Rosnąca liczba pojazdów elektrycznych na polskich drogach sprawia, że coraz więcej przedsiębiorców rozważa inwestycję w ogólnodostępne stacje ładowania. Zanim jednak stacja zacznie działać, jej operator musi spełnić szereg wymogów wynikających z ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych z 11 stycznia 2018 r. (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1289) oraz unijnego rozporządzenia AFIR (UE 2023/1804), stosowanego bezpośrednio od 13 kwietnia 2024 r.
Kim jest operator i co go odróżnia od dostawcy usługi ładowania?
Ustawa definiuje operatora jako podmiot odpowiedzialny za budowę, zarządzanie, bezpieczeństwo funkcjonowania, eksploatację, konserwację i remonty stacji. Odrębną rolę pełni dostawca usługi ładowania, podmiot sprzedający energię kierowcy, obsługujący autoryzację sesji, naliczanie płatności i reklamacje. Obie funkcje może pełnić ten sam podmiot. Jeśli jednak są to różne podmioty, dostawca korzysta ze stacji na podstawie umowy zawartej z operatorem. Co istotne, dostawca nie może uzależniać świadczenia usługi od zawarcia przez użytkownika umowy pisemnej lub elektronicznej.
Obowiązki techniczne i badania UDT
Stacja musi spełniać wymagania techniczne z art. 13 ustawy oraz Rozporządzenia Ministra Energii z 26 czerwca 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1316), obejmujące m.in. wyłącznik główny, wyłącznik różnicowoprądowy, zabezpieczenie nadmiarowoprądowe, tabliczki znamionowe i cykliczne pomiary elektryczne.
Przed uruchomieniem stacji operator musi zapewnić badanie techniczne przez Urząd Dozoru Technicznego. Badanie powtarza się po każdej naprawie lub modernizacji, w tym po zwiększeniu liczby punktów ładowania lub zmianie ich lokalizacji, z wyłączeniem wymiany części o tych samych parametrach. Prezes UDT może wydać decyzję o wstrzymaniu eksploatacji, jeśli stacja nie spełnia wymogów. Opcjonalnie można przed budową wystąpić o opinię Prezesa UDT co do zgodności dokumentacji technicznej z wymaganiami, nie jest to obowiązek, ale ogranicza ryzyko problemów przy badaniu końcowym.
Operator wyposaża każdy punkt ładowania w system pomiarowy przekazujący dane o zużyciu energii do systemu zarządzania stacją w czasie zbliżonym do rzeczywistego, a stację, w oprogramowanie do obsługi ładowania i raportowania do EIPA. Energia elektryczna dostarczana do stacji może być wykorzystywana wyłącznie do ładowania, wymiany akumulatorów lub funkcjonowania samej stacji.
Obowiązki organizacyjne, informacyjne i ewidencja EIPA
Operator musi zapewnić, by w stacji prowadził działalność co najmniej jeden dostawca usługi ładowania oraz udostępniać stację wszystkim zainteresowanym dostawcom na podstawie umów zawartych na zasadach rynkowych (obowiązek obowiązuje od 1 stycznia 2023 r.). Musi również zawrzeć umowę o dystrybucję energii elektrycznej oraz umowę sprzedaży energii, na potrzeby zarówno funkcjonowania stacji, jak i ładowania realizowanego przez dostawców. Operator rozlicza straty energii, przekazuje dostawcy dane rozliczeniowe i udostępnia użytkownikom informacje o zasadach korzystania ze stacji wraz z instrukcją obsługi.
Przed rozpoczęciem działalności operator musi uzyskać numer EIPA nadawany przez Prezesa UDT (art. 41b ustawy), za jego utrzymanie pobierana jest miesięczna opłata do 25 zł pomnożona przez liczbę stacji. Zgłoszenia do Ewidencji Infrastruktury Paliw Alternatywnych dokonuje się najpóźniej w dniu złożenia wniosku o badanie UDT poprzedzające uruchomienie stacji. Operator na bieżąco raportuje do EIPA dostępność punktów ładowania (natychmiast po każdej zmianie) i aktualne ceny (w ciągu godziny od ich zmiany). Za brak rejestracji grozi kara 2000 zł nakładana przez Prezesa UDT.
Co zmienia AFIR?
Rozporządzenie AFIR nakłada na operatorów cztery kategorie nowych obowiązków. Po pierwsze, każda ogólnodostępna stacja, nie zależnie od daty uruchomienia, musi umożliwiać ładowanie ad hoc, czyli bez rejestracji i bez konieczności zawierania umowy. Dla stacji uruchomionych od 13 kwietnia 2024 r. wymagany jest terminal kart płatniczych lub urządzenie bezdotykowe; dla stacji poniżej 50 kW wystarczy płatność przez internet, np. kod QR. Stacje o mocy co najmniej 50 kW przy sieci TEN-T i na chronionych parkingach, uruchomione przed 13 kwietnia 2024 r., muszą zostać dostosowane do 1 stycznia 2027 r.
