99 do 1 to nie spółka jednoosobowa – dominujący wspólnik nie podlega składkom ZUS

Uchwała

Sąd Najwyższy odpowiadając na pytanie:

„​Czy wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99 procent udziałów zapewniających mu możliwość swobodnego kształtowania treści uchwał na zgromadzeniu wspólników i podejmowania decyzji dotyczących działalności spółki podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych?”

podjął uchwałę następującej treści:

„Wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99 procent udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1230).”.

Istota problemu

Przez wiele lat wspólnicy spółek toczyli spory z ZUS odnośnie tego czy w sytuacji posiadania skrajnie dominującej liczby udziałów (np. 99 do 1) wspólnik taki spełnia definicję wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, gdyż taki wspólnik jest traktowany przez przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 8 ust. 6 pkt 4) i jako taka podlega obowiązkowi ubezpieczeń społecznych.

Problem ten był rozpatrywany na dwóch płaszczyznach, tj.:

• w przypadku gdy taki wspólnik zawierał ze spółką umowę o pracę z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu,
• w przypadku posiadania wyłącznie statusu wspólnika, bez zawierania umowy o pracę ze spółką.

W obu sytuacjach uprzednio wypowiadał się już Sąd Najwyższy. I tak:

• w pierwszym przypadku wskazywał, że jeżeli wspólnik skrajnie dominujący zawiera umowę o pracę ze spółką, wówczas umowa jest bezwzględnie nieważna, ponieważ jako osoba sprawująca niemal całkowitą kontrolę nie można mówić o jakimkolwiek realnym nadzorze oraz stosunku podległości, a więc z tytułu takiej umowy nie podlegał obowiązkowi ubezpieczeń społecznych, za to podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą,
• w drugim przypadku wskazywał, że posiadanie przez drugiego wspólnika nawet tylko 1 udziału powoduje, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością przestaje być spółką jednoosobową.

Analiza orzecznictwa sądów powszechnych w takich sprawach jak poruszona w omawianej uchwale pozwala jednak zauważyć, że zdarzały się przypadki, w których sądy błędnie odwoływały się do orzecznictwa SN wydanego w sprawach, których przedmiotem było ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeń dominującego wspólnika spółki zawierającego umowę z własną spółką i stosowały to orzecznictwo SN w sprawach, które toczyły się w drugim z w/w przypadków.

Dotychczasowe stanowisko SN

Jak wspomniano wyżej, dotychczas Sąd Najwyższy także orzekał w sposób tożsamy z podjętą uchwałą, np.: w wyroku z dnia 16 grudnia 2020 r. sygn. akt I UK 225/19 stwierdzono, że

„Zbycie choćby jednego udziału w jednoosobowej spółce z o.o. powoduje, że wspólnik traci tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.”

W podobny sposób wypowiadało się także sądy powszechne (np. wyrok SA w Poznaniu z dnia 25 lipca 2019 r. sygn. akt III AUa 876/18; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 września 2019 r. sygn. akt III AUa 887/19; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 07 kwietnia 2022 r. sygn. akt III AUa 1313/20).

W obrocie funkcjonowało także odmienne stanowisko, zgodnie z którym wspólnik posiadający np. 99 na 100 udziałów miał podlegać ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca działalność gospodarczą nie zaś z tytułu stosunku pracowniczego (np. wyrok SN – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. akt III USK 226/21).

Pozostaje zatem mieć nadzieję, że podjęta uchwała ostatecznie rozwieje dotychczasowe wątpliwości zarówno ZUS jak i sądów orzekających w podobnych sprawach.

Obecnie oczekujemy na uzasadnienie rozstrzygnięcia, jednakże można przewidywać, iż będzie ono zawierało rozważania podobne do tych, które Sąd Najwyższy zaprezentował w cytowanym wyżej orzeczeniu (sygn. akt I UK 225/19).

Potrzebujesz pomocy w tym temacie? Napisz do nas!