Obowiązek mocowy nie jest przypisany do jednostki na zawsze. Ustawa dopuszcza jego przeniesienie na inną jednostkę rynku mocy oraz rozliczenie niewykonania mocą dostarczoną przez kogoś innego. To rynek wtórny i dla dostawcy mocy jest on zarówno narzędziem zarządzania ryzykiem, jak i źródłem sporów z operatorem. Poniżej opisujemy oba rodzaje transakcji, warunki ich dopuszczalności oraz miejsca, w których najczęściej pojawia się problem.
Przepisy przywołujemy w brzmieniu z tekstu jednolitego ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o rynku mocy (Dz.U. z 2025 r. poz. 610), którego stan prawny oznaczono na 17 kwietnia 2025 r., z zastrzeżeniem nowelizacji z 12 września 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1302), obowiązującej od 30 września 2025 r.
Dwie transakcje, nie jedna
Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy dostawca mocy w ramach transakcji na rynku wtórnym może, po zakończeniu aukcji dodatkowych, przenosić na inną jednostkę rynku mocy obowiązek mocowy w części albo w całości, w odniesieniu do całości okresu dostaw lub jego części. Ustawa nazywa to obrotem wtórnym obowiązkiem mocowym i stawia jedno zastrzeżenie o dużym znaczeniu praktycznym: przedmiotem obrotu może być wyłącznie przyszła część okresu dostaw.
Druga transakcja wygląda inaczej. Po okresie przywołania na rynku mocy dostawca może w całości albo w części rozliczyć niewykonanie obowiązku mocowego dostarczeniem mocy przez inną jednostkę rynku mocy, ponad wielkość wymaganą od tej jednostki w tym okresie przywołania (art. 48 ust. 1 pkt 2). To realokacja wielkości wykonanego obowiązku mocowego i służy już nie planowaniu, lecz ograniczeniu kary po zdarzeniu.
Rozróżnienie jest istotne, bo obie transakcje mają inne terminy zgłoszenia i inny moment, w którym wolno je zawrzeć.
Kto i z kim może zawrzeć transakcję
Transakcje dotyczą jednostek rynku mocy certyfikowanych na ten sam rok dostaw, przy czym jednostka rynku mocy redukcji zapotrzebowania musi mieć status jednostki potwierdzonej (art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. a). Obowiązuje też wymóg lokalizacyjny: transakcje dotyczą jednostek złożonych z jednostek fizycznych zlokalizowanych w systemie albo jednostek zlokalizowanych w tej samej strefie, z tym że obowiązek jednostki złożonej z jednostek fizycznych zagranicznych może być przeniesiony także na jednostkę zlokalizowaną w systemie (art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. b).
Samo dopuszczenie do rynku wtórnego nie bierze się z umowy mocowej, lecz z certyfikacji. Wniosek o certyfikację może dotyczyć utworzenia jednostki rynku mocy i dopuszczenia jej do aukcji lub dopuszczenia do udziału w rynku wtórnym (art. 15 ust. 1 pkt 1), a wydany certyfikat dopuszcza jednostkę do rynku wtórnego w odniesieniu do okresu dostaw, którego dotyczyła dana certyfikacja (art. 23 pkt 2). Dla jednostek, które nie spełnią limitu emisji, a rozpoczęły produkcję komercyjną przed 4 lipca 2019 r., ustawa przewiduje wprost możliwość certyfikacji wyłącznie w zakresie dopuszczenia do udziału w rynku wtórnym (art. 15 ust. 7).
Katalog wyłączeń, czyli gdzie najczęściej pojawia się problem
Artykuł 48 ust. 2 pkt 2 wymienia sytuacje, w których transakcja jest niedopuszczalna. Nie może dotyczyć obowiązku mocowego wykonywanego przez nową jednostkę rynku mocy wytwórczą, jeżeli dostawca mocy nie spełnił wymagań z art. 52 ust. 2, ani jednostek, w odniesieniu do których dostawca nie uiścił kary z art. 59. Wyłączone są jednostki redukcji zapotrzebowania, które nie wykonały testu zdolności redukcji, oraz jednostki, które zakończyły testowy okres przywołania z wynikiem negatywnym, do dnia otrzymania zgłoszenia gotowości z art. 67 ust. 9. Nie wchodzą do obrotu jednostki złożone z jednostek fizycznych połączenia międzysystemowego.
Dwa ostatnie wyłączenia dotyczą wyłącznie obrotu wtórnego obowiązkiem mocowym, a nie realokacji. Pierwsze obejmuje jednostki, dla których we wniosku o certyfikację nie złożono oświadczenia o planowanym spełnieniu limitu emisji, z uwzględnieniem art. 49a. Drugie obejmuje jednostki objęte okresem rezygnacji, o którym mowa w art. 24a ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.
Artykuł 49a łagodzi pierwsze z tych wyłączeń w trzech przypadkach. Nie stosuje się go do obowiązku mocowego, który powstał nie później niż 31 grudnia 2019 r. w wyniku aukcji mocy, również gdy obowiązek ten był następnie przenoszony, niezależnie od liczby transakcji. Nie stosuje się go także do jednostki, która uzyskała certyfikat na dany okres dostaw w certyfikacji przeprowadzonej przed aukcją główną na rok dostaw 2025, jeżeli przed zgłoszeniem transakcji dostawca złożył przez rejestr oświadczenie o planowanym spełnieniu limitu emisji w danym roku dostaw. Trzeci przypadek to obowiązek mocowy powstały w wyniku umowy zawartej w ramach aukcji uzupełniającej.
