Możliwość zwrotu pobranych zaliczek na poczet przewidywanej dywidendy w Spółce z o.o.

ZALICZKI NA POCZET PRZEWIDYWANEJ DYWIDENDY – WYMOGI I WYSOKOŚĆ ZALICZEK

Oprócz powyższych wymagań, na podstawie art. 195 § 1 k.s.h. spółka może wypłacać zaliczki na poczet przewidywanej dywidendy, jeżeli jej zatwierdzone sprawozdanie finansowe za poprzedni rok wykazuje zysk. Wysokość zaliczek nie może przekroczyć połowy zysku osiągniętego od końca poprzedniego roku obrotowego, powiększonego o kapitały rezerwowe utworzone z zysku, którymi w celu wypłaty zaliczek może dysponować zarząd, oraz pomniejszonego o niepokryte straty i udziały własne.

OBOWIĄZEK ZWROTU WYPŁACONYCH ZALICZEK

Do momentu wejścia znowelizowanych przepisów k.s.h. w 2019 roku, nie było podstaw do żądania od wspólników zwrotu otrzymanych zaliczek. Do tego czasu, regulacje k.s.h. nie przewidywały możliwości zwrotu wypłaconych wspólnikom zaliczek, gdy zostały one wypłacone zgodnie z wymogami przewidzianymi przez postanowienia umowy spółki bądź ustawę. Po nowelizacji przepisów, uzupełniono bowiem art. 195 k.s.h. o przepis regulujący zasady zwrotu wypłaconych zaliczek, nawet gdy te zostały pobrane zgodnie z treścią umowy bądź przepisów k.s.h.

Zgodnie z art. 195 § 1¹ k.s.h. w przypadku, gdy w danym roku obrotowym zaliczka na poczet przewidywanej dywidendy została wypłacona wspólnikom, a spółka odnotowała stratę albo osiągnęła zysk w wysokości mniejszej od wypłaconych zaliczek, wspólnicy zwracają zaliczki w:

1) całości – w przypadku odnotowania straty albo

2) części odpowiadającej wysokości przekraczającej zysk przypadający wspólnikowi za dany rok obrotowy – w przypadku osiągnięcia zysku w wysokości mniejszej od wypłaconych zaliczek na poczet przewidywanej dywidendy.

Powyższe oznacza, że roszczenie o zwrot wpłaconej zaliczki staje się wymagalne w momencie ustalenia wysokości zysku albo straty za rok obrotowy, za który wypłacono zaliczki. Wydaje się, że wierzytelność spółki wobec wspólnika powstaje z chwilą sporządzenia sprawozdania finansowego, a staje się wymagalne z chwilą powiadomienia wspólnika o jego powstaniu.

W literaturze przedmiotu wskazuje się, że powyższe powinno znaleźć swoje zastosowanie także wtedy, gdy zgromadzenie wspólników nie przeznaczy zysku do podziału, mimo że na poczet dywidend mających być wypłaconymi z zysku wspólnicy otrzymali w trakcie roku obrotowego zaliczki. Jednakże, uzasadnienie takiego działania, powinno wynikać z wyjątkowych dla spółki okoliczności (np. konieczność przeprowadzenia nieplanowanej, a niezbędnej inwestycji). W braku takiego uzasadnienia uchwała o zatrzymaniu zysku w spółce, pomimo wcześniejszych wypłat zaliczek, mogłaby zostać zaskarżona w drodze powództwa o uchylenie uchwały jako sprzeczna z umową spółki, która przewiduje możliwość wypłaty zaliczek lub dobrymi obyczajami, w świetle art. 249 § 1 k.s.h.[1].

WYPŁATA ZALICZKI A NARUSZENIA POSTANOWIEŃ UMOWY SPÓŁKI LUB PRZEPISÓW K.S.H.

Zasady dotyczące zwrotu dywidendy przewidziane w art. 198 k.s.h. mają zastosowanie także do zaliczek wypłaconych na poczet przewidywanej dywidendy. W świetle art. 198 § 1 k.s.h. wspólnik, który wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki otrzymał wypłatę (odbiorca), obowiązany jest do jej zwrotu. Członkowie organów spółki, którzy ponoszą odpowiedzialność za taką wypłatę, odpowiadają za jej zwrot spółce solidarnie z odbiorcą. Niemniej, ustawodawca ogranicza to zobowiązanie do zwrotu jedynie do sytuacji, w których wypłata zaliczek zostałaby dokonana wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki.

W ślad za powyższym należy zatem wskazać, że np. jeżeli wysokość wypłaconej wspólnikowi zaliczki przekracza maksymalną kwotę wskazaną w art. 195 § 1 k.s.h., odpowiedzialność ponoszą członkowie organów spółki odpowiedzialni za wypłatę solidarnie ze wspólnikiem.

POBRANE ZALICZKI A ŻĄDANIE ICH ZWROTU W CIĄGU ROKU OBROTOWEGO

Mając na uwadze powyższe, jeżeli zaliczka na poczet przyszłego zysku została wypłacona prawidłowo, zgodnie z wymogami przewidzianymi w ustawie bądź postanowieniach umowy spółki, to domaganie się zwrotu w ciągu roku obrotowego nie jest możliwe, chyba że uchybia treści art. 198 k.s.h. Zwrot zaliczki może bowiem nastąpić dopiero i tylko w przypadku, gdy spółka odnotowała stratę albo osiągnęła zysk w wysokości mniejszej od wypłaconych zaliczek bądź w przypadku realizacji przesłanek z art. 198 k.s.h.

W przypadku wystąpienia problemów finansowych po stronie Spółki po wypłacie wspólnikom zaliczek, zgodnie z prawem i postanowieniami Spółki, spółka powinna porozumieć się z nimi i wyjaśnić sytuację finansową spółki. Regulacje k.s.h. przewidują inne rozwiązania pozwalające na zasilenie spółki sp. z o.o., np. na zasadach określonych w przepisach art. 177-179 k.s.h., poprzez dopłaty (jeżeli takie rozwiązanie przewiduje umowa spółki) lub udzielenie pożyczki.

[1] M. Chomiuk, Komentarz do art. 195 KSH, Kodeks spółek handlowych: komentarz, pod red. Z. Jara, C.H.Beck, SIP Legalis, 2023.

Potrzebujesz pomocy w tym temacie? Napisz do nas!