prawem własności i stanem faktycznym tej nieruchomości, mają charakter niesporny. Okoliczności dotyczące okresów pozostawienia nieruchomości w strefie negatywnych wpływów działalności górniczej i jej skutków dla nieruchomości wynikają z opinii biegłej z zakresu sejsmologii, geologii i górnictwa
K. S.
. Dla inwentaryzacji i oceny charakteru uszkodzeń składników budowlanych nieruchomości oraz ustalenia optymalnego sposobu naprawy szkody, w tym ustalenia wartości robót naprawczych kluczowe znaczenie miała opinia biegłego z zakresu budownictwa
M. W.
. Opinie biegłych wobec zawartych w niej jasnych i logicznych, a przede wszystkim stanowczych wniosków, wyprowadzonych z analizy całokształtu okoliczności i popartych szczegółowymi wyjaśnieniami zasługiwały na pełną aprobatę. Do opinii tych żadna ze stron nie zgłosiła uwag, a podczas rozprawy pełnomocnicy oświadczyli wprost o bezsporności ustaleń, wynikających z ich treści.
Sąd zważył
Powództwo, w zakresie obejmującym koszty rektyfikacji budynku nie zasługiwało na uwzględnienie wobec braku przesłanek warunkujących odpowiedzialność pozwanej Spółki na podstawie
art. 146 i art. 145 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. prawo geologiczne i górnicze
/t.jedn. Dz.U. 2022 poz. 1072/ w zw. z
art. 415 k.c.
Z opinii biegłej z zakresu sejsmologii, geologii i górnictwa wynika w sposób niekwestionowany, że do zasadniczego wychylenia budynku od pionu doszło w wyniku eksploatacji prowadzonej od 1998 r., kiedy to doszło do znaczącego obniżenia terenu. Powodowie nie byli wówczas właścicielami nieruchomości, zatem ich roszczenia mogły być realizowane jedynie w ramach relacji najemca – właściciel. Powód to potwierdził, zeznając, że interweniował w tej sprawie w dziale mieszkaniowym kopalni. W tym czasie pozwana (jej poprzednik) była właścicielem nieruchomości, zatem nie może ponosić odpowiedzialności za wyrządzenie deliktu samej sobie – w swoim własnym mieniu. Powodowie nabyli prawo własności budynku (użytkowania wieczystego nieruchomości) już w stanie uszkodzonym – z wychylonym budynkiem. Nie przysługuje im zatem roszczenie do zbywcy o naprawę uszkodzeń, które były im znane i istniały w chwili nabycia nieruchomości. Zresztą można by to rozpatrywać jedynie w kategoriach odpowiedzialności za wady nieruchomości, których to roszczeń powodowie nigdy nie zgłaszali.
Nawet gdyby przyjąć, nie mające oparcia w obiektywnych dowodach, zeznania powodów, że przechył budynku zaczął być dla nich zauważalny w sposób uciążliwy w latach 2005-2010, to powództwo i tak nie mogłoby zostać uwzględnione z uwagi na skutecznie podniesiony zarzut przedawnienia (
art. 117 § 2 k.c.
). Zgodnie z art. 149 ustawy pgg roszczenia określone w ustawie przedawniają się z upływem 5 lat od dnia dowiedzenia się o szkodzie. Powodowie pierwszy wniosek do pozwanej, jako właściciele nieruchomości, skierowali dopiero w styczniu 2019 r. Z zeznań powodów wywnioskować należy, że zdawali sobie sprawę w jakim stanie nabyli nieruchomość i godzili się z tym, korzystając z 90% bonifikaty przy cenie sprzedaży. Następnie w 2010 r. przeprowadzili własnym sumptem remont domu, obejmujący również uciążliwości wynikające z wychylenia budynku. Na zgłoszenie roszczeń wobec pozwanej Spółki zdecydowali się dopiero, gdy z nieznanych im przyczyn sąsiedzi zrealizowali rektyfikację swojego budynku przy udziale pozwanej. Przyczyny, dla których pozwana pokryła koszty rektyfikacji na innej nieruchomości, o ile rzeczywiście się to zdarzyło, mogły być rozmaite i w żaden sposób nie przekładają się na pozycję prawną powodów. Tym samym roszczenie o naprawienie szkody, co której posiadali świadomość istnienia i przyczyn wystąpienia najpóźniej w 2010 r., uległo przedawnieniu w 2015 r., a zatem cztery lata przed zgłoszeniem szkody i wniesieniem pozwu.