W praktyce ten fragment ustawy decyduje o tym, czy portfel jednostek w ogóle nadaje się do obrotu, i dlatego warto go sprawdzić przed rozmową handlową, a nie po niej.
Terminy zgłoszenia i sprzeciw operatora
Transakcje muszą zostać zgłoszone do rejestru. Przeniesienie obowiązku mocowego zgłasza się najpóźniej 24 godziny przed rozpoczęciem okresu, którego dotyczy, a realokację od pierwszego do piątego dnia roboczego następującego po terminie ostatecznego rozliczenia wykonania obowiązków mocowych wszystkich jednostek w danym okresie przywołania, określonym w regulaminie rynku mocy (art. 48 ust. 2 pkt 3). Transakcje muszą spełniać także wymagania z przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 68 (art. 48 ust. 2 pkt 4).
Skuteczność zależy od operatora. Transakcja jest skuteczna pod warunkiem, że została zgłoszona do rejestru, operator nie wyraził wobec niej sprzeciwu oraz dokonał jej wpisu do rejestru (art. 49 ust. 1). Operator może wyrazić sprzeciw w terminie 3 dni roboczych od otrzymania zgłoszenia, jeżeli transakcja byłaby niezgodna z art. 48 ust. 2 (art. 49 ust. 2). Przeniesienie obowiązku wpisane do rejestru po rozpoczęciu okresu, którego dotyczy, jest skuteczne w odniesieniu do tego okresu (art. 49 ust. 3).
Trzy dni robocze na sprzeciw oznaczają, że przy transakcji zgłaszanej na styk z terminem 24 godzin strony mogą wejść w okres dostaw bez pewności co do skuteczności. To argument za zgłaszaniem przeniesień z zapasem, a nie w ostatniej dobie.
Gdy operator zgłosi sprzeciw
Sprzeciw nie zamyka sprawy. Zgodnie z art. 79 pkt 3 ustawy w sprawach spornych dotyczących obrotu obowiązkiem mocowym na rynku wtórnym, w tym sprzeciwu zgłoszonego przez operatora w odniesieniu do transakcji na rynku wtórnym, rozstrzyga na wniosek strony Prezes URE, w drodze decyzji. Ta sama droga obejmuje spory o dane wpisane do rejestru albo o dane, których wpisu odmówiono (art. 79 pkt 4).
Przy sporze liczy się to, co strony zgłosiły do rejestru i kiedy, bo domniemywa się prawdziwość danych zapisanych w rejestrze (art. 56 ust. 2), a rejestr jest elektroniczną platformą prowadzenia rynku mocy, gromadzenia, przetwarzania i wymiany danych (art. 55 ust. 2). Dokumentacja własna strony, prowadzona równolegle do rejestru, bywa więc jedynym materiałem, którym da się podważyć zapis.
Umowa między stronami transakcji
Ustawa reguluje skuteczność transakcji wobec operatora, a nie rozkład ryzyka między jej stronami. Umowa mocowa może zostać zawarta w wyniku transakcji na rynku wtórnym, z chwilą wpisania tej transakcji do rejestru (art. 44 ust. 2), więc do tej chwili strony pozostają przy własnych ustaleniach. Warto w nich rozstrzygnąć co najmniej to, kto ponosi skutki sprzeciwu operatora, jak rozliczyć sytuację, w której wpis nastąpi po rozpoczęciu okresu, oraz kto odpowiada za karę, jeżeli jednostka przejmująca nie wykona obowiązku.
Co z tego wynika dla zarządzania portfelem
Rynek wtórny działa jako narzędzie planowania dla jednostek sprawnych i certyfikowanych, a nie jako sposób pozbycia się kłopotu. Jednostka z nieuiszczoną karą, bez testu zdolności redukcji albo po negatywnym teście jest z obrotu wyłączona, a limit emisji i brak oświadczenia we wniosku o certyfikację potrafią zablokować obrót całym portfelem. Terminy zgłoszeń są krótkie, a skuteczność transakcji zależy od milczenia operatora przez trzy dni robocze.
Zakres pomocy prawnej przy tych sprawach opisujemy na stronie usługi, a kryteria wyboru pełnomocnika na stronie wyboru kancelarii do rynku mocy.
Ten tekst przedstawia ogólne zasady i nie jest opinią prawną w indywidualnej sprawie.
Informacja kancelarii, poza treścią artykułu.
HWW doradzała Energa S.A. z Grupy Orlen przy udziale w aukcji dogrywkowej rynku mocy na rok dostaw 2029, w której spółka zakontraktowała 1 228,678 MW obowiązku mocowego: doradztwo objęło ocenę zgodności mechanizmu z unijnym reżimem pomocy publicznej oraz odpowiedzialność członków zarządu, a opinia kancelarii była jednym z dokumentów leżących u podstaw decyzji zarządu z 17 lipca 2025 r. o przystąpieniu do aukcji. Każda sprawa ma własny stan faktyczny, więc ten wynik nie przesądza kolejnej.
Masz sprawę z prawa energetycznego lub OZE?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto (738 zł brutto). Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy to warszawska kancelaria prawna doradzająca przedsiębiorcom i podmiotom publicznym. Łączymy doświadczenie w prawie gospodarczym, energetyce, podatkach, ochronie danych osobowych i sporach sądowych, dostarczając rozwiązania dopasowane do realiów biznesowych klientów.
Poznaj kancelarię →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
