Preferencje taryfowe dla ciepła odpadowego w polskim Prawie energetycznym

Dokładne brzmienie kluczowych przepisów Prawa energetycznego

Podstawą prawną preferencji dla ciepła odpadowego jest ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne w tekście jednolitym Dz.U. 2024 poz. 266. Przepisy te zostały istotnie znowelizowane ustawami z 28 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1681) oraz 21 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1881).

Art. 45 ust. 1 pkt 1b stanowi fundament preferencji taryfowych:

„Przedsiębiorstwa energetyczne ustalają taryfy (…) które należy kalkulować w sposób zapewniający pokrycie kosztów uzasadnionych działalności gospodarczej przedsiębiorstw energetycznych w zakresie budowy, modernizacji i przyłączania jednostek wytwórczych będących instalacjami odnawialnego źródła energii, w których jest wytwarzane ciepło, oraz instalacji, w których jest zagospodarowywane ciepło odpadowe, wraz z uzasadnionym zwrotem z kapitału zaangażowanego w tę działalność w wysokości nie mniejszej niż stopa zwrotu na poziomie 7%.”

Przepis gwarantuje inwestorom preferencyjną stopę zwrotu 7% – wyższą niż standardowa stawka dla innych rodzajów działalności energetycznej.

Art. 47 ust. 1c wprowadza zwolnienie z regulacji taryfowej:

„Taryfy ustalane przez przedsiębiorstwa energetyczne posiadające koncesję na wytwarzanie ciepła, w części dla każdego ze źródeł ciepła o mocy zainstalowanej cieplnej nieprzekraczającej 5 MW, które spełnia warunki określone w art. 7b ust. 3, nie podlegają zatwierdzeniu przez Prezesa URE.”

Art. 7b ust. 3 definiuje kryteria efektywności dla indywidualnych źródeł ciepła:

„Obowiązku (…) nie stosuje się, jeżeli jest planowane dostarczanie ciepła z indywidualnego źródła ciepła w obiekcie, które spełnia łącznie następujące warunki: 1) charakteryzuje się współczynnikiem nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej nie wyższym niż 0,8; 2) ciepło wytworzone z tego źródła ciepła stanowi nie mniej niż 60% ciepła z odnawialnych źródeł energii.”

Art. 3 pkt 20i zawiera definicję legalną ciepła odpadowego:

„Ciepło odpadowe i chłód odpadowy – niemożliwe do uniknięcia ciepło lub chłód, które są wytwarzane jako produkty uboczne w instalacjach przemysłowych lub instalacjach wytwórczych energii, lub w sektorze usług i które bez dostępu do systemu ciepłowniczego lub chłodniczego pozostałyby niewykorzystane, rozpraszając się w powietrzu lub w wodzie, w przypadku gdy jest lub będzie wykorzystywana kogeneracja lub gdy wykorzystanie kogeneracji nie jest możliwe.”

Kryteria efektywnego systemu ciepłowniczego według art. 7b ust. 4

Odrębne od indywidualnych źródeł ciepła są kryteria dla całych systemów ciepłowniczych. Art. 7b ust. 4 definiuje efektywny energetycznie system ciepłowniczy jako system wykorzystujący co najmniej:

• 50% energii z odnawialnych źródeł energii, lub
• 50% ciepła odpadowego, lub
• 75% ciepła z kogeneracji, lub
• 50% kombinacji powyższych źródeł

Kryteria te będą stopniowo zaostrzane zgodnie z dyrektywą EED 2023/1791. Od 1 stycznia 2028 r. kogeneracja musi być wysokosprawna (80%), a od 2035 r. wymóg dla kombinacji wzrośnie do 80% z minimalnym udziałem 35% OZE lub ciepła odpadowego.

Procedura zatwierdzania taryf dla ciepła przez URE

Proces taryfowy reguluje Rozporządzenie Ministra Klimatu z 7 kwietnia 2020 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf (Dz.U. 2020 poz. 718 ze zm.). Procedura przebiega w sześciu etapach.

Etap 1 – Przygotowanie wniosku: Przedsiębiorstwo samodzielnie kalkuluje taryfę na podstawie kosztów uzasadnionych zgodnie z art. 45 ustawy i przygotowuje dokumentację według Wytycznych Prezesa URE.

