Po niespełna czterech latach od całkowitego zniesienia obliga giełdowego dla energii elektrycznej planowane jest jego przywrócenie. Przygotowany przez Ministerstwo Energii projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy o odnawialnych źródłach energii (nr UD284) przewiduje obowiązek sprzedaży 80% wytworzonej energii elektrycznej za pośrednictwem giełdy towarowej lub innych zorganizowanych platform obrotu, a ponadto podwyższenie obliga gazowego z 55% do 85% oraz nowe zasady rozliczeń nierynkowego redysponowania instalacji OZE.
Obligo giełdowe – aktualny stan prawny
W obecnym stanie prawnym wytwórcy energii elektrycznej nie podlegają obowiązkowi sprzedaży energii za pośrednictwem giełdy. Obligo giełdowe – obowiązujące od 2010 r., a od stycznia 2019 r. na poziomie 100% (z wyłączeniami) – zostało w całości uchylone z dniem 6 grudnia 2022 r. ustawą z dnia 29 września 2022 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy o odnawialnych źródłach energii.
Jak wskazano w uzasadnieniu projektu UD284, po zniesieniu obliga znacząca część wolumenu energii kontraktowana jest w ramach grup kapitałowych, poza transparentnym rynkiem giełdowym, co ogranicza płynność rynku terminowego i reprezentatywność cen giełdowych. Bezpośrednim impulsem do przywrócenia obliga są – według projektodawcy – liczne postulaty przedsiębiorstw energochłonnych i innych uczestników rynku.
Projektowany art. 49¹ Prawa energetycznego
Zgodnie z projektowanym art. 49¹ ust. 1 Prawa energetycznego przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej będzie obowiązane sprzedawać 80% wytworzonej energii: na giełdach towarowych (w praktyce – na TGE), na rynku regulowanym lub zorganizowanej platformie obrotu prowadzonej przez spółkę prowadzącą w Polsce giełdę towarową, albo w ramach jednolitego łączenia rynków dnia następnego i dnia bieżącego prowadzonych przez NEMO. Warto pamiętać, że rzeczywisty poziom dawnego 100-proc. obliga, z uwagi na liczne wyłączenia, wynosił jedynie 47,6% energii elektrycznej wytworzonej w kraju. Również o realnym zakresie nowego obowiązku przesądzi zatem ostateczny kształt katalogu wyłączeń.
Obowiązkiem nie będzie objęta energia (art. 49¹ ust. 2): dostarczana linią bezpośrednią, wytworzona w instalacji OZE o mocy poniżej 10 MW, wytworzona w innej jednostce o mocy poniżej 50 MW, pochodząca z wysokosprawnej kogeneracji (sprawność powyżej 52,5%), zużywana na potrzeby własne, niezbędna operatorom do wykonywania zadań ustawowych, wytworzona w jednostce przyłączonej bezpośrednio do instalacji odbiorcy końcowego, a także sprzedawana w ramach umowy cPPA zgłoszonej do rejestru URE.
Kluczowe zastrzeżenie zawiera ust. 3: wyłączenia nie znajdą zastosowania do energii kontraktowanej wewnątrz grupy kapitałowej – nawet transakcja spełniająca przesłanki wyłączenia nie skorzysta z niego, jeżeli strony należą do tej samej grupy. Niezależnie od tego warto zwrócić uwagę na wąski zakres samego wyłączenia dla umów cPPA. Odsyła ono do umowy, o której mowa w art. 5 ust. 2d Prawa energetycznego, a więc umowy sprzedaży energii z OZE zawieranej bezpośrednio z odbiorcą końcowym, zgłoszonej do rejestru URE. Umowy PPA zawierane z udziałem spółek obrotu nie będą zatem objęte wyłączeniem, co może mieć istotne znaczenie dla dotychczasowych modeli kontraktacji energii z OZE.
Projekt przewiduje roczne sprawozdanie z realizacji obliga składane Prezesowi URE do 31 marca, kompetencje kontrolne Prezesa URE (projektowany art. 28 ust. 1b) oraz karę pieniężną za naruszenie obowiązku (znowelizowany art. 56 ust. 1 pkt 32).
Obligo gazowe i redysponowanie OZE
Poziom obowiązkowej sprzedaży gazu ziemnego wysokometanowego na giełdzie ma wzrosnąć z 55% do 85% – według projektodawcy zwiększy to podaż i liczbę ofert na TGE, a w konsekwencji obniży ceny na całym rynku hurtowym. Projekt wprowadza ponadto pojęcie „energii elektrycznej niewyprodukowanej” wskutek polecenia nierynkowego redysponowania (projektowane art. 9c ust. 7r–7za). Ma ona być uwzględniana w rozliczeniach tzw. umów licznikowych (pay as produced), które stanowią ok. 90% umów PPA, a także w bilansowaniu handlowym i w rozliczeniach ze sprzedawcą zobowiązanym; szczegółowe zasady wyznaczania energii niewyprodukowanej mają określać IRiESP i IRiESD.
Od kiedy obligo? Etap prac legislacyjnych
Projekt w wersji z listopada 2025 r. zakładał wejście w życie przepisów o obligu 1 lipca 2026 r. Termin ten jest już nieaktualny. Projekt nie wyszedł dotąd poza etap rządowego procesu legislacyjnego. Zgodnie z wykazem prac legislacyjnych Rady Ministrów planowany termin przyjęcia projektu przez RM to III kwartał 2026 r., co oznacza, że realne wejście w życie obliga przesunie się najwcześniej na przełom 2026 i 2027 r., a ostateczny kształt przepisów może jeszcze ulec zmianie.
Istotny jest projektowany przepis przejściowy: do energii będącej przedmiotem umów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Może to skłaniać uczestników rynku do zabezpieczania kontraktów długoterminowych jeszcze przed uchwaleniem ustawy.
Co to oznacza dla uczestników rynku
Już teraz warto zweryfikować, czy prowadzona działalność wytwórcza będzie objęta obligiem (moc jednostek, struktura grupy kapitałowej, model sprzedaży), przeanalizować obowiązujące i negocjowane umowy sprzedaży energii, w szczególności PPA i kontrakty wewnątrzgrupowe, pod kątem przepisów przejściowych oraz monitorować dalszy przebieg prac legislacyjnych.
Masz sprawę z prawa energetycznego lub OZE?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Opisz sprawę własnymi słowami. Sprawdzimy, czy możemy pomóc, i przedstawimy zakres, cenę oraz termin porady. Wycena nie zobowiązuje, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Wolisz od razu porozmawiać? Umów konsultację.
Specjalizuje się w prawie cywilnym, handlowym i gospodarczym. W dziale korporacyjnym i energetycznym jej działania opierają się głównie na obsłudze korporacyjnej spółek, opiniowaniu i przygotowywaniu umów handlowych, sporządzaniu pism procesowych i pozaprocesowych oraz przygotowywaniu analiz i opinii prawnych, w szczególności ze sfery prawa gospodarczego i prawa energetycznego. Dysponuje doświadczeniem zawodowym również w zakresie postępowań administracyjnych oraz cywilnych, które zdobywała w warszawskich…
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Newsletter „Miesięczny Legal Check” zbiera co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zinterpretowane przez prawników HWW.