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w zakresie obejmującym roszczenie o odszkodowanie za uszkodzenia będące wynikiem wysokoenergetycznych wstrząsów jakie oddziaływały na budynek po 2015 r. Podstawę odpowiedzialności pozwanej stanowi w tym przypadku art. 146 ustawy pgg., co w świetle art. 144 ust. 1 ustawy pgg uprawniało powodów do żądania zrekompensowania im kosztów naprawy. Opinia biegłego z zakresu budownictwa ma charakter niesporny i nie ma potrzeby przytaczać szczegółowych i niekwestionowanych wyjaśnień co do uszkodzeń związanych z działalnością górniczą i uszkodzeń mających inne źródła. Bezspornym jest zakresy tych uszkodzeń, a także koszt ich naprawy określony na kwotę 12 492 zł brutto. Taką też kwotę sąd zasądził na rzecz powodów, a o należnych powodom ustawowych odsetkach za opóźnienie sąd rozstrzygnął na podstawie
art. 481 § 1 i 2 k.c.
, albowiem od momentu zgłoszenia szkody do likwidacji do wskazanych przez powodów terminów żądanych należności odsetkowych upłynęło nawet więcej, niż wymagane ustawą 30 dni (art. 151 ust. upgg).
Rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania znajduje uzasadnienie w treści
art. 102 k.p.c.
, zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może w ogóle nie obciążać strony przegrywającej kosztami. Powodowie niewątpliwie przegrali proces, skoro powództwo zostało oddalone w zakresie 93% w.
p.s.
Kompleksowej wykładni
art. 102 k.p.c.
dokonał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lutego 2012 r. /sygn. I CZ 165/11/ stwierdzając min., że przepis
art. 102 k.p.c.
ma charakter dyskrecjonalny i choć kwestia trafności jego zastosowania co do zasady może być objęta kontrolą sądu wyższego rzędu, niemniej jednak ewentualna zmiana zaskarżonego orzeczenia o kosztach powinna następować wyjątkowo. Przywołany przepis, realizujący zasadę słuszności, stanowi wyjątek od ogólnej reguły obciążania stron kosztami procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić przeciwnikowi, na jego żądanie, wszystkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (
art. 98 § 1 k.p.c.
). Hipoteza przepisu
art. 102 k.p.c.
, odwołująca się do występowania "wypadków szczególnie uzasadnionych", pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące indywidualnej sytuacji strony, stanowią podstawę do nie obciążania jej kosztami procesu. Rozstrzygając na tej podstawie o kosztach procesu sąd miał na uwadze, że powodowie są w trudnej sytuacji i faktycznie ich budynek jest wychylony od pionu. Do tego podlegał dalszym, negatywnym wpływom działalności górniczej i naprawy, które przeprowadzali w przeszłości we własnym zakresie nie rozwiązały ich problemu. Nadto mogli działać w zrozumiałym przekonaniu, że skoro sąsiedzi uzyskali pomoc w rektyfikacji budynku, to może im też zostanie udzielona. Zwłaszcza, że chodzi o koszty niebagatelne. W tej sytuacji obciążanie powodów dodatkowo kosztami procesu poniesionymi pozwaną, której działalność faktycznie skutkowała przecież wychyleniem budynku, stanowiłoby swoistą, niepotrzebną sankcję, zwiększającą dające się zrozumieć poczucie krzywdy.
O należnych Skarbowi Państwa kosztach, wynikających z obowiązku pokrycia wartości należnej opłaty od pozwu oraz wydatków na opinie biegłych – łącznie 21 690,41 zł, sąd rozstrzygnął na podstawie
art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
(t.jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1125) i stosownie do wyniku postępowania nakazał ich pobranie w zakresie 7%, tj. 1 519 zł, od pozwanej Spółki.
SSO Piotr Suchecki
Skąd pochodzi ten tekst. Orzeczenie zostało opublikowane przez sąd i pobrane ze zbioru urzędowego. Sądy anonimizują dane stron przed publikacją. Nie zmieniamy treści orzeczenia; własne jest wyłącznie omówienie powyżej. Źródło: wersja urzędowa.
Kancelaria nie prowadziła tej sprawy. Publikujemy orzeczenie w celach informacyjnych. Strona nie jest poradą prawną, a powołanie przepisu w orzeczeniu nie znaczy, że orzeczenie rozstrzyga Twoją sprawę.
Omówienie powstało z użyciem narzędzi automatycznych na podstawie treści orzeczenia i celowo nie zawiera danych osobowych, kwot ani dat. Jeżeli znalazłeś w nim błąd albo swoje dane, napisz na biuro@hww.pl, usuniemy stronę.