Etap 2 – Złożenie wniosku: Wniosek składa się do właściwego oddziału terenowego URE minimum 2 miesiące przed upływem okresu obowiązywania poprzedniej taryfy. Nowe przedsiębiorstwa mają 30 dni od uzyskania koncesji.

Etap 3 – Wszczęcie postępowania: Następuje w dniu wpłynięcia wniosku.

Etap 4 – Analiza merytoryczna: URE weryfikuje koszty uzasadnione i zgodność z przepisami, może wezwać do uzupełnienia dokumentacji. Etap 5 – Decyzja: Zatwierdzenie lub odmowa. Etap 6 – Publikacja: W Biuletynie URE w ciągu 14 dni; wprowadzenie taryfy następuje między 14 a 45 dniem od publikacji.

Wymagane dokumenty obejmują: pismo przewodnie, proponowany tekst taryfy, dowód opłaty skarbowej, tabele kalkulacyjne URE (bilans ciepła, koszty wytwarzania/przesyłania, koszty paliw i uprawnień CO₂, amortyzacja), sprawozdanie finansowe, plan rzeczowo-finansowy oraz dokumentację techniczną.

Statystyki efektywnych systemów ciepłowniczych w Polsce

Według danych URE za 2024 r., w Polsce funkcjonuje 398 koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczychoperujących łącznie 719 systemami ciepłowniczymi. Jedynie około 150 systemów (21%) posiada status efektywnych energetycznie – wzrost z zaledwie 10% w 2019 r. Struktura zasilania pokazuje, że 18% systemów wykorzystuje OZE, 7% ciepło odpadowe, a 33% ciepło z kogeneracji.

W 2024 r. 403 przedsiębiorstwa były zobowiązane do zatwierdzania taryf, prowadzono 547 spraw taryfowych, a łączne przychody koncesjonowanych przedsiębiorstw wyniosły 41 mld zł. Nakłady inwestycyjne sektora osiągnęły 4,7 mld zł. Do URE wpłynęło 80 wniosków o uzgodnienie planu rozwoju w kierunku efektywności.

Głównymi źródłami ciepła kwalifikującymi się do preferencji są: biomasa (90% ciepła OZE w Polsce), geotermia (7 systemów o łącznej mocy ~129 MW w Podhalu, Mszczonowie, Pyrzycach, Uniejowie, Stargardzie, Poddębicach i Toruniu), pompy ciepła, oraz ciepło odpadowe z przemysłu, oczyszczalni ścieków (np. Czajka w Warszawie), centrów danych i kopalń (sprężarki powietrza).

Korzyści ze statusu efektywnego systemu ciepłowniczego

Przedsiębiorstwa ze statusem efektywnego systemu uzyskują: dostęp do finansowania publicznego (program „OZE – źródło ciepła dla ciepłownictwa” z budżetem 2 mld zł, dotacje do 50% kosztów kwalifikowanych), zgodność z taksonomią UE dla jednostek gazowych, zwolnienie z obowiązku zakupu ciepła OZE od stron trzecich (art. 116 ust. 2b ustawy OZE) oraz ochronę przed odłączaniem odbiorców – klienci nie mogą się odłączyć od efektywnego systemu.

Przedsiębiorstwa zwolnione z zatwierdzania taryf (art. 47 ust. 1c) nadal muszą: kalkulować ceny zgodnie z rozporządzeniem, publikować taryfy na stronie internetowej, składać coroczne sprawozdania do 31 marca oraz publikować jednoskładnikową cenę ciepła.

Wnioski i perspektywy regulacyjne

Polski system preferencji dla ciepła odpadowego jest spójny z kierunkiem transformacji energetycznej UE, lecz wymaga przyśpieszenia wdrażania. Zaledwie 21% systemów spełnia dziś kryteria efektywności wobec celu 85% na 2030 r. Kluczowe zmiany nadchodzą w 2028 r. (zaostrzenie wymogów dla kogeneracji do 80% wysokosprawnej, limit emisji 270g CO₂/kWh) oraz 2035 r. (wymóg 80% OZE/ciepła odpadowego lub ich kombinacji z minimum 35% udziałem czystych źródeł). Inwestorzy powinni uwzględnić te trajektorie regulacyjne w planach modernizacji infrastruktury ciepłowniczej.

Potrzebujesz pomocy w tym temacie? Napisz do nas!