W skrócie
-
Umowę zawartą na czas nieoznaczony odbiorca wypowiada bez ponoszenia kosztów. Pokrywa należności za pobraną energię oraz za usługi przesyłania i dystrybucji.
-
Przy umowie na czas oznaczony sprzedawca może żądać tylko tego, co wynika z treści umowy. Wobec gospodarstw domowych oraz mikroprzedsiębiorców i małych przedsiębiorców, w zakresie zużycia na potrzeby podstawowej działalności, kwota nie może przekroczyć bezpośrednich strat ekonomicznych sprzedawcy poniesionych w wyniku rozwiązania umowy przez odbiorcę.
-
Kara zastrzeżona na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niezapłaconych rachunków jest nieważna. Przesądził to Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 20 listopada 2019 r.
Sprzedawca prądu przysłał notę na kilkadziesiąt tysięcy złotych za wcześniejsze wyjście z umowy? A może dopiero liczysz, ile kosztuje zmiana sprzedawcy przed terminem? Pokazujemy, skąd biorą się takie kwoty, który zapis o karze Sąd Najwyższy uznał za niedopuszczalny i co sprawdzić we własnej umowie, zanim cokolwiek zapłacisz.
Czy sprzedawca prądu w ogóle może naliczyć karę za rozwiązanie umowy?
Może, ale nie w każdej umowie i nie w dowolnej wysokości. Wszystko zależy od tego, czy umowa wiąże na czas oznaczony, czy nieoznaczony. Ustawa Prawo energetyczne rozdziela te dwie sytuacje w art. 4j ust. 3 i ust. 3a.
Kodeks cywilny natomiast dopuszcza zastrzeżenie kary umownej jedynie dla zobowiązania niepieniężnego. Zgodnie z art. 483 § 1 k.c.:
§ 1. Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).
Zgodnie z przywołanym przepisem kara umowna zabezpiecza obowiązek inny niż zapłata. Wracamy do tego niżej, przy zaległych fakturach.
Wstępna ocena umowy i noty jest bezpłatna. Odpowiadamy w ciągu 1 dnia roboczego. Zgłoś umowę do wstępnej oceny.
Umowa na czas nieoznaczony: za co płacisz po wypowiedzeniu?
Przy umowie bezterminowej przepis mówi wprost, co odbiorca pokrywa po wypowiedzeniu. Zgodnie z art. 4j ust. 3 Prawa energetycznego:
Odbiorca końcowy może wypowiedzieć umowę zawartą na czas nieoznaczony […] bez ponoszenia kosztów, składając do przedsiębiorstwa energetycznego oświadczenie o jej wypowiedzeniu. Odbiorca, który wypowiada umowę, jest obowiązany pokryć należności za pobrane paliwo gazowe lub energię oraz świadczone usługi przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych lub energii.
Ustawa wymienia więc tylko dwie pozycje: zapłatę za pobraną energię oraz za przesył i dystrybucję. Opłata za samo wyjście z umowy w tym katalogu się nie mieści. Jeżeli sprzedawca naliczył ją mimo umowy bezterminowej, zacznij od daty i dowodu doręczenia wypowiedzenia.
W publikacji z 11 marca 2026 r. opisaliśmy sprawę klienta kancelarii, który wypowiedział umowę kompleksową na czas nieoznaczony i dostał notę na ponad 90 000 zł. Sąd oddalił powództwo sprzedawcy. Był to jednak wyrok w jednej konkretnej sprawie dotyczącej umowy bezterminowej – nie należy traktować go jako reguły odnoszącej się również do umów terminowych.
Umowa na czas oznaczony: co zmieniło się w 2026 roku?
Wypowiedzenie umowy zawartej na czas oznaczony reguluje art. 4j ust. 3a Prawa energetycznego. Sprzedawca może żądać kosztów i odszkodowań, ale tylko takich, które wynikają z treści umowy i pod warunkiem, że postanowienie jest ważne oraz że zaszła opisana w nim podstawa naliczenia.
