Nowelizacja Kodeksu Spółek Handlowych – transgraniczne podziały i przekształcenia

Powyższa nowelizacja w wyniku implementacji do krajowego porządku prawnego wyżej wymienionych dyrektyw dotyka wielu kwestii praktycznych, związanych z reorganizacją spółek, w zakresie szerszym niż transformacje zagraniczne. Wśród najważniejszych zmian w polskim porządku prawnym, związanych z wejście w życie omawianej nowelizacji, wskazać należy na:

1. wprowadzenie nowego rodzaju krajowego podziału spółek, tj. podziału przez wyodrębnienie,
2. ustanowienie nowej uproszczonej procedury łączeniowej,
3. rozszerzenie zdolności łączeniowej i podziałowej spółki komandytowo-akcyjnej,
4. wprowadzenie dopuszczalności transgranicznego podziału i transgranicznego przekształcenia spółki kapitałowej i spółki komandytowo-akcyjnej.

W uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 07 lipca 2023 r. o zmiany ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw podkreślono, że „za integracją implementacji dyrektywy 2019/2121 z Kodeksem spółek handlowych przemawiają względy systemowe, praktyczne, jak również związane z potrzebą zachowania stabilności i przejrzystości systemu prawnego, co jest szczególnie istotne dla adresatów tych norm oraz stosujących je organów, jak również względy ekonomiki legislacyjnej.”

Podział przez wyodrębnienie

Jedną z kluczowych zmian jest wprowadzenie w Kodeksie spółek handlowych nowego rodzaju podziału spółek, tj. podziału przez wyodrębnienie. Zgodnie z art. 529 § 1 pkt 5 Kodeksu spółek handlowych, podział przez wyodrębnienie polega na przeniesieniu części aktywów i pasywów spółki dzielonej na jedną lub więcej spółek przejmujących w zamian za emisję na rzecz spółki dzielonej, udziałów lub akcji w spółce nowo zawiązanej. W odróżnieniu od podziału przez wydzielenie, w przypadku podziału przez wyodrębnienie wspólnicy spółki dzielonej nie stają się wspólnikami spółki przejmującej. W płaszczyźnie majątkowej spółki dzielonej w zamian za przekazanie części majątku otrzymuje ona prawa udziałowe w spółce przejmującej.

Aktualnie, na gruncie znowelizowanego art. 529 Kodeksu spółek handlowych, do przeprowadzenia są następujące rodzaje podziałów:

• podział przez przejęcie,
• podział przez zawiązanie nowych spółek,
• podział przez przejęcie i zawiązanie nowej spółki,
• podział przez wydzielenie,
• podział przez wyodrębnienie.

Uproszczone połączenie krajowe

Kolejna ze zmian na gruncie prawa krajowego dotyczy możliwości przeprowadzenia nowego rodzaju uproszczonego połączenia krajowego, tzw. uproszczone połączenie bezemisyjne.

Zgodnie bowiem z art. 515¹ § 1 Kodeksu spółek handlowych, połączenie może być przeprowadzone bez przyznania udziałów, albo akcji spółki przejmującej w przypadku, gdy jeden wspólnik posiada bezpośrednio lub pośrednio wszystkie udziały lub akcje w łączących się spółkach, albo wspólnicy łączących się spółek posiadają udziały lub akcje w tej samej proporcji we wszystkich łączących się spółkach.

Zharmonizowanie zdolności reorganizacyjnej spółki komandytowo-akcyjnej

Na mocy omawianej nowelizacji, ustawodawca w Kodeksie spółek handlowych wprowadził również zmiany dotyczące spółki komandytowo-akcyjnej. Mianowicie, na gruncie prawa krajowego rozszerzona została zdolność do łączenia się spółki komandytowo-akcyjnej w charakterze spółki przejmującej, albo nowo zawiązanej oraz przyznana została spółce komandytowo-akcyjnej zdolność podziałowa. W dotychczasowym stanie prawnym, w odniesieniu do podziału spółek, przepisy Kodeksu spółek handlowych nie przewidywały zdolności podziałowej spółek osobowych.

Na gruncie prawa wspólnotowego, rozwiązania zawarte w dyrektywie 2017/1132 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie niektórych aspektów prawa spółek (Dz. Urz. UE L 169 ze zm.) przewidywały, że połączenia transgraniczne są dopuszczalne jedynie między typami spółek, na których łączenie zezwala prawo krajowe państw członkowskich.

Implementacja dyrektywy 2019/2121, w aspekcie odnoszącym się do możliwości transgranicznego przekształcenia spółki komandytowo-akcyjnej spowodowała konieczność wprowadzenia zmian dotyczących krajowych rodzajów transformacji, znosząc tym samym jak to zostało wskazane w uzasadnieniu do projektu ustawy – „asymetrię między krajowymi przepisami określającymi zdolność łączeniową i podziałową spółki komandytowo-akcyjnej”, która na gruncie prawa krajowego nie posiadała zdolności łączeniowej (zarówno w charakterze spółki przejmującej, albo nowo zawiązanej) i podziałowej.

Powyższe oznacza, że w wyniku omawianej nowelizacji, nastąpiło zrównanie statusu spółki komandytowo-akcyjnej i spółki kapitałowej w zakresie reorganizacji zarówno krajowej, jak i transgranicznej.

