Fundacja rodzinna – czym jest i jak ją utworzyć?

Z Uzasadnienia do Projektu ustawy o fundacji rodzinnej (Druk nr 2798) możemy wywnioskować, że idea fundacji rodzinnej opiera się na założeniu, że biznes i rodzina są formalnie odseparowane od siebie, a majątek rodzinny staje się własnością fundacji rodzinnej. Fundacja rodzinna ma za zadanie funkcjonować jak skarbiec rodzinny, który zapewni rodzinie środki finansowe, a przy tym będzie stanowić realizację wizji fundatora i dbać o wartości przyjęte przez fundatora w biznesie. Fundacja rodzinna pozwoli budować struktury organizacyjne zapewniające kontynuację biznesu i ochronę majątku w perspektywie dłuższej niż jedno pokolenie, bez konieczności osobistego zaangażowania następców prawnych. Fundacja rodzinna ma ponadto stanowić instrument prawny, który będzie sprzyjał akumulacji kapitału, zapewniając środki na pokrycie bieżących potrzeb członków rodziny.

Jak utworzyć fundację rodzinną?

Utworzenie fundacji rodzinnej będzie realizowało się w analogiczny sposób, jak w przypadku fundacji działających w polskim porządku prawnym w oparciu o Ustawę z dnia 06 kwietnia 1984 r. o fundacjach (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 166 ze zm.). Można to przedstawić w sześciu poniższych krokach:

• złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim, albo w testamencie (forma aktu notarialnego) – z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego, albo ogłoszenia testamentu powstaje fundacja rodzinna w organizacji;
• opracowanie statutu – statut fundacji należy sporządzić w formie aktu notarialnego;
• sporządzenie spisu mienia – należy zamieścić w nim prawa majątkowe wniesione przez fundatora, albo osoby inne niż fundator do fundacji rodzinnej, ze wskazaniem osoby wnoszącej mienie oraz z określeniem rodzaju i wartości każdego z wniesionych składników mienia, w wysokości określonej według stanu i cen z chwil ich wniesienia oraz ich wartości podatkowej;
• ustanowienie organów fundacji rodzinnej;
• wniesienie funduszu założycielskiego przed wpisaniem do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w akcie założycielskim, albo wniesienie funduszu założycielskiego w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie;
• złożenie wniosku o wpis fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych.

Jakie informacje musi zawierać statut fundacji rodzinnej?

Zgodnie z Ustawą, która wchodzi w życie w dniu 22 maja 2023 r., statut fundacji rodzinnej musi określać:

• nazwę fundacji rodzinnej;
• siedzibę fundacji rodzinnej;
• szczegółowy cel fundacji rodzinnej;
• sposób określenia beneficjenta i zakres przysługujących mu uprawnień;
• zasady prowadzenia listy beneficjentów;
• zasady, w tym szczegółowy tryb zrzeczenia się uprawnień przez beneficjenta;
• czas trwania fundacji rodzinnej, jeżeli jest oznaczony;
• wartość funduszu założycielskiego;
• zasady powoływania, odwoływania, oraz uprawnienia i obowiązki członków organów fundacji rodzinnej, a także zasady reprezentacji fundacji rodzinnej przez zarząd, albo przez inne organy fundacji rodzinnej w przypadkach wskazanych w ustawie;
• co najmniej jednego beneficjenta uprawnionego do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów;
• zasady zmiany statutu;
• przeznaczenie majątku fundacji rodzinnej po jej rozwiązaniu, w tym określenie beneficjenta uprawnionego do mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej;

Dodatkowo, Statut Fundacji może określać również inne sprawy, w tym:

• zasady współpracy lub współdziałania organów fundacji rodzinnej;
• szczegółowe zasady likwidacji fundacji rodzinnej;
• wytyczne dotyczące inwestowania majątku fundacji rodzinnej.