Odbiorca końcowy może wypowiedzieć umowę zawartą na czas oznaczony […] bez ponoszenia kosztów i odszkodowań innych niż wynikające z treści umowy, składając do przedsiębiorstwa energetycznego oświadczenie o jej wypowiedzeniu. W przypadku odbiorcy energii elektrycznej lub paliw gazowych w gospodarstwie domowym oraz odbiorcy końcowego energii elektrycznej lub paliw gazowych będących mikroprzedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą […] w zakresie, w jakim zużywają energię elektryczną lub paliwa gazowe na potrzeby podstawowej działalności, wysokość tych kosztów i odszkodowań nie może przekraczać wysokości bezpośrednich strat ekonomicznych, jakie poniosło przedsiębiorstwo energetyczne w wyniku rozwiązania umowy zawartej na czas oznaczony przez odbiorcę.
Limit bezpośrednich strat obejmuje gospodarstwa domowe oraz mikroprzedsiębiorców i małych przedsiębiorców, w zakresie zużycia na potrzeby podstawowej działalności.
O tym statusie nie decyduje potoczne wrażenie „małej firmy”. Prawo przedsiębiorców określa go przez średnioroczne zatrudnienie (poniżej 10 albo 50 pracowników) oraz roczny obrót netto lub sumę aktywów (do równowartości 2 albo 10 milionów euro) w jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych.
Rok 2026 przyniósł dwie zmiany.
-
Od 30 kwietnia do 20 lipca 2026 r. sprzedawca musiał wskazywać gospodarstwu domowemu, mikroprzedsiębiorcy i małemu przedsiębiorcy maksymalną wysokość kary umownej oraz sposób wyliczenia ich strat.
-
Od 21 lipca 2026 r. obowiązuje nowe brzmienie tego przepisu: sposób wyliczenia strat ekonomicznych ma zostać wskazany w umowie sprzedaży albo w umowie kompleksowej, a obowiązek objął dodatkowo średniego przedsiębiorcę.
Rozszerzenie na średniego przedsiębiorcę dotyczy wyłącznie obowiązku informacyjnego – limit bezpośrednich strat ekonomicznych nadal ustawa wiąże tylko z gospodarstwem domowym, mikroprzedsiębiorcą i małym przedsiębiorcą. Odrębnie, przy umowach terminowych z gwarancją stałej ceny, sprzedawca energii elektrycznej wskazuje tym samym odbiorcom maksymalną wysokość odszkodowań.
Które brzmienie przepisu stosuje się do umowy zawartej wcześniej albo później aneksowanej – to kwestia otwarta, wymagająca odrębnej analizy - sprawdzamy je przy każdej umowie osobno. Pełne brzmienie przepisu z datami omawiamy w artykule o art. 4j Prawa energetycznego po nowelizacjach.
Kiedy zapis o karze jest nieważny, a kiedy tylko za wysoki?
Nieważność zapisu odbiera sprzedawcy podstawę żądania, natomiast przy miarkowaniu kary postanowienie pozostaje w mocy, a sąd na żądanie dłużnika decyduje o obniżeniu kwoty. To dwie odrębne drogi obrony – żadna z nich nie działa automatycznie, a obok nich funkcjonuje ustawowy limit bezpośrednich strat.
Nieważność zapisu.
Granicę dopuszczalności kary umownej zastrzeżonej na wypadek odstąpienia od umowy wyznaczyła uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 listopada 2019 r. (III CZP 3/19):.
Nie jest dopuszczalne zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania zobowiązania o charakterze pieniężnym.
Podstawą nieważności jest art. 58 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, a nieważność części umowy, nie pociąga za sobą nieważności pozostałych jej części – pozostawiając inne zapisy w mocy, chyba że z okoliczności wynika, iż bez tych postanowień dotkniętych nieważnością umowy by nie zawarto. Podobne stanowisko zajmuje UOKiK w innych branżach, uznając za niedozwolone postanowienia, łączące karę umowną z brakiem zapłaty.
Miarkowanie kary.
Dłużnik może żądać zmniejszenia kary, gdy zobowiązanie wykonano w znacznej części albo gdy kara jest rażąco wygórowana. Szczegóły opisujemy w artykule o miarkowaniu kary umownej.
Orzecznictwo sądów powszechnych
Obejście zakazu przez terminowe porozumienie cenowe
Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ wyrokiem z 2 kwietnia 2026 r. (IV GC 1309/25) oddalił w całości powództwo sprzedawcy o 29 617,70 zł kary za wcześniejsze wypowiedzenie umowy. Sprawa dotyczyła konstrukcji, która w praktyce zdarza się dosyć często: strony łączyła umowa kompleksowa zawarta na czas nieokreślony, a dodatkowo osobne porozumienie cenowe obowiązujące do określonej daty. Sprzedawca naliczył karę tak, jakby to porozumienie było równoznaczne z umową terminową.