Zmiana połączenia transgranicznego

Dyrektywa 2019/2121 wprowadza nowe wymagania w odniesieniu do planu połączeń transgranicznych oraz wprowadza nowe wymagania w odniesieniu do procedury połączeń i podziałów transgranicznych. Wśród najważniejszych wskazuje się na:

• wydłużenie terminów ustawowych dotyczących poszczególnych etapów procesu – okres zawiadomienia wspólników o planowanym połączeniu został wydłużony do 6 tygodni, zaś okres na wydanie przez sąd rejestrowy zaświadczenia o zgodności z prawem połączenie transgranicznego – do 3 miesięcy, a w szczególnych przypadkach – do 6 miesięcy), tj. art. 516^6a Kodeksu spółek handlowych oraz art. 516¹² Kodeksu spółek handlowych,
• upoważnienie sądu rejestrowego do odmowy wydania zaświadczenia o zgodności z prawem połączenia transgranicznego w przypadku uznania, iż połączenie służy nadużyciu, naruszeniu lub obejściu prawa, tj. art. 516¹² 6 Kodeksu spółek handlowych,
• uzależnienie wydania zaświadczenia o zgodności z prawem polskim połączenia transgranicznego od uzyskania opinii organu podatkowego dotyczącej procesu połączenia transgranicznego. Wraz z wnioskiem o wydanie wyżej wymienionego zaświadczenia, spółka powinna złożyć także wniosek o wydanie opinii przez właściwy organ podatkowy. Organ zobowiązany jest wydać opinię bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie miesiąca od dnia otrzymania wniosku, jednak w przypadkach uzasadnionych zawiłością sprawy, wymagających uwzględnienia dodatkowych informacji lub przeprowadzenia dodatkowych czynności wyjaśniających, termin jednego miesiąca na załatwienie sprawy będzie mógł zostać przedłużony, nie dłużej jednak niż o 3 miesiące, tj. art. 516¹² 1 Kodeksu spółek handlowych.

Nowe rodzaje reorganizacji spółek prawa handlowego

Analizowana nowelizacja kodeksu spółek handlowych wprowadza do polskiego porządku prawnego instytucję podziału transgranicznego i przekształcenia transgranicznego. W dotychczasowym porządku prawnym możliwe było wyłącznie przeprowadzenie połączenia transgranicznego. Na gruncie znowelizowanych przepisów zaś możliwe jest przeprowadzenie przekształcenia transgranicznego polskiej spółki kapitałowej lub spółki komandytowo-akcyjnej w spółkę zagraniczną lub podział transgraniczny polskiej spółki kapitałowej lub spółki komandytowo-akcyjnej na co najmniej dwie spółki zagraniczne.

Ochrona wierzycieli oraz wspólników mniejszościowych

Znowelizowane przepisy kodeksu spółek handlowych wprowadzają dodatkowe mechanizmy ochrony wierzycieli oraz wspólników mniejszościowych spółek uczestniczących w transgranicznych reorganizacjach.

Wśród najistotniejszych instrumentów ochrony wierzycieli wskazuje się na:

• uprawnienie do żądania ustanowienia zabezpieczenia przysługujących roszczeń w terminie jednego miesiąca od dnia ujawnienia lub udostępnienia planu połączenia, podziału lub przekształcenia;
• w przypadku przekształceń transgranicznych zgodnie z art. 580¹² 1 Kodeksu spółek handlowych w terminie dwóch lat od dnia przekształcenia, wierzyciele spółki przekształcanej, których roszczenia powstały przed ujawnieniem lub udostępnieniem planu przekształcenia transgranicznego, mogą dochodzić swoich roszczeń przed sądem właściwym według siedziby spółki przekształcanej,
• w odniesieniu do podziałów transgranicznych nowelizacja wprowadziła zasadę solidarnej odpowiedzialności, w sytuacji gdy roszczenie wierzyciela spółki podlegającej podziałowi nie zostanie zaspokojone przez spółkę, której przydzielone jest zobowiązanie.

Z kolei, wśród najistotniejszych środków ochrony wspólników mniejszościowych, nowelizacja kodeksu spółek handlowych wprowadza następujące regulacje:

• możliwość składania uwag przez wspólników do planu transgranicznego łączenia, podziału lub przekształcenia spółki,
• obowiązek sporządzenia sprawozdania dla wspólników, wyjaśniającego podstawy prawne i  uzasadniającego ekonomiczne aspekty reorganizacji, w tym wyjaśniającego skutki danej operacji transgranicznej dla wspólników oraz przyszłej działalności spółki,
• prawo wspólników głosujących przeciwko uchwale lub bezzasadnie niedopuszczonych do udziału w głosowaniu w kwestii dokonania reorganizacji transgranicznej do wyjścia ze spółki i otrzymania wynagrodzenia za udziały lub akcje o wartości równej wartości ich udziałów lub akcji.

Podsumowując, omawiana nowelizacja w przeważającej mierze dotyczy procesów reorganizacyjnych. Na poziomie prawa wspólnotowego, brak wspólnych ram dla wszystkich państw członkowskich w odniesieniu do transgranicznych przekształceń i podziałów powodował, że państwa te nie regulowały tego typu operacji transgranicznych lub tworzyły własne, często wykluczające się regulacje. Bez wątpienia, implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2121 z dnia 27 listopada 2019 r. zmieniająca dyrektywę (UE) 2017/1132 w odniesieniu do transgranicznego przekształcenia, łączenia i podziału spółek wpłynie na ułatwienie prowadzenia działalności gospodarczej na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej. W uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 04 maja 2023 r., druk nr 3191 wskazano, że „Dyrektywa 2019/2121 stanowi swoisty kompromis między potrzebą stworzenia wspólnych ram prawnych dla ułatwienia dokonywania operacji transgranicznych, a potrzebą ochrony interesów różnych podmiotów powiązanych ze spółką, na które te operacje mogą bezpośrednio wpływać.”

Potrzebujesz pomocy w tym temacie? Napisz do nas!