Rejestr fundacji rodzinnych

Projekt ustawy o fundacji rodzinnej zakłada utworzenie rejestru fundacji rodzinnych, prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.

Wpis do rejestru fundacji rodzinnych będzie obejmował szereg informacji, takich jak m.in.: nazwa, siedziba oraz adres fundacji rodzinnej, wysokość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej, imię i nazwisko, numer PESEL (a w przypadku braku tego numeru – datę urodzenia) oraz adres do doręczeń każdego z członków organów, czas trwania fundacji rodzinnej, jeżeli jest oznaczony, wzmiankę o złożonym rocznym sprawozdaniu finansowym fundacji rodzinnej i sprawozdaniu z badania rocznego sprawozdania finansowego.

Co istotne, rejestr będzie jawny. Jawność danych w rejestrze będzie dotyczyć każdego podmiotu, który zostanie do niego wpisany, ale także każdego podmiotu chcącego uzyskać dostęp do danych w nim zgromadzonych.

Warto także wyjaśnić, że dane dotyczące beneficjentów rzeczywistych fundacji rodzinnej będą gromadzone w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych prowadzonym przez ministra ds. finansów publicznych.

Zgłoszenie do rejestru fundacji rodzinnych ma zawierać:

• nazwę, siedzibę oraz adres fundacji rodzinnej;
• wysokość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej;
• imiona i nazwiska, numery PESEL członków zarządu, a w przypadku braku obowiązku posiadania takiego numeru – datę urodzenia oraz ich adresy do doręczeń, a także sposób reprezentowania fundacji rodzinnej;
• imiona i nazwiska, numery PESEL członków rady nadzorczej, a w przypadku braku obowiązku posiadania takiego numeru – datę urodzenia, oraz ich adresy do doręczeń, jeśli w fundacji rodzinnej ustanawia się radę nadzorczą;
• imiona i nazwiska, numery PESEL beneficjentów będących osobami fizycznymi wchodzącymi w skład zgromadzenia beneficjentów, a w przypadku braku obowiązku posiadania takiego numeru – datę urodzenia, oraz ich adresy do doręczeń, a w przypadku gdy beneficjentem jest podmiot inny niż osoba fizyczna – nazwę lub firmę oraz numer identyfikacyjny REGON, a jeżeli podmiot ten jest zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym – także jego numer w tym rejestrze;
• czas trwania fundacji rodzinnej, jeżeli jest oznaczony;

Ponadto do zgłoszenia należało będzie dołączyć:

• akt założycielski fundacji rodzinnej albo protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu, w którym utworzono fundację rodzinną,
• statut fundacji rodzinnej;
• oświadczenie fundatora o wniesieniu mienia na pokrycie funduszu założycielskiego w kwocie określonej w statucie, a w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie – oświadczenie członków zarządu, że fundusz założycielski zostanie wniesiony w ciągu dwóch lat od wpisania do rejestru fundacji rodzinnych;
• dowód ustanowienia organów fundacji rodzinnej, z wyszczególnieniem ich składu osobowego, jeżeli skład organów fundacji rodzinnej nie wynika z jej statutu oraz zgody na pełnienie funkcji członka organu.

Sąd rejestrowy będzie badał, czy dołączone do wniosku dokumenty są zgodne w odniesieniu do formy i treści z obowiązującymi przepisami prawa. Zbada on także, czy zgłoszone dane są zgodne z przepisami prawa.

Bez wątpienia, wprowadzenie do polskiego porządku prawnego instytucji fundacji rodzinnej stanowi jedną z najbardziej interesujących zmian prawnych w nadchodzącym czasie. Polski ustawodawca, w ślad za ustawodawstwami państw zachodnich wprowadził ciekawą instytucję, która ma wpłynąć na sukcesję w firmach rodzinnych oraz wesprzeć sukcesorów w przyszłych procesach inwestycyjnych.

Potrzebujesz pomocy w tym temacie? Napisz do nas!