Sąd tego nie zaakceptował. Skoro sama umowa pozostawała bezterminowa, odbiorcy przysługiwało prawo jej wypowiedzenia bez ponoszenia kosztów. Sąd wprost wskazał, że konstruowanie terminowych porozumień cenowych do umów bezterminowych, w celu naliczenia kary jak za umowę terminową, stanowi obejście przepisu chroniącego odbiorcę.
Ponadto sąd wskazał, że:
Utracona cena za energię nie może być jednak utożsamiana z bezpośrednią stratą ekonomiczną. Przewidywany zysk netto, tj. przychód, nie jest tym samym, co dochód.
Cena, której sprzedawca nie otrzymał, nie uwzględnia jeszcze kosztów, które trzeba od niej odjąć, żeby policzyć bezpośrednią stratę.
Kara zamiast zapłaty zaległej ceny
Sąd Najwyższy w wyroku z 17 stycznia 2020 r. (IV CSK 579/17) oddalił skargę kasacyjną sprzedawcy, który rozwiązał umowę bez wypowiedzenia z powodu zwłoki odbiorcy w płatności i obciążył go 63 917,22 zł „opłaty sankcyjnej” liczonej jako iloczyn miesięcy do końca cennika, wolumenu i ceny. SN uznał, że kwota ta w istocie zabezpieczała zapłatę zaległej ceny, czyli zobowiązanie pieniężne, co narusza art. 483 § 1 k.c. Sąd podkreślił przy tym, że:
art. 4j ust. 3 […] nie może stanowić podstawy obciążenia odbiorcy końcowego obowiązkiem uiszczenia kary umownej w wysokości odpowiadającej cenie nieodebranej energii elektrycznej.
Stanowisko TSUE
Odmienne, korzystniejsze dla sprzedawców stanowisko wynika z wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 11 stycznia 2024 r. (C-371/22), dotyczącego kary naliczonej małemu przedsiębiorstwu za przedterminową zmianę dostawcy w trakcie trwania umowy terminowej ze stałą ceną. TSUE orzekł, że prawo unijne „nie stoi na przeszkodzie” karze odpowiadającej całej cenie nieodebranej energii, o ile klauzula jest jasna, zrozumiała i swobodnie uzgodniona, a sąd może ocenić jej proporcjonalność i w razie potrzeby ją zmiarkować lub uchylić - biorąc pod uwagę okres umowy, czas pozostały do jej końca, ilość zakupionej energii oraz staranność sprzedawcy w ograniczaniu strat. Wyrok zapadł jednak na tle brzmienia art. 4j ust. 3a sprzed wprowadzenia ustawowego limitu bezpośrednich strat ekonomicznych - nie rozstrzyga więc wprost o zgodności z prawem unijnym dzisiejszego, dalej idącego limitu dla gospodarstw domowych, mikro- i małych przedsiębiorców.
Jednoosobowa działalność: skąd bierze się dodatkowa ochrona?
Osoba fizyczna na działalności gospodarczej nie staje się konsumentem przez samo objęcie ochroną z tego przepisu. Kodeks cywilny przyznaje jej jednak część ochrony konsumenckiej, gdy umowa nie ma dla niej charakteru zawodowego. Zgodnie z art. 385⁵ § 1 k.c.:
Przepisy dotyczące konsumenta, zawarte w art. 385¹–385³, stosuje się do osoby fizycznej zawierającej umowę bezpośrednio związaną z jej działalnością gospodarczą, gdy z treści tej umowy wynika, że nie posiada ona dla niej charakteru zawodowego.
Gdy przepis znajduje zastosowanie, postanowienia nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą takiej osoby, jeżeli kształtują jej prawa sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jej interesy. Ocena należy do sądu, który bierze pod uwagę przedmiot działalności z CEIDG oraz treść samej umowy. Dla warsztatu albo gabinetu zakup prądu bywa czynnością poboczną, ale sama branża niczego nie przesądza - charakter zawodowy umowy sąd ocenia indywidualnie w każdej sprawie.
Co zrobić po otrzymaniu noty?
