W odniesieniu do spółek osobowych, do katalogu zalicza się m.in. spółkę jawną, ustawa wprost nie wskazuje wymogu posiadania dwóch wspólników. Mając na uwadze jednak treść art. 22 § 1 k.s.h. w zw. z art. 3 k.s.h., należy stwierdzić, że spółka jawna w chwili jej powstania winna liczyć co najmniej dwóch wspólników, a jej zawiązanie przez jednego wspólnika jest niedopuszczalne.
Niemniej, należy zauważyć, że w obrocie gospodarczym funkcjonują jednoosobowe spółki jawne, choć nie powstają one w sposób pierwotny, a wskutek szeregu zdarzeń i decyzji podjętych w czasie ich funkcjonowania tj. w sposób wtórny i przejściowy. Podstaw doprowadzenia spółki jawnej do stanu jednoprzedmiotowości w pierwszej kolejności należy upatrywać w art. 58 § 1 pkt 4 i 5 k.s.h., czyli przyczyn rozwiązania spółki jawnej, do których zalicza się m.in. śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości lub wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika lub wierzyciela wspólnika. W przypadku śmierci jednego z dwóch będących w spółce jawnej wspólników, w miejsce tego nieobecnego ex lege nie wchodzą jego spadkobiercy, bowiem taką okoliczność należy uprzednio uregulować w umowie spółki. Podobnie sytuacja przedstawia się w przypadku wypowiedzenia umowy przez jednego z dwóch wspólników.
Powyższe doprowadza wprawdzie do rozwiązania spółki, jednak to rozwiązanie nie oznacza automatycznego wykreślenia spółki z KRS i ustania jej bytu prawnego, gdyż uprzednio należy przeprowadzić likwidację spółki. Przyczyny określone w art. 58 k.s.h. prowadzą do rozwiązania spółki, ale nie powodują, że spółka rozwiązuje się, bowiem w trakcie postępowania likwidacyjnego mogą powstać jeszcze sytuacje, umożliwiające spółce dalsze prowadzenie przez nią działalności gospodarczej. Powyższe znajduje swoje odzwierciedlenie także w wyroku SN z dnia 27 czerwca 2017 r. o sygn. II CSK 595/16, w którym Sąd Najwyższy orzekł, że powstanie stanu jednopodmiotowości jest jedynie przyczyną rozwiązania spółki, co w konsekwencji oznacza, że ostatni wspólnik, ma obowiązek przeprowadzić postępowanie likwidacyjne i złożyć w jego następstwie wniosek o wykreśleniu spółki z KRS. Zanim jednak byt prawny spółki ustanie z chwilą jej wykreślenia z rejestru, mogą zdarzyć się sytuacje, w których będzie ona funkcjonować w składzie jednoosobowym. Sąd Najwyższy ponadto przyjął, że w razie wystąpienia przyczyny określonej w art. 58 § 1 pkt 5 k.s.h., spółka jawna staje się spółką jednoosobową. SN wskazuje, że owa sytuacja jest dopuszczalna i pożądana, przede wszystkim ze względu na zakończenie bieżących spraw spółki i dokonanie ostatecznych rozliczeń.
Dodatkowo, w świetle art. 66 k.s.h., który stanowi, że jeżeli w spółce składającej się z dwóch wspólników po stronie jednego z nich zaistnieje powód rozwiązania spółki, sąd może przyznać drugiemu wspólnikowi prawo do przejęcia majątku spółki z obowiązkiem rozliczenia się z występującym wspólnikiem zgodnie z art. 65 k.s.h. Powyższe wskazuje na możliwość rozwiązania spółki bez przeprowadzenia jej likwidacji, lecz orzeczenie sądu ex lege nie powoduje wykreślenia spółki z KRS. Zatem, pomiędzy wydanym orzeczeniem sądu a wykreśleniem spółki z rejestru, owa będzie funkcjonować w formie jednoosobowej spółki jawnej przez ściśle nieokreślony czas.
W literaturze ponadto wskazuje się, że do powstania jednoosobowej spółki jawnej nie może natomiast dojść w wyniku zbycia ogółu prawa i obowiązków jednego wspólnika dwuosobowej spółki osobowej na rzecz drugiego, gdyż prowadziłoby to do celowego, nieprzewidzianego w przepisach powstania spółki jednoosobowej.
Reasumując powyższe, w świetle przepisów k.s.h. oraz doktryny, należy przyjąć, że w obrocie gospodarczym może istnieć jednoosobowa spółka jawna, lecz jest to sytuacja wyjątkowa, atypowa, powstająca w sposób wtórny na skutek podjętych przez wspólników czynności. Realizacja przyczyn rozwiązania spółki jawnej z art. 58 § 1 pkt 4 i 5 k.s.h. nie powoduje bowiem automatycznego jej rozwiązania i wykreślenia z rejestru, a doprowadza do otwarcia postępowania likwidacyjnego, podczas którego zadaniem pozostałego, jedynego wspólnika / likwidatora jest ściągnięcie wierzytelności, wypełnienie zobowiązań i upłynnienie majątku spółki (art. 77 § 1 k.s.h.).
J. Lic, Spółka jawna. Komentarz, Warszawa 2023, Legalis
Najczęściej zadawane pytania
Czy można założyć jednoosobową spółkę jawną od początku?
Nie. Do zawiązania spółki jawnej potrzeba co najmniej dwóch wspólników, a utworzenie jej przez jedną osobę jest niedopuszczalne.
W jakich sytuacjach spółka jawna staje się jednoosobowa?
Do takiej sytuacji dochodzi wtórnie, na przykład po śmierci jednego ze wspólników lub po wypowiedzeniu umowy spółki. Stanowi to przyczynę rozwiązania spółki, ale nie powoduje jej natychmiastowego wykreślenia z rejestru.
Czy jednoosobowa spółka jawna może prowadzić działalność gospodarczą?
Tak, w okresie między wystąpieniem przyczyny rozwiązania a ostatecznym wykreśleniem z KRS spółka może funkcjonować w składzie jednoosobowym. Pozwala to na zakończenie bieżących spraw i dokonanie ostatecznych rozliczeń.
Czy wspólnik może przejąć spółkę, kupując ogół praw i obowiązków drugiego wspólnika?
Nie, zbycie ogółu praw i obowiązków jednego wspólnika na rzecz drugiego nie prowadzi do powstania jednoosobowej spółki jawnej. Taka czynność byłaby celowym obejściem przepisów i jest niedopuszczalna.
Prowadzisz spółkę i masz sprawę do rozwiązania?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto. Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Specjalizuje się w prawie cywilnym, handlowym i gospodarczym. W dziale korporacyjnym i energetycznym jej działania opierają się głównie na obsłudze korporacyjnej spółek, opiniowaniu i przygotowywaniu umów handlowych, sporządzaniu pism procesowych i pozaprocesowych oraz przygotowywaniu analiz i opinii prawnych, w szczególności ze sfery prawa gospodarczego i prawa energetycznego. Dysponuje doświadczeniem zawodowym również w zakresie postępowań administracyjnych oraz cywilnych, które zdobywała w warszawskich…
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
