Kancelaria HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy z sukcesem reprezentowała klienta z branży lotniczej w sporze z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR) dotyczącym żądania zwrotu znacznej kwoty dofinansowania przyznanego w ramach konkursu „Szybka Ścieżka, Innowacje Cyfrowe”. Sprawa powstała na tle szeroko zakrojonych kontroli, w wyniku których NCBiR podjęło decyzję o rozwiązaniu kilkudziesięciu umów o łącznej wartości ponad 195 mln zł. Wśród podmiotów objętych działaniami NCBiR znalazł się również nasz klient, realizujący zaawansowany projekt badawczo-rozwojowy w sektorze lotniczym.
Zarzuty NCBiR i ich podstawa
NCBiR wskazało, że podstawą wypowiedzenia umowy oraz żądania zwrotu środków było rzekome złożenie przez beneficjenta nieprawdziwego oświadczenia dotyczącego spełnienia warunków niezbędnych do uzyskania dofinansowania. Analiza danych wykazała jednak, że ewentualne uchybienie miało charakter całkowicie marginalny i wynikało z nieistotnej, technicznej rozbieżności powstałej już po złożeniu wymaganych dokumentów. W kolejnych miesiącach rozliczenia potwierdzały, że różnice te były wyłącznie techniczne, incydentalne i całkowicie niezawinione. Tak nieistotna niezgodność nie mogła stanowić podstawy do przyjęcia, że beneficjent działał w sposób wprowadzający organ w błąd, ani tym bardziej uzasadniać uchylenia się przez NCBiR od skutków złożonego oświadczenia woli dotyczącego zawarcia umowy.
Argumentacja prawna Kancelarii
Działając w imieniu klienta, Kancelaria przedstawiła NCBiR szczegółową argumentację, która wykazała brak jakiejkolwiek podstawy do formułowania zarzutów wobec beneficjenta oraz rażącą nieproporcjonalność żądania zwrotu dofinansowania. Podkreśliliśmy, że nałożenie sankcji obejmującej zwrot pełnej wartości wsparcia pozostawałoby całkowicie niewspółmierne do skali uchybienia, co naruszałoby zasadę proporcjonalności wynikającą z prawa krajowego i unijnego, a także pozostawało w sprzeczności z utrwalonym orzecznictwem, w tym z wyrokiem Sądu Najwyższego z 7 października 2015 r. (I CSK 878/14). Wskazaliśmy również, że wszelkie wątpliwości powstające na tle realizacji projektu powinny być w pierwszej kolejności wyjaśniane w dialogu i przy współpracy stron, a nie poprzez jednostronne działania o charakterze władczym, zwłaszcza gdy dotyczą kwestii o marginalnym znaczeniu. Naszą argumentację dodatkowo wzmacniała analiza realiów gospodarczych, w tym powszechnych problemów przedsiębiorców z rozliczaniem składek po wprowadzeniu tzw. Polskiego Ładu oraz częstych korekt i automatycznych kompensat w systemie ZUS, które sprzyjały powstawaniu technicznych, niezawinionych błędów.
Efekty działań i ochrona interesów klienta
Podjęte działania pozwoliły skutecznie zakwestionować zasadność stanowiska NCBiR i doprowadziły do jego zmiany. Dzięki przedstawionej argumentacji oraz wsparciu merytorycznemu zespołu prawnego Kancelarii klient uniknął obowiązku zwrotu środków i mógł kontynuować realizację projektu badawczo-rozwojowego. Spółka działająca w obszarze lotnictwa i nowych technologii, przystępowała do konkursu z pełnym zamiarem rzetelnego i efektywnego przeprowadzenia projektu. Dostarczyła kompletną dokumentację zgodną z posiadaną wiedzą, a po zawarciu umowy prowadziła projekt z należytą starannością, prawidłowo rozliczając środki i rozwijając działalność w zakresie innowacji, infrastruktury i zatrudnienia. Incydentalne, techniczne uchybienie w rozliczeniach, niezwłocznie skompensowane, nie mogło podważać jej wiarygodności ani zdolności do realizacji projektu. Tym bardziej nie mogło uzasadniać roszczeń zwrotu środków, których spełnienie skutkowałoby poważnymi, nieuzasadnionymi konsekwencjami, takimi jak wstrzymanie badań, redukcja zatrudnienia czy zahamowanie rozwoju technologicznego.