Sprawdź, czy umowa była na czas oznaczony i do kiedy, a potem znajdź w umowie, OWU i cenniku zapis, z którego sprzedawca wywodzi karę. Porównaj kwotę z noty ze wzorem z umowy, przelicz ją samodzielnie i zapisz, kiedy nota wpłynęła oraz jaki termin zapłaty wskazuje.
Jeżeli nota nie zawiera wartości przyjętych do wzoru, warto zwrócić się do sprzedawcy o kalkulację oraz wskazanie jej podstawy w umowie. Poprawność samego rachunku nie przesądza jeszcze, że opłata się należy.
Sama nota nie stanowi tytułu egzekucyjnego - tym jest wyrok, ugoda sądowa albo akt notarialny o poddaniu się egzekucji. Nie rozstrzyga to jednak, czy dług istnieje. Co dokładnie oznacza ten dokument i jak na niego odpowiedzieć, opisujemy w artykule o nocie obciążeniowej od sprzedawcy prądu.
Kiedy warto pokazać umowę prawnikowi?
Pokaż dokumenty, gdy podstawa żądania jest niejasna, gdy wzoru kary nie ma w umowie albo gdy nie da się go przeliczyć. Ten sam sygnał daje kara naliczona po umowie bezterminowej i kara powiązana z zaległościami w płatnościach. Zdarzają się też noty wystawione wiele miesięcy po rozwiązaniu umowy i bez żadnej kalkulacji, przy czym sygnałem jest tu brak kalkulacji, a nie sam upływ czasu.
Analiza opiera się na trzech dokumentach: umowie z załącznikami, OWU oraz nocie wraz z korespondencją. Jeżeli sprzedawca policzył wszystko prawidłowo, także to napiszemy. Kroki samego wypowiedzenia opisujemy w poradniku jak wypowiedzieć umowę na prąd.
Wstępna ocena umowy i noty jest bezpłatna. Odpowiadamy w ciągu 1 dnia roboczego. Zgłoś umowę do wstępnej oceny.
Najczęstsze pytania
Czy kara za zerwanie umowy na prąd jest legalna?
Przy umowie na czas oznaczony ustawa dopuszcza koszty i odszkodowania wynikające z treści umowy. Zapis wiążący karę z brakiem zapłaty za energię jest jednak nieważny.
Ile może wynieść kara za wypowiedzenie umowy na prąd?
Dla gospodarstw domowych oraz mikroprzedsiębiorców i małych przedsiębiorców granicą są bezpośrednie straty ekonomiczne sprzedawcy, poniesione w wyniku rozwiązania umowy przez odbiorcę. Limit działa w zakresie zużycia na potrzeby podstawowej działalności. Od 21 lipca 2026 r. sposób wyliczenia tych strat ma być wpisany do umowy.
Czy jednoosobowa firma jest traktowana jak konsument?
Konsumentem nie staje się przez samo objęcie tą ochroną, ale przepisy o klauzulach niedozwolonych stosuje się do niej, gdy umowa nie ma dla niej charakteru zawodowego.
Czy kara może być wyższa niż straty sprzedawcy?
Co do zasady kara należy się w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość szkody, a dłużnik może żądać jej zmniejszenia. Wobec gospodarstw domowych oraz mikroprzedsiębiorców i małych przedsiębiorców ustawa wiąże jednak kwotę z wysokością bezpośrednich strat sprzedawcy. Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ uznał przy tym, że utracona cena energii nie jest tym samym co bezpośrednia strata ekonomiczna sprzedawcy.
Stan prawny na dzień 9 września 2026 r.
Informacja kancelarii, poza treścią artykułu.
HWW obroniła odbiorcę energii przed notą obciążeniową na ponad 90 000 zł: sąd oddalił powództwo sprzedawcy, bo wypowiedzenie umowy zawartej na czas nieoznaczony nie otwiera drogi do kary umownej. Każda sprawa ma własny stan faktyczny, więc ten wynik nie przesądza kolejnej.
Masz sprawę z prawa energetycznego lub OZE?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto (738 zł brutto). Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Adwokat i certyfikowany mediator sądowy. Specjalizuje się w prawie energetycznym i odnawialnych źródłach energii, łącząc bieżące doradztwo regulacyjne z obsługą korporacyjną i transakcjami M&A. Doświadczenie zdobywała w renomowanych warszawskich kancelariach oraz jako prawnik wewnętrzny w czołowych firmach z branży energetycznej, finansowej i nowych technologii.
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