Po drugie, operator musi respektować prawo użytkownika do rezygnacji z automatycznego uwierzytelniania (Plug & Charge) i umożliwić ładowanie ad hoc zamiast niego. Po trzecie, cena ładowania ad hoc wyrażona w zł/kWh musi być wyświetlona przed rozpoczęciem sesji, a wszelkie dodatkowe opłaty, jasno wskazane. Po czwarte, nowe stacje uruchomione po 13 kwietnia 2024 r. muszą obsługiwać inteligentne ładowanie (smart charging), umożliwiające komunikację w zakresie zarządzania popytem na energię.
Odpowiedzialność i sankcje
Operator ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą na zasadzie ryzyka (art. 5 ustawy w zw. z art. 435 k.c.) za szkody wynikłe z niespełnienia wymogów technicznych lub naruszenia obowiązków bezpiecznej eksploatacji i informowania użytkowników. Uwolnienie się od tej odpowiedzialności wymaga wykazania siły wyższej, wyłącznej winy poszkodowanego lub wyłącznej winy osoby trzeciej.
Kluczowe kary administracyjne przewidziane w art. 45 ustawy: od 5000 do 150 000 zł za naruszenie zasad dostępu dostawców (wymierza Prezes URE); 20 000 zł za brak badania UDT dla stacji ładowania lub 50 000 zł w przypadku stacji gazu/wodoru; 100 000 zł za eksploatację stacji pomimo decyzji o wstrzymaniu; 2000 zł za brak rejestracji w EIPA. Żadna kara nie może przekroczyć 15% przychodu przedsiębiorcy z poprzedniego roku podatkowego.
Podsumowanie
Prowadzenie ogólnodostępnej stacji ładowania wymaga spełnienia obowiązków na wielu płaszczyznach: uzyskania numeru EIPA, pozytywnego badania UDT przed uruchomieniem i po każdej modernizacji, zawarcia umów energetycznych, zapewnienia dostępu dostawcom na zasadach rynkowych, bieżącego raportowania do EIPA oraz, od 2024 r., wdrożenia wymogów AFIR dotyczących płatności ad hoc, transparentności cenowej, prawa do rezygnacji z automatycznego uwierzytelniania i obsługi smart charging. Wobec dynamicznie zmieniającego się otoczenia regulacyjnego bieżące monitorowanie przepisów jest niezbędnym elementem prowadzenia tej działalności.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się operator stacji od dostawcy usługi ładowania?
Operator odpowiada za budowę, zarządzanie, bezpieczeństwo oraz konserwację stacji, podczas gdy dostawca sprzedaje energię kierowcom i obsługuje płatności. Te dwie funkcje może pełnić ten sam podmiot, ale jeśli są rozdzielone, dostawca korzysta ze stacji na podstawie umowy z operatorem.
Kiedy muszę zlecić badanie techniczne stacji w Urzędzie Dozoru Technicznego?
Badanie jest wymagane przed pierwszym uruchomieniem stacji oraz po każdej naprawie lub modernizacji, np. po zwiększeniu liczby punktów ładowania. Nie jest konieczne przy wymianie części na takie same, ale warto rozważyć opinię wstępną, aby ograniczyć ryzyko problemów przy końcowym badaniu.
Jakie są nowe wymagania dotyczące płatności i rejestracji użytkowników wynikające z rozporządzenia AFIR?
Stacje muszą umożliwiać ładowanie ad hoc bez konieczności rejestracji czy zawierania umowy, a cena musi być widoczna przed rozpoczęciem sesji. Dla nowych obiektów wymagane jest również wsparcie inteligentnego ładowania oraz terminali płatniczych, jeśli moc przekracza określone progi.
Jakie kary grożą za naruszenie obowiązków informacyjnych i rejestracyjnych?
Brak rejestracji w Ewidencji Infrastruktury Paliw Alternatywnych grozi karą dwóch tysięcy złotych, a eksploatacja stacji mimo decyzji o wstrzymaniu nawet stu tysięcy złotych. Widełki od pięciu tysięcy do stu pięćdziesięciu tysięcy złotych dotyczą konkretnego naruszenia, jakim jest złamanie zasad dostępu dostawców usług ładowania do infrastruktury, a karę tę nakłada Prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Inne naruszenia obwarowane są odrębnymi kwotami, a górny limit dla danego podmiotu wynosi piętnaście procent rocznego przychodu.
Czy operator ponosi odpowiedzialność za szkody powstałe w wyniku korzystania ze stacji?
Tak, operator ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą na zasadzie ryzyka za szkody wynikłe z naruszenia wymogów technicznych lub obowiązków bezpiecznej eksploatacji. Aby uniknąć tej odpowiedzialności, musi wykazać istnienie siły wyższej, wyłącznej winy poszkodowanego lub osoby trzeciej.
Nie wiesz, czy to Twój przypadek?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto. Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy to warszawska kancelaria prawna doradzająca przedsiębiorcom i podmiotom publicznym. Łączymy doświadczenie w prawie gospodarczym, energetyce, podatkach, ochronie danych osobowych i sporach sądowych, dostarczając rozwiązania dopasowane do realiów biznesowych klientów.
Poznaj kancelarię →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