Znaczenie sprawy i jej konsekwencje
Rozstrzygnięcie sporu na tym etapie pozwoliło uniknąć poważnych skutków biznesowych, w tym destabilizacji działalności operacyjnej oraz utraty miejsc pracy, a także zapobiegło zahamowaniu prac nad innowacyjnym rozwiązaniem mającym istotne znaczenie dla rozwoju sektora lotniczego. Sprawa ta stanowi przykład skutecznej ochrony beneficjentów środków publicznych w sytuacji, gdy działania instytucji publicznych podejmowane są bez odpowiedniej oceny proporcjonalności i realnej istotności zarzucanych uchybień. Pokazuje również, że staranna, kompleksowa i precyzyjnie przygotowana argumentacja prawna może skutecznie zabezpieczyć interesy przedsiębiorców realizujących kluczowe projekty badawczo-rozwojowe w Polsce.
Zespół Kancelarii odpowiedzialny za prowadzenie sprawy
Za prowadzenie sprawy po stronie Kancelarii odpowiadali:
- Damian Wojnowski, LL.M., Partner,
- Adwokat Zuzanna Bokina-Kiełbasa, Radca prawny, Managing Associate Corporate&Energy Team,
- Martyna Dobkowska-Pragacz, Aplikantka adwokacka, Associate
Najczęściej zadawane pytania
Czy drobne, techniczne błędy w rozliczeniach projektu badawczego mogą skutkować żądaniem zwrotu całego dofinansowania?
Nie, jeśli uchybienie ma charakter marginalny, techniczny i niezawiniony, nie stanowi ono podstawy do wypowiedzenia umowy i żądania zwrotu pełnej kwoty. Organ nie może stosować sankcji w sposób rażąco nieproporcjonalny do skali naruszenia, co jest sprzeczne z zasadą proporcjonalności. Takie działanie naruszyłoby także utrwalone stanowisko orzecznicze w tej materii.
Jakie są konsekwencje dla przedsiębiorcy, jeśli organ publiczny uzna, że złożył nieprawdziwe oświadczenie przy ubieganiu się o środki?
Organ może podjąć decyzję o rozwiązaniu umowy i żądać zwrotu otrzymanego dofinansowania. Jednakże, jeśli różnice w dokumentacji są wyłącznie techniczne i nie wprowadzają organu w błąd co do istoty sprawy, takie zarzuty są nieuzasadnione. Wiarygodność beneficjenta nie zostaje podważona przez incydentalne pomyłki, które nie mają wpływu na realizację celu projektu.
Czy problemy z rozliczeniem składek ZUS po wprowadzeniu Polskiego Ładu mogą być uznane za podstawę do sankcji?
Nie, powszechne problemy przedsiębiorców z rozliczeniami i częste automatyczne korekty w systemie ZUS mogą sprzyjać powstawaniu technicznych błędów. Są one uznawane za niezawinione i incydentalne, co nie uprawnia organu do jednostronnego działania o charakterze władczym. Wątpliwości takie powinny być wyjaśniane w dialogu, a nie poprzez nałożenie surowych sankcji finansowych.
Jakie szkodliwe skutki biznesowe można uniknąć skutecznie broniąc się przed żądaniem zwrotu dofinansowania?
Skuteczna obrona pozwala uniknąć wstrzymania badań, redukcji zatrudnienia oraz zahamowania rozwoju technologicznego. Uniknięcie zwrotu środków chroni również przed destabilizacją działalności operacyjnej i utratą miejsc pracy. Dzięki temu przedsiębiorca może kontynuować realizację kluczowego projektu badawczo-rozwojowego bez nieuzasadnionych przerw.
Masz sprawę z prawa energetycznego lub OZE?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto. Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy to warszawska kancelaria prawna doradzająca przedsiębiorcom i podmiotom publicznym. Łączymy doświadczenie w prawie gospodarczym, energetyce, podatkach, ochronie danych osobowych i sporach sądowych, dostarczając rozwiązania dopasowane do realiów biznesowych klientów.
Poznaj kancelarię →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
